TP.Hồ Chí Minh cần có Luật Đô thị đặc biệt để tăng tốc phát triển

Cuối năm 2026 TPHCM sẽ có luật đô thị đặc biệt

Tại hội thảo "Giải pháp thúc đẩy tăng trưởng 2 con số từ các động lực truyền thống và động lực mới trong bối cảnh bảo đảm ổn định năng lượng" với sự tham dự của các chuyên gia, nhà khoa học và nhà quản lý, được TPHCM tổ chức chiều 13/3, Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được cho biết, tại cuộc họp gần đây của Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy TPHCM Trần Lưu Quang đã đề xuất ban hành cơ chế đặc thù mạnh mẽ hơn cho TP, trong đó cho phép TPHCM xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, tương tự Luật Thủ đô của Hà Nội, để tạo điều kiện cho TPHCM phát triển vượt bậc. Đề xuất này đã được Bộ Chính trị đồng ý.

Theo ông Nguyễn Văn Được, dự kiến trong tháng 3, TPHCM sẽ hoàn thành đề cương, tháng 4 hoàn thành dự thảo, tháng 5 - 6 sẽ tổ chức hội thảo, góp ý để hoàn thiện. Sau đó, dự án luật sẽ được trình Quốc hội khóa XVI xem xét thông qua trong năm 2026.

Luật Đô thị đặc biệt sẽ tạo điều kiện cho TPHCM phát triển vượt bậc (Ảnh minh họa)

Đây là tin vui cho TPHCM, để có những cơ chế mới, đặc biệt để TPHCM phát triển trong giai đoạn mới. Hiện tại, TPHCM mới sau sáp nhập đang hình thành một siêu đô thị, định hướng trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, công nghệ và logistics hàng đầu Đông Nam Á vào năm 2030, phấn đấu trở thành top 100 TP đáng sống nhất thế giới, rất cần có Luật Đô thị đặc biệt.

Trước khi sáp nhập (01/7/2025), Quốc hội đã ban hành 3 nghị quyết đặc thù cho TPHCM, từ Nghị quyết 54/2017 đến Nghị quyết 98/2023 và mới đây là Nghị quyết 260/2025. Những nghị quyết này đã mang lại những kết quả nhất định cho TP trong những năm qua, nhưng hiệu quả chưa như kỳ vọng, bởi một siêu đô thị muốn phát triển nhanh và bền vững thì cần một nền tảng pháp lý ổn định, đồng bộ và dài hạn.

Về chiến lược, một đạo luật riêng sẽ tạo hành lang pháp lý ổn định, lâu dài, thay vì phải ban hành các nghị quyết thí điểm có thời hạn vài năm. Vì vậy, nếu có Luật Đô thị đặc biệt, sẽ mở ra khả năng chuyển từ tư duy thí điểm từng phần sang tư duy thiết kế thể chế tổng thể.

Luật Đô thị đặc biệt sẽ giúp TPHCM có cơ chế đủ rộng, chủ động trong phân quyền phân cấp, để xây dựng TPHCM phát triển đặc biệt, trở thành đô thị hiện đại có thể dẫn dắt nền kinh tế quốc gia trong những thập niên tới.

Trước mắt khi chưa có Luật Đô thị đặc biệt, theo ông Nguyễn Văn Được, để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, TPHCM cần tận dụng tối đa các cơ chế Trung ương cho phép như Nghị quyết 260, 188, 98 và nếu sắp tới có Luật Đô thị đặc biệt, TPHCM sẵn sàng đề xuất Trung ương cho thí điểm các cơ chế thử nghiệm chính sách mới (sandbox) trong quá trình vận hành.

Những chính sách đặc thù đó không chỉ tạo thêm dư địa phát triển cho TPHCM, mà là tạo ra phòng thí nghiệm chính sách của quốc gia, nơi những mô hình mới, đột phá mới sẽ được thử nghiệm trước khi nhân rộng.

Tạo niềm tin cho các nhà đầu tư

Thực tế, chỉ với các nghị quyết đặc thù đã có, cũng đã tạo những cú hích về thể chế giúp tăng niềm tin của nhà đầu tư vào TPHCM.

Từ giữa năm 2025 đến nay, với các cơ chế thông thoáng, nhiều doanh nghiệp (DN) tư nhân lớn quan tâm đến các dự án hạ tầng trọng điểm của TPHCM.

Có thể thấy tuyến metro Bến Thành - Cần Giờ đã được khởi công, với số vốn lên đến 102.430 tỷ đồng (gần 4 tỷ USD), do Công ty Vinspeed - thuộc Vingroup đầu tư. Khu liên hợp thể thao quốc gia Rạch Chiếc được Tập đoàn Sun Group đầu tư, với tổng vốn dự kiến hơn 145.000 - 146.000 tỷ đồng theo hình thức đối tác công tư (hợp đồng BT), có quy mô hơn 186 ha, trọng tâm là sân vận động 70.000 chỗ ngồi và các công trình thể thao đạt chuẩn quốc tế, cũng đã được khởi công.

Thực tế, TPHCM không chỉ đang khát vốn đầu tư hạ tầng mà còn cần các cơ chế để đẩy nhanh các dự án đặc biệt quan trọng. Lấy ví dụ việc triển khai hạ tầng giao thông kết nối TPHCM với sân bay Long Thành, UBND TPHCM đã lên kế hoạch bảo đảm tiến độ triển khai dự án metro số 2 (đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm) và dự án đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành theo cơ chế khẩn cấp để đẩy nhanh tiến độ, vì đây là những tuyến metro đầu tiên từ trung tâm TPHCM đi sân bay Long Thành. Nhờ đó, tuyến metro số 2 đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm (do Công ty cổ phần Đầu tư địa ốc Đại Quang Minh - DN thành viên của Tập đoàn Trường Hải đầu tư), sẽ khởi công vào tháng 4; còn tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành dự kiến khởi công vào ngày 30/6.

Chỉ với các nghị quyết đặc thù đã có, việc đầu tư hạ tầng ở TPHCM đã được nhiều DN quan tâm đến các dự án lớn. Mới đây nhất, Tập đoàn Sovico của tỷ phú Nguyễn Thị Phương Thảo đề xuất đầu tư 5 dự án giao thông với tổng mức đầu tư ước tính gần 100.000 tỷ đồng. Các dự án tập trung vào những trục kết nối quan trọng giữa TPHCM với khu vực lân cận, bao gồm hệ thống vành đai, tuyến đường ven sông và các trục kết nối cảng. Sovico kiến nghị TP xem xét, cho phép nghiên cứu, lập đề xuất chủ trương đầu tư các dự án này theo phương thức PPP - hợp đồng BT (xây dựng - chuyển giao), thanh toán bằng quỹ đất.

Không chỉ vậy, Tập đoàn Sovico cũng đang nghiên cứu đề xuất phương án đầu tư tuyến metro số 4 theo hình thức PPP - hợp đồng BT. Metro số 4 có tổng chiều dài 47,3km (với 25,62km đi ngầm và 21,7km đi trên cao). Đây là tuyến từ Thạnh Xuân dến Khu đô thị Hiệp Phước, cũng là tuyến đường sắt đô thị dài nhất, kết nối trục Bắc - Nam từ Quận 12 đến huyện Nhà Bè cũ và nếu các thủ tục hoàn tất sớm và được TP thông qua, Sovico sẽ khởi công dự án này trong quý 1-2027.

Luật đô thị đặc biệt cho TPHCM có ý nghĩa rất lớn

Những dự án hạ tầng lớn như vậy được các DN tư nhân đầu tư, cho thấy hiệu quả của các nghị quyết đặc thù mà TPHCM đã vận dụng. Vấn đề còn lại là tính linh hoạt trong áp dụng các nghị quyết, vận dụng tối đa các cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt theo thẩm quyền. Ví dụ với dự án tuyến metro Bến Thành - Thủ Thiêm, TPHCM đang áp dụng chế độ chỉ định thầu tư vấn thẩm tra hồ sơ báo cáo nghiên cứu khả thi, thiết kế kỹ thuật tổng thể dự án, khi cách đây vài ngày, UBND TPHCM đã ban hành kế hoạch gồm 8 nhóm nhiệm vụ chính, tổng cộng hơn 70 thủ tục, đầu việc quan trọng cần được triển khai trong hơn 30 ngày tới.

Nhìn vào tiến độ của dự án metro Bến Thành - Thủ Thiêm, chủ yếu áp dụng những cơ chế đặc thù của Nghị quyết 188, tiến độ đã được đẩy nhanh như vậy, nếu TPHCM có Luật Đô thị đặc biệt tiến độ còn nhanh hơn nữa.

Việc Bộ Chính trị đồng ý chủ trương xây dựng Luật Đô thị đặc biệt cho TPHCM có ý nghĩa rất lớn, không chỉ với TPHCM mà còn với tư duy phát triển của cả nước trong giai đoạn mới.

Tư duy đó cũng cho thấy nhu cầu xây dựng một khuôn khổ pháp lý riêng cho TPHCM đã được nhìn nhận như một đòi hỏi khách quan của thực tiễn chứ không còn là một kiến nghị mang tính đơn lẻ của địa phương, khi mà chủ trương của Đảng hiện nay là đẩy mạnh phân cấp phân quyền, giao cho địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm.

Metro số 2 đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm và metro Thủ Thiêm - Long Thành được TPHCM xác định là công trình cấp bách, dự kiến khởi công trong tháng 4/2026

XUÂN NHÂN