TP.HCM định hình mô hình 'siêu đô thị' đa trung tâm

Hội nghị Ban Chấp hành Đảng bộ TPHCM lần thứ 5, nhiệm kỳ 2025-2030, diễn ra chiều 1/4.

Định hướng này không chỉ phục vụ yêu cầu tăng trưởng trước mắt mà còn được đặt trong tầm nhìn 50-100 năm, nhằm tái định hình TP.HCM thành một “siêu đô thị” tích hợp, đa trung tâm, hiện đại và bền vững.

Từ phát triển theo địa giới sang phát triển theo không gian chức năng

Tại Hội nghị Ban Chấp hành Đảng bộ TP.HCM lần thứ 5, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM Võ Hoàng Ngân cho biết, thành phố đang định hình lại quy hoạch tổng thể và tổ chức không gian phát triển đô thị theo tư duy của một vùng đô thị mở rộng, có tính tích hợp cao và gắn chặt với các động lực liên kết về kinh tế, hạ tầng và logistics.

Theo ông Võ Hoàng Ngân, định hướng lớn của TP.HCM là chuyển đổi căn bản mô hình tổ chức không gian, từ phát triển theo ranh giới hành chính sang phát triển theo không gian chức năng và chuỗi giá trị.

Đây được xem là sự thay đổi mang tính bản chất, bởi trong nhiều năm qua, sự phát triển đô thị vẫn còn mang dấu ấn phân mảnh, cục bộ theo từng địa bàn, dẫn đến tình trạng thiếu liên kết, phân tán nguồn lực và chưa phát huy hết lợi thế của toàn vùng đô thị.

Trên cơ sở đó, TP.HCM được định hướng phát triển theo mô hình siêu đô thị tích hợp, đa trung tâm, trong đó các khu vực không tồn tại độc lập mà được tổ chức như những cực phát triển có tính bổ trợ lẫn nhau. Cấu trúc tổng thể được xác lập theo định hướng “một không gian - ba vùng - một đặc khu”.

Trong đó, vùng lõi TP.HCM tiếp tục giữ vai trò trung tâm tài chính, dịch vụ và đổi mới sáng tạo; khu vực Bình Dương được định vị là trung tâm công nghiệp công nghệ cao; khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu đóng vai trò cửa ngõ kinh tế biển, cảng biển và năng lượng; còn Côn Đảo được định hướng là trung tâm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng đặc thù.

Điểm đáng chú ý là trong cách tiếp cận mới này, không gian phát triển không còn bị chia cắt bởi ranh giới hành chính mà được tổ chức theo logic kinh tế, chức năng và kết nối vùng.

Đây là nền tảng để thành phố xử lý bài toán “mỗi nơi phát triển một kiểu”, đồng thời mở ra khả năng phân bổ lại các trung tâm phát triển theo lợi thế thực tế của từng khu vực.

Không chỉ mang ý nghĩa quy hoạch thuần túy, sự chuyển hướng này còn gắn với yêu cầu nâng cao năng lực cạnh tranh đô thị trong bối cảnh TP.HCM đang đặt mục tiêu tiếp tục giữ vai trò đầu tàu tăng trưởng, trung tâm lan tỏa của vùng Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long và cửa ngõ kết nối quốc tế.

Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM Võ Hoàng Ngân phát biểu tại hội nghị.

Các hành lang phát triển chiến lược sẽ là “khung xương” của đô thị mới

Theo định hướng quy hoạch mới, TP.HCM sẽ tổ chức lại không gian phát triển theo các hành lang chiến lược, đóng vai trò như “khung xương” cho cấu trúc đô thị tương lai.

Theo đó, hành lang phía Đông được định hướng kết nối TP.HCM với Đồng Nai và Cảng hàng không quốc tế Long Thành, hình thành một cụm động lực tăng trưởng mới.

Trong khi đó, hành lang phía Tây và phía Nam sẽ tăng cường liên kết với Đồng bằng sông Cửu Long, mở rộng không gian phát triển về các khu vực còn nhiều dư địa.

Đáng chú ý, hành lang ven biển phía Nam được định vị là tuyến kết nối Cần Giờ với cụm cảng Cái Mép - Thị Vải và khu vực Hồ Tràm, qua đó tạo động lực cho kinh tế biển, logistics, du lịch và đô thị sinh thái. Cùng với đó, trục Bắc - Nam được quy hoạch như một hành lang công nghiệp - đô thị - dịch vụ xuyên suốt, kết nối toàn bộ không gian phát triển của TP.HCM mở rộng.

Ở góc độ quy hoạch chiến lược, cách tổ chức này cho thấy TP.HCM không chỉ “mở rộng địa bàn”, mà còn đang sắp xếp lại vai trò của từng không gian phát triển nhằm giảm tải cho khu vực trung tâm hiện hữu, đồng thời tạo ra các cực tăng trưởng mới mang tính chuyên biệt và có khả năng tương hỗ lẫn nhau.

Đáng chú ý, một trong những định hướng đột phá được nhấn mạnh là phát triển đô thị gắn với hệ thống giao thông công cộng, đặc biệt là các tuyến đường sắt đô thị và liên vùng.

Theo đó, các khu vực phát triển mới sẽ được tổ chức theo mô hình TOD (Transit-Oriented Development) - phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng.

Đây là mô hình trong đó không gian ở, làm việc, thương mại, dịch vụ và tiện ích xã hội được tích hợp trong bán kính tiếp cận thuận tiện quanh các đầu mối giao thông lớn.

Theo giới chuyên gia và nhà quản lý, TOD không chỉ là giải pháp kỹ thuật cho quy hoạch giao thông mà còn là công cụ tái cấu trúc toàn bộ không gian đô thị. Mô hình này giúp giảm phụ thuộc vào phương tiện cá nhân, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tạo ra các trung tâm đô thị mới có mật độ và chức năng hợp lý hơn, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân.

Bảo đảm nguyên tắc phát triển bao trùm và cân bằng xã hội

Ngoài câu chuyện tăng trưởng và hạ tầng, định hướng quy hoạch mới của TP.HCM cũng đặt ra yêu cầu rõ ràng về phát triển bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo đảm cân bằng xã hội.

Theo Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM, thành phố đang phải đối mặt đồng thời với nhiều sức ép như ngập nước, sụt lún, ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt. Trong bối cảnh đó, việc tổ chức không gian sinh thái và hạ tầng xanh phải trở thành một cấu phần không thể tách rời của quy hoạch tổng thể.

Quy hoạch không gian đô thị cũng được đặt ra yêu cầu phải bảo đảm nguyên tắc phát triển bao trùm và cân bằng xã hội. Điều này đồng nghĩa với việc không chỉ xây dựng các cực tăng trưởng mới mà còn phải tính đến bài toán nhà ở phù hợp khả năng chi trả, khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các khu vực.

Ở góc độ này, quy hoạch không còn đơn thuần là một bộ hồ sơ kỹ thuật hay một thủ tục quản lý hành chính, mà phải trở thành công cụ chiến lược để tổ chức tương lai phát triển của thành phố.

Để hiện thực hóa định hướng đó, TP.HCM sẽ phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế điều phối liên vùng phù hợp với mô hình đô thị mở rộng, đẩy nhanh cải cách thủ tục quy hoạch, ưu tiên đầu tư các hành lang hạ tầng chiến lược và xây dựng hệ thống dữ liệu không gian tích hợp phục vụ công tác quản lý, điều hành.

Nếu được triển khai đồng bộ, quy hoạch mới sẽ không chỉ làm thay đổi cấu trúc không gian đô thị, mà còn góp phần tái định hình mô hình phát triển của TP.HCM trong giai đoạn tới - từ tư duy quản trị, phân bổ nguồn lực đến chất lượng sống của người dân.

Chu Phương