TP.HCM: Cảng Cần Giờ và Cái Mép - Thị Vải có 'giẫm chân' nhau?

Việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 148/QĐ-TTg ngày 16.1.2025, chính thức chấp thuận chủ trương đầu tư Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, được xem là một dấu mốc quan trọng, mở ra chương mới cho chiến lược phát triển kinh tế biển của TP.HCM nói riêng và Việt Nam nói chung.

Đây không chỉ là “cái gật đầu” về mặt pháp lý, mà là sự xác lập rõ ràng vai trò của Cần Giờ trong hệ thống cảng biển quốc gia và chuỗi logistics toàn cầu.

Phối cảnh Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ ( TP.HCM)- Ảnh: minh họa

Lựa chọn nhà đầu tư: Nút quyết định cho tham vọng siêu cảng

Chia sẻ tại buổi họp báo về tình hình kinh tế - xã hội TP.HCM chiều 25.12, ông Vũ Anh Dũng – Phó phòng Phát triển đô thị (Sở Xây dựng TP.HCM) - cho biết: ngay sau quyết định của Thủ tướng, TP.HCM đã nhanh chóng cụ thể hóa chủ trương bằng các bước triển khai mang tính hành động.

“Ngày 13.2.2025, UBND Thành phố đã ban hành Công văn số 913 về kế hoạch triển khai dự án. Đây là cơ sở để các sở, ngành vào cuộc đồng bộ, tránh tình trạng chủ trương có nhưng triển khai chậm”, ông Dũng nhấn mạnh.

Đến thời điểm hiện nay, dự án đã bước vào giai đoạn then chốt - lựa chọn nhà đầu tư. Đây được xem là “khâu lọc” quan trọng nhất, quyết định trực tiếp đến chất lượng, tiến độ và tầm vóc của siêu cảng trong tương lai.

Theo ông Vũ Anh Dũng, TP.HCM đang tận dụng tối đa các cơ chế đặc thù được Quốc hội cho phép tại Nghị quyết 98 và Nghị quyết 260 để rút ngắn quy trình, tăng tính chủ động cho địa phương.

“Hiện nay, dự án đang được triển khai theo kế hoạch lựa chọn nhà đầu tư do Sở Tài chính chủ trì, gồm 4 bước rõ ràng, từ chấp thuận hình thức lựa chọn nhà đầu tư, tiếp nhận hồ sơ, đánh giá năng lực đến quyết định chấp thuận nhà đầu tư. Điểm quan trọng là thời gian xử lý được rút gọn, đảm bảo tính minh bạch nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu về tiến độ”, ông Dũng cho biết.

Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các trung tâm trung chuyển quốc tế ngày càng gay gắt, việc chậm chân có thể khiến TP.HCM đánh mất cơ hội vàng. Do đó, lựa chọn được nhà đầu tư có năng lực tài chính mạnh, kinh nghiệm vận hành cảng trung chuyển quốc tế và khả năng kết nối mạng lưới hãng tàu toàn cầu là yêu cầu mang tính sống còn.

“Cần Giờ không chỉ cần một cảng lớn, mà còn cần một cảng đúng nghĩa trung chuyển quốc tế, vận hành theo chuẩn mực toàn cầu, ứng dụng công nghệ hiện đại và gắn chặt với chuỗi logistics quốc tế”, ông Vũ Anh Dũng nhấn mạnh.

Cần Giờ – Cái Mép: Bài toán phân vai để cùng thắng

Một trong những vấn đề được dư luận đặc biệt quan tâm là mối quan hệ giữa Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ và cụm cảng Cái Mép – Thị Vải. Liệu hai khu cảng này có cạnh tranh, “giẫm chân” lên nhau hay không?

Theo ông Vũ Anh Dũng, quy hoạch đã xác định rất rõ vai trò của từng khu bến. “Theo Quy hoạch cảng biển quốc gia, Cần Giờ được định hướng là cảng trung chuyển container quốc tế, trong khi Cái Mép – Thị Vải giữ vai trò cảng cửa ngõ khu vực, phục vụ chủ yếu cho hàng xuất nhập khẩu của Việt Nam, đồng thời vẫn có chức năng trung chuyển”, ông phân tích.

Cụ thể, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ sẽ tập trung vào hàng container trung chuyển, với tỷ lệ lên tới 75–80%, chỉ khoảng 20–25% là hàng xuất nhập khẩu trong nước. Ngược lại, Cái Mép – Thị Vải sẽ đảm nhận phần lớn hàng xuất nhập khẩu của Việt Nam, trong khi tỷ lệ trung chuyển quốc tế được điều chỉnh tăng dần theo lộ trình dài hạn.

“Đây là mối quan hệ bổ trợ, không phải cạnh tranh. Mục tiêu cuối cùng là hình thành một cụm cảng trung chuyển quốc tế quy mô lớn tại cửa sông Cái Mép – Cần Giờ, đủ sức cạnh tranh với các cảng lớn trong khu vực châu Á và thế giới”, ông Dũng khẳng định.

Ở góc độ phát triển đô thị và kinh tế, siêu cảng Cần Giờ được kỳ vọng sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ. Theo ông Vũ Anh Dũng, khi cảng đi vào vận hành, TP.HCM không chỉ có thêm một hạ tầng chiến lược, mà còn mở ra dư địa lớn để phát triển hệ sinh thái logistics – thương mại – dịch vụ cao cấp.

“Dự án sẽ thu hút nguồn vốn đầu tư rất lớn từ khu vực tư nhân để xây dựng hạ tầng cảng biển hiện đại. Ước tính, khi vận hành, cảng có thể đóng góp trực tiếp cho ngân sách nhà nước khoảng 34.000–40.000 tỉ đồng mỗi năm, đồng thời tạo việc làm cho khoảng 6.000–8.000 lao động”, ông Dũng cho biết.

Quan trọng hơn, sự hiện diện của một cảng trung chuyển quốc tế sẽ kéo theo các tập đoàn vận tải biển, logistics, tài chính, ngân hàng và bảo hiểm lớn trên thế giới đến đặt trụ sở hoặc mở rộng hoạt động tại TP.HCM. Đây chính là nền tảng để hình thành các trung tâm logistics, khu thương mại tự do gắn với cảng, đồng thời hỗ trợ tham vọng xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế của thành phố.

Từ lợi ích địa phương đến vị thế quốc gia

Không dừng lại ở phạm vi TP.HCM, theo đánh giá của Sở Xây dựng, Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ còn mang ý nghĩa chiến lược ở tầm quốc gia. Trong nhiều năm, Việt Nam dù có vị trí địa lý thuận lợi nhưng vẫn chưa trở thành trung tâm trung chuyển lớn, phần lớn hàng hóa vẫn phải trung chuyển qua các cảng nước ngoài.

“Khi Cần Giờ đi vào hoạt động, Việt Nam có cơ hội khẳng định vai trò là một trung tâm trung chuyển quốc tế của khu vực, thu hút các hãng tàu và nhà logistics lớn, qua đó giảm chi phí trung gian, nâng cao năng lực cạnh tranh cho hoạt động xuất nhập khẩu”, ông Vũ Anh Dũng phân tích.

Xa hơn, dự án này còn gắn với chiến lược biển quốc gia và mục tiêu phát triển vùng Đông Nam Bộ trở thành cửa ngõ giao thương quốc tế hàng đầu Đông Nam Á, đưa khu vực Cái Mép – Cần Giờ trở thành một điểm đến quan trọng trên bản đồ hàng hải thế giới.

Dù triển vọng rất lớn, ông Vũ Anh Dũng cũng thẳng thắn nhìn nhận, dự án sẽ đối mặt với không ít thách thức, đặc biệt là bài toán cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường sinh thái Cần Giờ – khu dự trữ sinh quyển thế giới.

“Điều quan trọng là phát triển phải bền vững, hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường. Đây cũng là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình lập quy hoạch, lựa chọn công nghệ và tổ chức triển khai dự án”, ông Dũng nhấn mạnh.

Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ không chỉ là một dự án hạ tầng, mà là phép thử lớn đối với năng lực hoạch định chính sách, điều hành và tận dụng cơ chế đặc thù của TP.HCM. Nếu được triển khai đúng hướng, dự án này có thể trở thành biểu tượng mới cho khát vọng vươn ra biển lớn của TP.HCM và Việt Nam.

Và như cách nhìn của ông Vũ Anh Dũng: “Cần Giờ không chỉ là một cảng biển mới, mà là bước đi chiến lược để TP.HCM và Việt Nam tham gia sâu hơn, chủ động hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu trong nhiều thập niên tới".

Hồ Quang