TP Hồ Chí Minh đưa kỹ năng số đến từng khu phố

Lực lượng tình nguyện hỗ trợ từng thao tác theo hình thức “cầm tay chỉ việc”, phù hợp với khả năng tiếp nhận của người cao tuổi.

Học công nghệ từ nhu cầu hằng ngày

Tại một quán cà phê trên đường Trần Văn Dư, phường Tân Bình, những buổi “Cà phê - Chuyển đổi số” biến không gian sinh hoạt quen thuộc thành lớp học công nghệ dành cho người dân.

Phần đông người tham gia là người cao tuổi, mang theo điện thoại thông minh để được cán bộ địa phương, đoàn viên, thanh niên và Tổ Công nghệ số cộng đồng hướng dẫn trực tiếp. Không có giáo trình phức tạp, mỗi người thực hành ngay trên thiết bị của mình, bắt đầu từ những nhu cầu thường gặp như đăng nhập VNeID, quét mã QR, tra cứu thủ tục hành chính, sử dụng dịch vụ công hoặc các ứng dụng thiết yếu.

Nội dung về an toàn thông tin cũng được lồng ghép trong từng buổi học. Người dân được hướng dẫn đặt mật khẩu an toàn, phân biệt ứng dụng chính thức với đường link giả mạo, kiểm tra thông tin trước khi chuyển tiền và không cung cấp mã OTP cho người lạ.

Người cao tuổi thực hành nhiều lần để ghi nhớ thao tác trên điện thoại thông minh.

Bà Lê Minh Thanh, ngụ phường Tân Bình, cho biết trước đây bà thường phải nhờ con cháu mỗi khi đăng nhập VNeID, quét mã QR hoặc thực hiện thủ tục trực tuyến.

“Tôi sợ bấm nhầm, mất dữ liệu hoặc gặp đường link lừa đảo. Tại buổi học, các bạn hướng dẫn chậm rãi, để tôi tự thao tác đến khi nhớ. Bây giờ tôi có thể tự tra cứu thông tin và cảm thấy chủ động hơn”, bà Thanh chia sẻ.

Mô hình “Cà phê - Chuyển đổi số” được phường Tân Bình triển khai từ tháng 4/2026, nhằm thay đổi cách phổ cập kỹ năng số tại cơ sở. Thay vì tổ chức tuyên truyền trong hội trường, lực lượng hỗ trợ đến những địa điểm sinh hoạt quen thuộc để hướng dẫn người dân thực hiện các thao tác cụ thể. 

Cách làm tương tự được triển khai tại phường Bình Thạnh. Quán cà phê Luka trên đường Nguyễn Xí trở thành một trong những điểm học thuộc mạng lưới 53 đội hình xung kích “1 - 2 - 3”. Lực lượng nòng cốt là thanh niên, sinh viên có kiến thức về kỹ thuật và công nghệ số.

Các lớp “Cà phê số” đưa phong trào “Bình dân học vụ số” đến gần người dân tại khu phố.

Tại đây, người dân được hỗ trợ tải ứng dụng, đăng nhập VNeID, quét mã QR, đặt lịch khám bệnh trực tuyến và xử lý những lỗi thường gặp. Với người hay quên mật khẩu, tình nguyện viên hướng dẫn sử dụng vân tay, nhận diện khuôn mặt hoặc cách lưu thông tin an toàn.

Ông Đỗ Thanh Duy, ngụ phường Bình Thạnh, cho rằng nội dung lớp học sát với nhu cầu của người cao tuổi. Điều ông quan tâm không phải những khái niệm công nghệ phức tạp mà là cách tra cứu hồ sơ, đặt lịch khám bệnh, kiểm tra thông tin trước khi chuyển tiền và nhận diện tin nhắn giả mạo.

“Nếu hoạt động được duy trì thường xuyên, người lớn tuổi sẽ bớt e ngại công nghệ và không phải việc gì cũng nhờ con cháu”, ông Duy nói.

Theo ông Vũ Ngọc Tuất, Bí thư Đảng ủy phường Bình Thạnh, phong trào “Bình dân học vụ số” kế thừa tinh thần phổ cập kiến thức của phong trào xóa mù chữ trước đây, nhưng nhiệm vụ hiện nay là giúp người dân có đủ kỹ năng để sử dụng công nghệ.

Tại 53 khu phố, các nhóm hỗ trợ được tổ chức ở nhà văn hóa, điểm sinh hoạt cộng đồng hoặc quán cà phê. Hình thức hướng dẫn có thể trực tiếp, trực tuyến hoặc “một kèm một”, với yêu cầu nội dung phải dễ hiểu và áp dụng được ngay.

Tại phường Hạnh Thông, hoạt động phổ cập kỹ năng số cũng được đưa về khu dân cư. Người cao tuổi có thể mang điện thoại đến các buổi sinh hoạt cộng đồng để được cài đặt ứng dụng hoặc giải đáp vấn đề cụ thể.

Tình nguyện viên hướng dẫn người dân nhận diện nguy cơ mất an toàn thông tin.

Chị Đàm Quang Thị Ngọc Bích, Bí thư Đoàn phường Hạnh Thông, cho biết lực lượng tình nguyện tập trung hướng dẫn người dân sử dụng VNeID, xác thực tài khoản, quét mã QR, thanh toán không dùng tiền mặt và đặt lịch khám bệnh trực tuyến.

Với người chưa quen sử dụng điện thoại thông minh, tình nguyện viên thực hiện từng bước, sau đó để người dân tự làm lại nhiều lần. Nội dung bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện cuộc gọi, tin nhắn và đường link giả mạo được đặt ngang với kỹ năng sử dụng ứng dụng.

“Mục tiêu là giúp người cao tuổi tự tin sử dụng công nghệ, chủ động giải quyết các nhu cầu hằng ngày và giảm phụ thuộc vào con cháu”, Ngọc Bích cho biết.

Khoảng cách số không chỉ nằm ở thiết bị

Thực tế tại các lớp học cho thấy, khó khăn của người cao tuổi không chỉ là thao tác trên điện thoại. Nhiều người không nhớ số điện thoại đã dùng để đăng ký, quên mật khẩu hoặc chưa phân biệt được ứng dụng chính thức với đường link giả mạo. Một số thiết bị cũ không tương thích với chức năng xác thực, trong khi giao diện ứng dụng và quy trình đăng nhập có thể thay đổi sau mỗi lần cập nhật.

Không gian quán cà phê trở thành lớp học gần gũi, giúp người cao tuổi bớt e ngại công nghệ.

Những trở ngại này cho thấy việc hỗ trợ không thể chỉ thực hiện theo từng đợt. Người dân cần có điểm hướng dẫn thường xuyên ngay tại khu dân cư, nhất là khi gặp lỗi trong quá trình đăng nhập, xác thực hoặc thực hiện thủ tục.

Đại diện UBND phường Tân Bình cho biết, mô hình “Cà phê - Chuyển đổi số” được tổ chức định kỳ và có thể tăng tần suất theo nhu cầu. Mục tiêu không phải làm thay một thủ tục riêng lẻ mà giúp người dân hình thành thói quen tự sử dụng dịch vụ công, khai thác ứng dụng thiết yếu và bảo vệ mình trên môi trường mạng.

Theo Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh, trong giai đoạn 2025 - 2026, toàn Thành phố đã tổ chức 546 lớp, khóa bồi dưỡng thuộc phong trào “Bình dân học vụ số”, thu hút 77.741 lượt người. Các phường, xã và đặc khu tổ chức 389 khóa cho hơn 36.000 cán bộ, người dân và doanh nghiệp.

TP Hồ Chí Minh hiện duy trì 5.947 Tổ Công nghệ số cộng đồng tại 168 phường, xã, đặc khu, với khoảng 29.000 thành viên; khoảng 80 địa phương đã thành lập đội hình “Bình dân học vụ số” hoặc mô hình tương đương.

Khảo sát đối với lực lượng tình nguyện cho thấy, khoảng 73% trường hợp gặp khó khăn do người dân quên mật khẩu hoặc thông tin đăng ký. Khoảng 63,7% người được hỗ trợ, chủ yếu là người cao tuổi, tiểu thương và lao động tự do, chưa quen sử dụng điện thoại thông minh và dịch vụ công trực tuyến. Số liệu trên chỉ rõ, nhu cầu hướng dẫn trực tiếp vẫn còn lớn.

Hoạt động hỗ trợ tại cơ sở giúp người cao tuổi từng bước tự tin, chủ động hơn trong đời sống số.

Ông Phạm Minh Tuấn, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Hồ Chí Minh, cho biết các tổ chức chính trị - xã hội sẽ tiếp tục xây dựng đội hình tình nguyện làm lực lượng nòng cốt, đưa kỹ năng số đến các tầng lớp nhân dân, đặc biệt là nhóm yếu thế.

Các nguồn lực xã hội cũng được vận động để triển khai những mô hình phù hợp với từng địa bàn. Yêu cầu đặt ra là hoạt động phổ cập phải gắn với nhu cầu thực tế, giúp người dân biết, hiểu, sử dụng và từng bước làm chủ công nghệ.

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, TP Hồ Chí Minh định hướng tiếp tục nhân rộng các mô hình “Cà phê số”, “Bình dân học vụ số lưu động”, “Trạm công dân số” và “Điểm tư vấn số cộng đồng”; đồng thời chuẩn hóa nội dung đào tạo, bổ sung kiến thức về dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, an toàn thông tin và nhận diện lừa đảo.

Hiệu quả của chuyển đổi số tại cơ sở không chỉ được đo bằng số lượng ứng dụng, tài khoản hay hồ sơ trực tuyến, mà còn ở khả năng người dân tự thực hiện những việc thiết yếu. Khi người cao tuổi có thể tự đăng nhập VNeID, đặt lịch khám bệnh, tra cứu hồ sơ và nhận diện đường link đáng ngờ, khoảng cách số mới thực sự được thu hẹp từ từng khu phố.

Bài, ảnh: Hoàng Tuyết/Báo Tin tức và Dân tộc