Tổng thống Trump gợi ý mở đường để Thổ Nhĩ Kỳ trở lại chương trình F-35

Tiêm kích F-35 do Mỹ sản xuất. Ảnh tư liệu: PAP/TTXVN

Theo truyền thông Anh, dẫn lời bốn quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ, hai nhà lãnh đạo có thể sẽ trao đổi thư từ về vấn đề này nhằm khởi động tiến trình xem xét khả năng nối lại hợp tác F-35 với Thổ Nhĩ Kỳ.

Các quan chức cho biết ông Trump có thể ít nhất sẽ phát tín hiệu về ý định bàn giao các máy bay F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ, dù thời điểm cụ thể chưa được xác định. Tuy nhiên, họ cũng lưu ý Tổng thống Mỹ có thể thay đổi quyết định vào phút chót.

Quan hệ quốc phòng giữa Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ rơi vào căng thẳng sau khi Ankara mua hệ thống phòng không S-400 do Nga sản xuất vào năm 2019. Washington khi đó lo ngại hệ thống này có thể được sử dụng để thu thập thông tin về khả năng tàng hình và các công nghệ tiên tiến của F-35, qua đó giúp Nga tìm cách đối phó với loại máy bay chiến đấu thế hệ mới của Mỹ.

Để đáp trả, Mỹ đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với cơ quan mua sắm quốc phòng của Thổ Nhĩ Kỳ và loại nước này khỏi chương trình phát triển F-35. Theo một tuyên bố của Nhà Trắng khi đó, F-35 không thể hoạt động song song với một nền tảng thu thập thông tin tình báo của Nga.

Trở ngại lớn nhất hiện nay là đạo luật được Quốc hội Mỹ thông qua năm 2020, trong đó quy định Washington không được bán F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ nếu chính quyền chưa xác nhận Ankara không còn sở hữu các hệ thống vũ khí do Nga sản xuất.

Theo các nguồn tin, một trong những phương án đang được xem xét là chuyển giao các hệ thống S-400 của Thổ Nhĩ Kỳ cho một bên thứ ba hoặc vô hiệu hóa chúng bằng cách tháo dỡ các bộ phận quan trọng. Tuy nhiên, cơ chế thực hiện vẫn chưa được thống nhất.

Trong nhiều năm qua, Thổ Nhĩ Kỳ đã tích cực vận động để được quay lại chương trình F-35, song chưa chấp nhận từ bỏ các hệ thống S-400. Trước đây, từng có đề xuất chuyển giao các tên lửa này cho Ukraine, nhưng kế hoạch không thành hiện thực.

Kể từ khi trở lại Nhà Trắng, ông Trump nhiều lần cân nhắc khả năng đảo ngược quyết định loại Thổ Nhĩ Kỳ khỏi chương trình F-35. Tổng thống Mỹ từng bày tỏ ủng hộ ông Erdogan, một trong những nhà lãnh đạo mà ông đánh giá cao.

Hồi tháng 6, khi xuất hiện cùng Tổng thư ký NATO Mark Rutte tại Phòng Bầu dục, ông Trump từng nói sẽ mang đến cho Tổng thống Erdogan “một món quà khiến ông ấy rất vui” liên quan đến vấn đề F-35. Phó Tổng thống Mỹ J.D. Vance sau đó cho biết Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth và nhóm cố vấn đang xem xét các điều kiện cần thiết để bảo đảm tuân thủ luật pháp Mỹ.

Tuy nhiên, kế hoạch này có thể bị Quốc hội phản đối. Một số nghị sĩ, trong đó có Thượng nghị sĩ Jim Risch, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ, đã bày tỏ hoài nghi về khả năng nối lại việc cung cấp F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ. Một số đồng minh của Mỹ, trong đó có Israel, cũng từng phản đối động thái này.

Hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara lần này diễn ra trong bối cảnh liên minh này tập trung vào vấn đề tăng chi tiêu quốc phòng, các thỏa thuận vũ khí trị giá hàng chục tỷ USD, cũng như những tác động từ các cuộc xung đột tại Trung Đông và cuộc khủng hoảng Ukraine.

Bảo Hà/Báo Tin tức và Dân tộc