Tổng thống Mỹ ký hiến chương thành lập Hội đồng Hòa bình Dải Gaza

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tổ chức lễ ký chính thức thành lập Hội đồng Hòa bình Dải Gaza. Ảnh: AFP

Hội đồng Hòa bình Dải Gaza chính thức ra mắt

Lễ ký hiến chương thành lập Hội đồng Hòa bình Dải Gaza được tổ chức ngày 22-1 bên lề WEF tại Davos (Thụy Sĩ), với sự tham gia của lãnh đạo và quan chức cấp cao đến từ 19 quốc gia, gồm Mỹ, Armenia, Argentina, Azerbaijan, Bahrain, Bulgaria, Hungary, Indonesia, Jordan, Kazakhstan, Mông Cổ, Maroc, Pakistan, Paraguay, Qatar, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và Uzbekistan.

Theo Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt, điều lệ hội đồng do Mỹ khởi xướng đã bắt đầu có hiệu lực ngay sau lễ ký và được Washington coi là một cơ chế quốc tế nhằm thúc đẩy các nỗ lực hòa bình tại Dải Gaza sau xung đột. Tổng thống Donald Trump giữ vai trò Chủ tịch Hội đồng, trong khi Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, các nhà đàm phán Gaza của Mỹ Jared Kushner và Steve Witkoff, cùng cựu Thủ tướng Anh Tony Blair được chỉ định là những thành viên chủ chốt.

Phát biểu tại sự kiện, ông Trump khẳng định Hội đồng Hòa bình ban đầu tập trung vào việc củng cố lệnh ngừng bắn tại Gaza, song có thể mở rộng phạm vi hoạt động ra ngoài khu vực này. "Khi hội đồng được thành lập đầy đủ, chúng ta có thể làm hầu như bất cứ điều gì mình muốn, và sẽ làm điều đó phối hợp với Liên hợp quốc," Tổng thống Mỹ nhấn mạnh.

Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết Mỹ sẵn sàng tiếp xúc và làm việc với mọi bên liên quan nếu điều đó phục vụ mục tiêu thúc đẩy hòa bình. Theo ông, Hội đồng Hòa bình có thể trở thành một "mô hình tham khảo" cho việc giải quyết các xung đột khác trên thế giới, không chỉ riêng Gaza.

Tranh cãi về vai trò và mối quan hệ với Liên hợp quốc

Dù được Mỹ quảng bá như một sáng kiến hòa bình mang tính đột phá, Hội đồng Hòa bình Dải Gaza ngay lập tức vấp phải sự thận trọng và hoài nghi từ nhiều quốc gia, đặc biệt là các đồng minh truyền thống của Washington tại châu Âu.

Thụy Điển, Na Uy, Pháp, Slovenia và Anh đã từ chối tham gia lễ ký, với lý do lo ngại cơ chế do Mỹ dẫn dắt có thể làm suy giảm vai trò trung tâm của Liên hợp quốc trong tiến trình giải quyết các xung đột toàn cầu. Một số nước bày tỏ quan ngại về phạm vi hoạt động rộng, cơ chế quản trị chưa rõ ràng cũng như khả năng chính trị hóa Hội đồng Hòa bình.

Trước những chỉ trích này, Tổng thống Trump khẳng định hội đồng sẽ hoạt động phối hợp chặt chẽ với Liên hợp quốc, chứ không nhằm thay thế tổ chức đa phương này. Người phát ngôn Liên hợp quốc Rolando Gomez cũng cho biết sự tham gia của LHQ với Hội đồng Hòa bình sẽ chỉ nằm trong khuôn khổ nghị quyết của Hội đồng Bảo an đã thông qua kế hoạch hòa bình Gaza của Mỹ.

Tuy vậy, giới quan sát nhận định rằng việc Hội đồng Hòa bình do Tổng thống Mỹ trực tiếp làm Chủ tịch, đồng thời nắm quyền phủ quyết duy nhất và không bị giới hạn nhiệm kỳ, có thể làm dấy lên lo ngại về sự mất cân bằng quyền lực trong một cơ chế được quảng bá là "đa phương".

Nga cho biết đã nhận được lời mời tham gia hội đồng nhưng vẫn đang cân nhắc. Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố Moskva sẵn sàng đóng góp 1 tỷ USD cho quá trình tái thiết Gaza, kể cả khi chưa tham gia Hội đồng Hòa bình, với điều kiện có thể sử dụng các tài sản của Nga đang bị phương Tây phong tỏa.

Tái thiết Gaza gắn với kế hoạch phát triển kinh tế dài hạn

Song song với việc ra mắt Hội đồng Hòa bình, chính quyền Tổng thống Trump cũng công bố kế hoạch tổng thể tái thiết và chuyển đổi kinh tế Dải Gaza, được xem là trụ cột quan trọng trong cách tiếp cận mới của Mỹ đối với tiến trình hòa bình Trung Đông.

Theo bản kế hoạch do ông Jared Kushner công bố tại Davos, Gaza được đặt mục tiêu đạt quy mô GDP trên 10 tỷ USD vào năm 2035, với thu nhập bình quân mỗi hộ gia đình vượt 13.000 USD/năm. Lộ trình phát triển gồm 6 giai đoạn, bắt đầu từ Rafah và Khan Yunis, sau đó mở rộng dần lên các khu vực trung tâm và Thành phố Gaza.

Một phần lớn đường bờ biển Gaza được quy hoạch cho du lịch ven biển, với kế hoạch xây dựng khoảng 180 tòa tháp đa chức năng. Khu vực nội địa sẽ phát triển các khu dân cư và khu công nghiệp công nghệ cao, thu hút trung tâm dữ liệu và các cơ sở sản xuất hiện đại. Tổng nhu cầu vốn cho hạ tầng và dịch vụ công cộng ước tính hơn 25 tỷ USD, cùng các chương trình đào tạo nghề nhằm tạo ra hơn 500.000 việc làm.

Tại lễ ký, ông Ali Shaath, người đứng đầu Ủy ban kỹ trị Palestine quản lý Dải Gaza, cho biết cửa khẩu Rafah giữa Ai Cập và Gaza dự kiến sẽ được mở lại hai chiều trong tuần tới, như một phần của kế hoạch ngừng bắn do Tổng thống Trump công bố từ tháng 10/2025. Động thái này được kỳ vọng sẽ cải thiện điều kiện đi lại và hỗ trợ các hoạt động dân sinh tại khu vực.

Dù còn gây tranh cãi, Hội đồng Hòa bình Dải Gaza và kế hoạch tái thiết đi kèm cho thấy nỗ lực của chính quyền Tổng thống Donald Trump trong việc tái định hình vai trò của Mỹ tại Trung Đông và trên trường quốc tế, bằng cách gắn mục tiêu hòa bình với phát triển kinh tế dài hạn. Tuy nhiên, hiệu quả thực tế của sáng kiến này vẫn phụ thuộc vào mức độ đồng thuận quốc tế và khả năng phối hợp với các cơ chế đa phương hiện có, đặc biệt là Liên hợp quốc.

AN BÌNH