Tổng rà soát không nghiêm sẽ lãng phí và bỏ lỡ cơ hội cải cách thể chế

Toàn cảnh Hội nghị.

Cùng dự có các đồng chí: Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo; Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Phó Trưởng Ban Chỉ đạo; Lê Quang Mạnh, Tổng Thư ký Quốc hội, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội...

Tăng cường trách nhiệm người đứng đầu trong công tác rà soát

Theo báo cáo của Bộ Tư pháp - cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo, thời gian qua đã xây dựng các văn bản về kế hoạch, tổ chức, hoạt động của Ban Chỉ đạo, Tổ giúp việc Ban Chỉ đạo; xây dựng tài liệu hướng dẫn tổ chức thực hiện tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; tổ chức tập huấn, hướng dẫn triển khai nhiệm vụ tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; xây dựng, vận hành hệ thống thông tin, báo cáo trực tuyến hỗ trợ, phục vụ tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật.

Tuy nhiên vẫn chưa hoàn thành việc xây dựng, ban hành Kế hoạch thực hiện tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; tại các cơ quan ở Trung ương, địa phương; Chưa xây dựng, ban hành văn bản hướng dẫn về kinh phí bảo đảm thực hiện tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; Chưa triển khai hướng dẫn, ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ thực hiện rà soát văn bản quy phạm pháp luật.

Phát biểu tại cuộc họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, quá trình rà soát cần phải bám sát tư tưởng chỉ đạo, kiên trì thực hiện chủ trương đổi mới tư duy xây dựng pháp luật. Luật phải quy định đúng những vấn đề thuộc thẩm quyền của Quốc hội, nhất là các chính sách lớn, nguyên tắc cơ bản, những vấn đề liên quan đến quyền con người, quyền công dân; không luật hóa những nội dung thuộc thẩm quyền của văn bản dưới luật, không để luật ôm đồm công việc của Chính phủ.

“Pháp là pháp, quy là quy; không biến lập quy thành lập pháp, cũng không để luật ôm đồm công việc của Chính phủ”, Phó Chủ tịch Quốc hội nêu rõ. Từ đó, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị các cơ quan khi rà soát phải nghiên cứu kỹ các nghị quyết, kết luận, phát biểu chỉ đạo của Trung ương, Tổng Bí thư, Chủ tịch Quốc hội, Thủ tướng Chính phủ về đổi mới tư duy xây dựng pháp luật; tránh cách hiểu máy móc, phiến diện, qua đó đưa ra kiến nghị phù hợp, đúng định hướng, góp phần nâng cao chất lượng hệ thống pháp luật, phục vụ yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Cho ý kiến tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu đánh giá, báo cáo kết quả triển khai ban đầu cho thấy, sự quan tâm đối với công tác này hiện vẫn chưa đúng mức, chưa thể hiện rõ trách nhiệm, vị trí, vai trò tổng rà soát. “Đây không phải là câu chuyện của riêng ngành tư pháp hay các cơ quan chuyên môn là của cả hệ thống chính trị”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu. (Ảnh: DUY LINH)

Theo Phó Thủ tướng, cần yêu cầu thủ trưởng các bộ, các cơ quan ngang bộ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh chịu trách nhiệm về tiến độ và kết quả rà soát. Người đứng đầu cần trực tiếp nghe báo cáo, trực tiếp có ý kiến về những vấn đề còn nhiều điểm nghẽn, còn nhiều mâu thuẫn, những điểm kiến nghị, cách thức giải quyết. Kết quả rà soát phải là tiêu chí thể hiện năng lực lãnh đạo, năng lực tổ chức thực thi pháp luật và năng lực tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, bất cập.

Về tiến độ rà soát, các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan thuộc Chính phủ và Ủy ban nhân dân các tỉnh thành phố chưa ban hành kế hoạch tổng rà soát, thành lập tổ công tác thì cần thực hiện ngay. Phó Thủ tướng lưu ý, kế hoạch rà soát phải thể hiện rõ đầu việc, phạm vi, sản phẩm đầu ra. Tổ công tác phải do lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương phụ trách, không giao khoán cho pháp chế, cho tư pháp các địa phương. Thành phần tổ công tác phải có cán bộ trực tiếp làm, cán bộ am hiểu pháp luật. Đặc biệt, không để kinh phí, công nghệ, dữ liệu là điểm nghẽn của công tác kiểm soát.

Về chất lượng rà soát, Phó Thủ tướng yêu cầu, kết quả phải thể hiện rõ văn bản, điều khoản, rõ nội dung vướng mắc, rõ căn cứ pháp lý và căn cứ thực tiễn, rõ phương án xử lý, rõ cơ quan chịu trách nhiệm và rõ thời hạn hoàn thành. Không nói chung chung để rơi vào tình trạng “làm cho có”. Báo cáo chung chung không có phân tích, không có ý kiến đối tượng tác động không được coi là hoàn thành. Ban Chỉ đạo cần có cơ chế trả lại những báo cáo mang tính hình thức. Bộ Tư pháp cần xây dựng cơ chế kiểm tra chéo, đánh giá khách quan kết quả rà soát.

Tổ chức rà soát cần có trọng tâm, trọng điểm

Phát biểu chỉ đạo tại phiên họp, thay mặt Ban Chỉ đạo, Chủ tịch Quốc hội ghi nhận và đánh giá cao tinh thần chủ động, trách nhiệm của Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo, các cơ quan của Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương trong việc triển khai tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật.

Theo Chủ tịch Quốc hội, đây là đợt tổng rà soát lớn nhất, lần đầu tiên làm, để triển khai Kết luận số 09 của Bộ Chính trị và phát biểu chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại phiên khai mạc Kỳ họp thứ nhất: để phục vụ hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật căn cơ, đồng bộ.

Trong thời gian rất ngắn, Ban Chỉ đạo đã ban hành tương đối đầy đủ các văn bản chỉ đạo, điều hành và hướng dẫn thực hiện; tổ chức các hội nghị tập huấn trên phạm vi toàn quốc, bảo đảm thống nhất nhận thức và cách làm; bước đầu hình thành hệ thống dữ liệu, nền tảng công nghệ phục vụ công tác rà soát; cần tận dụng khai thác để nâng cao hiệu quả rà soát; đẩy mạnh thông tin, truyền thông, tạo sự quan tâm, đồng thuận bước đầu trong toàn hệ thống. Có thể nói, công tác tổng rà soát đã được triển khai đúng hướng, thực chất và đi vào chiều sâu.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội cũng phải thẳng thắn chỉ ra: một số nhiệm vụ còn chậm tiến độ, chưa bảo đảm yêu cầu đề ra; việc triển khai ở một số cơ quan, địa phương còn thiếu đồng bộ, đặc biệt, nguy cơ lớn nhất là làm hình thức, rà soát theo “danh mục” mà chưa đi vào bản chất vấn đề ...

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh: Tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật lần này không phải là một nhiệm vụ hành chính thông thường, mà là một cuộc “tổng kiểm kê thể chế”, một bước chuẩn bị chiến lược cho phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Nếu làm không nghiêm túc, thì không chỉ lãng phí nguồn lực, mà còn bỏ lỡ cơ hội cải cách thể chế; bỏ lỡ cơ hội chấn chỉnh những điểm nghẽn thể chế, vốn đang là “nút thắt của nút thắt” trong phát triển.

Về quan điểm chỉ đạo xuyên suốt trong quá trình triển khai nhiệm vụ thời gian tới, Chủ tịch Quốc hội đề nghị: Thứ nhất, rà soát phải gắn với yêu cầu phát triển, đồng thời phải trả lời được hai câu hỏi: Quy định nào đang cản trở phát triển? Quy định nào chồng chéo, mâu thuẫn, không còn phù hợp?

Thứ hai, phải bảo đảm “đúng, trúng, thực chất”, tránh tuyệt đối tình trạng “báo cáo đẹp, kết quả chung chung”.

Thứ ba, phải lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm: lắng nghe thực tiễn; lấy ý kiến rộng rãi; đặc biệt là từ đối tượng chịu tác động trực tiếp. Đây chính là thước đo khách quan nhất của chất lượng pháp luật vì mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn: (Ảnh: DUY LINH)

Về nhiệm vụ trọng tâm tháng 5, 6/2026, Chủ tịch Quốc hội nhất trí tham mưu để Thường trực Ban Bí thư ban hành văn bản của Đảng chỉ đạo cấp ủy bộ, ngành Trung ương và các địa phương triển khai thực hiện.

Cùng với đó, các cơ quan khẩn trương hoàn thành các nhiệm vụ quá hạn, trong đó, đề nghị:

Trước ngày 10/5/2026: Thanh tra Chính phủ, Viện Kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân, Văn phòng Chủ tịch nước, Kiểm toán Nhà nước; 3 địa phương: Huế, Tây Ninh, Gia Lai phải hoàn thành việc ban hành kế hoạch.

Trước ngày 15/5/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ hoàn thành việc hướng dẫn ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ thực hiện rà soát.

Trước ngày 11/5/2026, Bộ Tài chính khẩn trương hoàn thành ban hành văn bản hướng dẫn về kinh phí bảo đảm thực hiện tổng rà soát.

Trước ngày 15/5/2026, hoàn thành việc xây dựng, chia sẻ Danh mục văn bản của Đảng do Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, các Ban Đảng ở Trung ương ban hành đang được áp dụng.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị việc tổ chức rà soát có trọng tâm, trọng điểm: Tập trung vào các lĩnh vực có tác động lớn đến phát triển, như: Phân cấp, phân quyền; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; phát triển kinh tế tư nhân; hội nhập quốc tế…

Các cơ quan, tổ chức, địa phương phải bám sát các nội dung, yêu cầu và hướng dẫn của Ban Chỉ đạo, Cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo, phản ánh kịp thời với những vấn đề phức tạp phát sinh trong quá trình thực hiện. Bộ Tư pháp với vai trò là cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo phải có đường dây nóng, kịp thời tiếp nhận và trả lời, hướng dẫn cho các cơ quan, địa phương trong quá trình triển khai thực hiện

Lấy ý kiến sâu, rộng người dân, doanh nghiệp, đối tượng chịu sự tác động, cán bộ, công chức thi hành pháp luật về các khó khăn, vướng mắc của quy định pháp luật, bảo đảm kết quả tổng rà soát phải “đúng, trúng, thực chất”. Quá trình rà soát phải bảo đảm khách quan, khoa học, cầu thị; không né tránh, mạnh dạn đề xuất sửa đổi những quy định không còn phù hợp, dù thuộc thẩm quyền hay lợi ích quản lý của cơ quan mình.

Đối với việc rà soát các quy định liên quan đến phân cấp, phân quyền, thủ tục hành chính, dữ liệu số, cung cấp dịch vụ công trực tuyến, bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Kết quả rà soát phải đi kèm kiến nghị cụ thể, rõ địa chỉ, rõ nội dung sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ; tránh chung chung, hình thức, thiếu tính khả thi.

Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo cần chủ động nắm bắt tình hình, kịp thời tổng hợp, phản ứng nhanh, đề xuất giải pháp tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện. Đẩy mạnh truyền thông, tạo đồng thuận xã hội, huy động sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, cộng đồng doanh nghiệp và nhân dân.

Với khối lượng công việc rất lớn, yêu cầu rất cao, thời gian rất gấp, Chủ tịch Quốc hội đề nghị các thành viên Ban Chỉ đạo với tinh thần trách nhiệm cao nhất, quyết tâm chính trị mạnh mẽ nhất, triển khai nhiệm vụ một cách nghiêm túc, thực chất, hiệu quả, góp phần tạo chuyển biến căn bản trong hoàn thiện hệ thống pháp luật, phục vụ phát triển nhanh và bền vững đất nước, thực hiện cho được mục tiêu tăng trưởng hai con số và mục tiêu 100 năm thành lập Đảng, thành lập nước.

HƯƠNG NGUYÊN - DUY LINH