Tổng Giám đốc VTV: Tin thật chưa kịp xỏ giày, tin giả đã đi được nửa vòng trái đất

Thông tin trên được ông Nguyễn Thanh Lâm, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng Giám đốc Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) chia sẻ tại lễ khởi động Chiến dịch “TinAI? - Kiểm trước tin sau” và ra mắt bản tin “Thật - Giả, kiểm chứng”.

Kiểm chứng không phải để nghi ngờ tất cả

Ông Nguyễn Thanh Lâm cho biết, rất ấn tượng với tên chiến dịch truyền thông “TinAI?”, bởi một cái tên ngắn nhưng lại gợi mở rất nhiều câu chuyện, rất nhiều suy nghĩ, đúng với thông điệp mà chiến dịch muốn truyền tải.

Thông qua 5 phút chương trình “Thật - Giả, kiểm chứng”, phát sóng vào 19h55 hàng ngày trên kênh VTV1, ông Nguyễn Thanh Lâm kỳ vọng chương trình giúp mỗi người có một thói quen chững lại, chậm một nhịp trước khi tin, chia sẻ hoặc đưa một thông tin lên không gian mạng.

“Khi nói đến tin giả, phần lớn chúng ta nghĩ ngay đến những chuyện lừa đảo. Ví dụ như video deepfake giả giọng, giả mặt người thân hỏi vay tiền; một trang web giả mạo ngân hàng; cuộc gọi giả danh cơ quan chức năng. Đó là những thứ rất cụ thể, gây thiệt hại rất cụ thể.

Nhưng chúng tôi cũng muốn nói thêm về một loại giả khác, ít bề nổi hơn nhưng để lại hậu quả lâu hơn. Đó là những cách hiểu sai, những quan điểm lệch lạc về các vấn đề của đất nước”, Tổng Giám đốc VTV cho biết thêm.

Tổng Giám đốc VTV Nguyễn Thanh Lâm phát biểu tại buổi lễ. (Ảnh: A05)

Ông Nguyễn Thanh Lâm lấy ví dụ một chính sách vừa ban hành nhưng được đưa tin, được cắt gọt còn một dòng tiêu đề và người đọc thì hiểu ngược hẳn với tinh thần chính sách.

“Vụ việc bản chất là A nhưng trên mạng được đẩy thành B, rồi được chia sẻ thành C. Đến khi cơ quan thẩm quyền lên tiếng thì phiên bản C đấy đã đi trước rất xa rồi”, ông Lâm dẫn chứng.

Theo ông Lâm, trong cuộc chiến chống tin giả, sức ép rất lớn là tốc độ. “Khi mà tin thật, sự thật còn chưa kịp xỏ giày thì tin giả đã đi được nửa vòng trái đất”, ông dẫn lại câu một số người từng nói.

Ông Lâm nêu 4 nguồn tạo ra thông tin sai lệch: do AI tạo ra, do thuật toán của nền tảng mạng xã hội, do người dùng thiếu kỹ năng kiểm chứng và do các tổ chức, cá nhân cố tình phát tán vì động cơ riêng.

Ông Lâm đặt vấn đề “kiểm chứng để làm gì” và lý giải: “Chúng ta kiểm chứng không chỉ để biết thật giả, không chỉ để vạch trần cái xấu. Nếu kiểm chứng chỉ để vạch trần cái xấu thì chúng ta mới làm được một nửa công việc. Nửa còn lại quan trọng không kém là cần phải bảo vệ cái tốt”.

Tổng Giám đốc VTV nêu ví dụ, clip về một người tử tế nhặt được của rơi trả lại, cứu người, dạy học miễn phí... thì bình luận đầu tiên, phản ứng đầu tiên sẽ cho rằng đây là dàn dựng, đánh bóng tên tuổi.

“Khi cái tốt nào cũng bị nghi ngờ thì dần dần người ta sẽ ngại làm điều tốt và ngại cả việc kể lại điều tốt. Đó mới là mất mát lớn, nó âm thầm và gây tác hại lâu dài, sâu rộng trong xã hội”, ông Lâm bày tỏ.

Ông Nguyễn Thanh Lâm dẫn lại lời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi gặp mặt các tấm gương điển hình của chương trình Việc tử tế của Đài Truyền hình Việt Nam, đó là: “Một xã hội mà thiếu niềm tin thì chi phí phát triển rất lớn”.

“Câu nói vừa sâu sắc lại vừa thực tế. Khi người ta không còn tin nhau thì mọi việc trở nên đắt đỏ hơn, đắt đỏ về thủ tục, về thời gian, về sự đề phòng lẫn nhau”, Tổng Giám đốc VTV cho biết.

Ông Nguyễn Thanh Lâm khẳng định, chương trình “Thật - Giả, kiểm chứng” không đặt mục tiêu mỗi ngày phải bóc ra được một cái xấu. Mục tiêu của chương trình là giúp phân biệt rõ ràng: cái gì là giả thì gọi đúng tên, cái gì là thật thì phải được xác nhận là thật, để được lan truyền một cách đàng hoàng và để người tử tế không phải chứng minh là mình tử tế.

Thông điệp của chiến dịch TinAI? là kiểm trước và tin sau, kiểm chứng không phải để chúng ta nghi ngờ tất cả mọi thứ, mà kiểm chứng là một hành vi sống thông minh, một kỹ năng công dân thiết yếu và là một trong những yếu tố góp phần rất quan trọng xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa và phát triển. Kiểm chứng là để biết cái gì đáng tin và để sau đó đặt niềm tin cho đúng chỗ.

Ranh giới giữa thật, giả trở nên mong manh

Trung tướng Lê Xuân Minh, Cục trưởng A05, cho biết trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những thay đổi mạnh mẽ trong cách con người tạo ra, tiếp cận và lan truyền thông tin. Chưa bao giờ việc tạo ra một bức ảnh, một đoạn video clip hay giọng nói và đặc biệt là kể cả một câu chuyện có sức thuyết phục lại nhanh chóng và dễ dàng như hiện nay.

AI mở ra những cơ hội to lớn cho sự phát triển kinh tế - xã hội, đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng cuộc sống. Nhưng cùng với đó là những thách thức mới đối với môi trường thông tin.

“Điều mà chúng ta đang đối mặt không chỉ là sự gia tăng của tin giả hay các nội dung sai lệch; điều đáng quan tâm hơn là ranh giới giữa thật và giả đang ngày càng trở nên mong manh. Niềm tin xã hội bị ảnh hưởng, ô nhiễm môi trường thông tin gây rối loạn trong nhận thức”, Trung tướng Lê Xuân Minh cho hay.

Trung tướng Lê Xuân Minh, Cục trưởng A05, phát biểu tại buổi lễ. (Ảnh: A05)

Trong bối cảnh đó, theo Cục trưởng A05, bảo vệ an ninh trên không gian mạng không chỉ là bảo vệ hệ thống thông tin, dữ liệu hay hạ tầng số, mà quan trọng hơn, đấy là bảo vệ an ninh nhận thức, an ninh con người và bảo vệ niềm tin vào sự ổn định của xã hội.

Một thông tin sai lệch nếu bị lan truyền rộng rãi có thể không chỉ gây tổn hại đến uy tín, ảnh hưởng đến cá nhân, doanh nghiệp và cơ quan tổ chức, mà còn gây hoang mang trong xã hội, ảnh hưởng đến an ninh trật tự và sự phát triển bền vững của cả đất nước.

Tuy nhiên, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng không thể thay thế hoàn toàn sự nhận thức của con người. Không có một công cụ nào có thể kiểm chứng hay thu thập mọi thông tin, và cũng không có một cơ quan nào có thể theo kịp tốc độ lan truyền của hàng triệu thông tin trong một cú click chuột với nội dung tạo ra hàng giây như vậy.

Vì vậy, Trung tướng Lê Xuân Minh cho rằng, giải pháp căn cơ nhất chính là xây dựng phản xạ kiểm chứng trong cộng đồng, để mỗi người dân khi tiếp cận thông tin đều có thói quen kiểm tra nguồn tin, đối chiếu dữ liệu, cân nhắc trước khi tin và chia sẻ hành động một cách trách nhiệm, đó là một năng lực công dân thiết yếu trong kỷ nguyên số.

Từ nhận thức đó, dưới sự chỉ đạo của Bộ Công an, A05, Liên minh Niềm tin số, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia khởi động chiến dịch Tin AI? với thông điệp: “Kiểm trước và tin sau”.

“Đây không phải là một chiến dịch truyền thông đơn lẻ mà là một lời kêu gọi sự chung tay của toàn xã hội trong việc hình thành một môi trường thông tin minh bạch, an toàn và đáng tin cậy”, Cục trưởng A05 kỳ vọng.

Ông Minh nhấn mạnh, AI sẽ tiếp tục phát triển, công nghệ sẽ còn thay đổi rất nhanh, nhưng dù công nghệ có thay đổi đến đâu thì trách nhiệm với thông tin vẫn luôn thuộc về con người. Mỗi lần kiểm chứng trước khi tin, mỗi lần cân nhắc trước khi chia sẻ chính là hành động thiết thực để bảo vệ bản thân, bảo vệ cộng đồng và góp phần xây dựng một không gian mạng an toàn, văn minh và đáng tin cậy.

Minh Tuệ