Tôi là hậu duệ đời thứ 18 của Nghĩa Vương Nguyễn Biểu

Tôi là Nguyễn Văn Xuân (SN 1941, trú thôn Tiến Thọ, xã Đức Quang), hậu duệ đời thứ 18 của Nghĩa Vương Nguyễn Biểu. Trước đây, khi còn trẻ, tôi làm công nhân cơ khí tại Nghệ An, sau đó về quê làm thợ mộc. Đến năm 2001, tôi bắt đầu đảm nhận công việc trông nom, gìn giữ và lo hương khói tại đền thờ Nghĩa Vương.

Nguyễn Biểu là tướng triều Hậu Trần, chưa rõ năm sinh - mất năm 1413, quê ở xã Yên Hồ, huyện Đức Thọ cũ (nay thuộc xã Đức Quang). Ông nổi tiếng cương trực, kiên trung, hy sinh trong khi đi sứ, để lại tấm gương sáng về khí tiết trước giặc ngoại xâm. Ngôi đền này có tổng diện tích 5.000 m2, tọa lạc tại thôn Tiến Thọ, được Nhân dân lập vào năm 1428. Từ năm 1991, đền được nhà nước xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.

Là hậu duệ đời thứ 18 của Nghĩa Vương, khi được đảm nhận việc trông nom, hương khói tại đền, tôi luôn ý thức rõ trách nhiệm gìn giữ di tích, coi đó không chỉ là bổn phận với tổ tiên mà còn là cách để lưu truyền giá trị lịch sử cho thế hệ sau.

Cứ vào các ngày mùng 1, ngày rằm, lễ giỗ (hiếu kỵ)… tôi đều chuẩn bị hương hoa, lễ vật chu đáo, trực tiếp dâng cúng và chăm lo việc hương khói tại đền, giữ cho không gian thờ tự luôn trang nghiêm, ấm cúng.

Là người gắn bó lâu năm với ngôi đền, tôi am hiểu từng chi tiết, nắm rõ kết cấu và kiến trúc bên trong di tích hơn 600 năm tuổi này. Nhờ đó, mỗi khi có du khách ghé thăm, tôi cũng trở thành một "hướng dẫn viên", chia sẻ với họ những câu chuyện về Nguyễn Biểu và giá trị lịch sử của ngôi đền.

Đền được xây dựng theo lối kiến trúc thời Nguyễn, gồm ba tòa Thượng – Trung – Hạ điện. Đây là khu vực Thượng điện, nơi đặt ban thờ chính của Nguyễn Biểu.

Các chi tiết bên trong đền cùng đồ thờ trên ban thờ Nghĩa Vương Nguyễn Biểu đều được chạm khắc công phu, nổi bật với những hoa văn tinh xảo, giàu giá trị thẩm mỹ.

Đây là chiếc lư hương đã gắn bó hàng trăm năm với ngôi đền. Lư được đúc bằng đồng, nổi bật với các họa tiết cổ truyền tinh tế.

Dù đã trải qua nhiều lần tu sửa, khu vực Thượng điện vẫn giữ được vẻ cổ kính vốn có. Hệ thống cột, trụ và gác mái của ngôi đền được làm chủ yếu từ gỗ lim và gỗ mít, tạo nên sự bền vững và trang nghiêm cho không gian thờ tự.

Quan sát kỹ có thể thấy các hình long, ly, quy, phượng được chạm trổ xen kẽ họa tiết sóng nước, hoa văn hết sức tinh xảo; đây cũng là những chi tiết mang ý nghĩa biểu trưng cho quyền uy, sự linh thiêng và ước vọng về cuộc sống thái bình, thịnh vượng.

Tại một số vị trí bên trong đền, hình tượng quy cũng được bố trí tại các điểm dâng hương, vừa làm điểm nhấn kiến trúc, vừa mang ý nghĩa biểu trưng cho sự trường tồn, bền vững.

Tại khu vực Trung điện, nơi thờ các binh lính thời nhà Lê, không gian thờ tự được bài trí trang nghiêm, là nơi tưởng niệm những nghĩa sĩ đã góp phần bảo vệ đất nước, thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn và sự tri ân của hậu thế.

Vị trí này hiện vẫn lưu giữ nhiều cổ vật quý như đao thờ, kiếm thờ và các đạo sắc phong, góp phần tái hiện chiều sâu lịch sử và truyền thống tôn vinh nghĩa sĩ qua các thời kỳ.

Khu vực Hạ điện là nơi để tổ chức các nghi lễ cúng bái vào ngày giỗ Nghĩa Vương Nguyễn Biểu và các ngày lễ, tết. Đây cũng là nơi lưu giữ bức hoành phi “Nghĩa Vương miếu” và đôi câu đối chữ Nôm: “Khí phách hiên ngang, vạn kiếp giặc Minh còn khiếp đảm - Danh nhân tuấn kiệt, muôn phương dân Việt mãi tôn thờ”.

Cách đền khoảng 100 m là khu mộ của Nguyễn Biểu. Ngoài việc chăm sóc, hương khói tại đền, tôi còn đảm nhận trông nom, gìn giữ khu mộ, đồng thời hướng dẫn du khách và người dân dâng hương đúng nghi thức.

Từ tháng 7/2025, do sức khỏe giảm sút, tôi đã lui về nghỉ ngơi tuổi già. Hiện nay, việc trông nom, chăm sóc ngôi đền được giao lại cho cháu là Nguyễn Văn Lam (SN 1972, trú thôn Tiến Thọ) - hậu duệ đời thứ 21 của Nguyễn Biểu.

Trong quá trình chuyển giao công việc cho thế hệ sau, tôi luôn dành thời gian cùng cháu thực hiện các nghi lễ, từng bước truyền lại kinh nghiệm và nếp thờ tự của gia tộc.

Là thế hệ đi trước, tôi luôn nhắc nhở con cháu chú trọng chăm sóc, gìn giữ các giá trị văn hóa của ngôi đền, coi đó là trách nhiệm thiêng liêng, góp phần gìn giữ truyền thống của gia tộc nói riêng và của quê hương, đất nước nói chung.

Cháu Lam mới đảm nhận công việc gần một năm, song đã nắm vững các thủ tục, lễ nghi. Những giá trị lịch sử cũng được tôi truyền lại để cháu giới thiệu, hướng dẫn cho du khách. Tôi luôn tin Lam sẽ tiếp tục gìn giữ, phát huy tốt những giá trị ấy.

Nhìn lại chặng đường hơn 25 năm gắn bó với ngôi đền cổ, tôi hiểu rằng đó không chỉ là quãng thời gian làm việc, mà còn là hành trình gìn giữ và trân trọng những giá trị lịch sử, văn hóa, đồng thời bồi đắp niềm tự hào và sự gắn bó sâu sắc với cội nguồn.

Tác giả: Phan Cúc