Toàn cảnh làn sóng biểu tình học sinh lớn nhất nhiều thập kỷ ở Pháp

Học sinh trung học biểu tình bên ngoài trường trung học Suger ở Saint-Denis, vùng ngoại ô Paris, ngày 1/10/2026. Ảnh: Le Monde

Theo truyền thông Mỹ, Pháp đang chật vật kiềm chế làn sóng biểu tình học sinh lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Khởi đầu từ cuộc tuần hành ủng hộ giáo viên đình công tại một trường trung học ở ngoại ô phía Bắc Paris, phong trào nhanh chóng lan rộng, đẩy đất nước vào một cuộc khủng hoảng trên phạm vi toàn quốc.

CNN ngày 6/10 cho biết, hàng trăm trường học buộc phải đóng cửa, hơn 5.000 người bị cảnh sát tạm giữ, phần lớn là trẻ vị thành niên chưa từng có tiền án, tiền sự.

Thử thách lớn tiếp theo đối với chính phủ diễn ra trong ngày 6/10, khi hàng nghìn người dự kiến tham gia các cuộc tuần hành trên khắp cả nước.

Điều gì đang xảy ra?

Cuộc biểu tình ban đầu tại trường trung học Saint-Exupéry, ở ngoại ô Paris, ngày 21/9 không thu hút nhiều sự chú ý. Học sinh tham gia cùng giáo viên phản đối tình trạng thiếu nhân lực và nguồn lực giảng dạy. Khi các yêu cầu được đáp ứng và nhà trường được bổ sung nhân sự, cuộc đình công kết thúc. Tuy nhiên, ngọn lửa phản đối đã được nhen nhóm và nhanh chóng lan rộng.

Theo Manès Nadel, một thủ lĩnh học sinh, phong trào đã lan đi với tốc độ chóng mặt.

Học sinh tại các trường trung học phổ thông ở Paris và khu vực lân cận bắt đầu chặn lối vào trường. Chỉ trong vài ngày, những cảnh tượng tương tự xuất hiện trên khắp nước Pháp, từ Lille ở miền Bắc đến Marseille ở miền Nam. Kể từ khi phong trào biểu tình bắt đầu, hơn 100 trường trung học đã bị hư hại.

Bạo lực và tốc độ lan rộng của các cuộc biểu tình khiến nhiều người bất ngờ. Những bất bình của học sinh được cho là xoay quanh cáo buộc cho rằng hệ thống giáo dục quá tải, thiếu trang thiết bị và nhân lực.

Theo CNN, tỷ lệ sinh tăng đột biến tại Pháp vào năm 2010 khiến số học sinh trung học hiện nay tăng lên, trong khi nhiều trường đã trải qua nhiều năm bị cắt giảm ngân sách nếu tính theo giá trị thực tế. Các trường trung học hiện có ít giáo viên hơn năm 2008, dù số học sinh tăng thêm 250.000 em. Trong hệ thống trường công lập, 70% số lớp có hơn 30 học sinh.

Chính phủ ứng phó ra sao?

Ban đầu, chính quyền tập trung đáng kể vào đảng cực tả Nước Pháp Bất khuất (LFI) và sự hiện diện của đảng này tại các điểm dựng rào chắn.

Đảng LFI do ông Jean-Luc Mélenchon lãnh đạo, nhân vật được dự báo có kết quả tốt trong cuộc bầu cử tổng thống Pháp vào mùa Xuân năm tới. Ông nhiều lần bảo vệ quyền biểu tình của học sinh cũng như quyền tham gia phong trào của đảng mình.

Hiện tại, chính phủ Pháp đã dành sự chú ý hơn cho những người biểu tình, đặc biệt sau khi bạo lực gia tăng vào cuối tuần trước. Bộ trưởng Nội vụ Pháp nhận định tình hình đã chuyển từ biểu tình của học sinh sang bạo lực đô thị. Khoảng 2.000 người bị tạm giữ chỉ trong một ngày.

Ngày 2/10, Bộ trưởng Giáo dục Edouard Geffray gặp đại diện học sinh. Tuy nhiên, hai bên không đạt được thỏa thuận. Ngay sau cuộc gặp, các thủ lĩnh học sinh kêu gọi huy động lực lượng đông đảo tham gia biểu tình vào ngày 6/10.

Văn phòng Thủ tướng Pháp cho biết, dự kiến Thủ tướng Sébastien Lecornu sẽ có bài phát biểu công khai vào cuối ngày 7/10 theo giờ địa phương về các cuộc biểu tình của học sinh trên toàn quốc cũng như tình hình tài chính của đất nước.

Trước đó, tuần trước Tổng thống Emmanuel Macron đã tổ chức một cuộc họp khẩn cấp với ông Lecornu cùng các bộ trưởng chủ chốt khác, sau khi hàng trăm nghìn học sinh và những người ủng hộ xuống đường biểu tình phản đối tình trạng thiếu giáo viên và cơ sở vật chất trường học xuống cấp.

Khả năng ứng phó của chính phủ còn bị hạn chế bởi tình trạng tài chính công khó khăn. Chính quyền đang tìm cách thông qua ngân sách năm 2027 nhằm đưa thâm hụt ngân sách xuống khoảng 5% GDP, mục tiêu chỉ có thể đạt được thông qua các biện pháp thắt chặt chi tiêu gây nhiều sức ép.

Tuần trước, lợi suất trái phiếu chính phủ Pháp kỳ hạn 10 năm có thời điểm vượt 5%, mức cao nhất kể từ năm 2002. Làn sóng biểu tình càng làm gia tăng lo ngại về triển vọng tài chính của nước này.

Bất ổn cũng mở màn cho cuộc cạnh tranh được dự báo gay gắt giữa phe cực hữu và cực tả trong cuộc đua giành chức tổng thống, trong khi các lực lượng trung dung chật vật trên các cuộc thăm dò dư luận.

Với phe cực tả, học sinh là nhóm cử tri tiềm năng tự nhiên. Trong khi đó, đối với chính phủ, phong trào biểu tình vừa là nguồn gây bất ổn, vừa tạo thêm sức ép chi tiêu vào thời điểm ngân sách đang căng thẳng nhất.

Trong lịch sử nước Pháp, các cuộc biểu tình của sinh viên thường đặt chính phủ vào tình thế khó khăn. Phong trào tháng 5/1968 khởi đầu từ các cuộc phản kháng của sinh viên, sau đó phát triển thành cuộc tổng đình công lớn nhất trong lịch sử nước Pháp.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc