Tổ hợp Osa huyền thoại vẫn đang phục vụ bền bỉ trong Lực lượng phòng không Ấn Độ

Nguồn gốc của loại vũ khí trên bắt đầu vào những năm 1980, Liên Xô đã tặng cho Ấn Độ khoảng 80 hệ thống tên lửa phòng không Osa-AK.

Ban đầu, những phương tiện chiến đấu này được đưa vào biên chế Trung đoàn Tên lửa Phòng không số 436, và theo thời gian, một số hệ thống di động đã được chuyển giao cho các đơn vị khác, bao gồm cả Lục quân và Không quân Ấn Độ.

Giới lãnh đạo quân sự Ấn Độ thời đó đánh giá rất cao khái niệm "nền tảng đa năng": một khung gầm duy nhất chứa radar giám sát, trạm theo dõi và tối đa 6 tên lửa phòng không dẫn đường 9M33.

Hệ thống này có thể hoạt động phối hợp với các hệ thống phòng không khác hoặc tác chiến độc lập, khi di chuyển nhanh chóng khắp khu vực tác chiến và thậm chí vượt qua cả chướng ngại vật trên mặt nước.

Xe chiến đấu của hệ thống Osa-AK có thể đạt tốc độ tối đa 80 km/h trên đường bộ và lên đến 10 km/h trên mặt nước nhờ khung gầm được chế tạo với hình dáng như một chiếc thuyền.

Hệ thống phòng không Osa cung cấp khả năng bảo vệ cho binh lính và các cơ sở mặt đất khỏi mục tiêu bay thấp như máy bay, trực thăng và nhiều loại tên lửa khác nhau trong phạm vi hoạt động của chúng.

Theo dữ liệu công khai, tính đến năm 2025, Quân đội Ấn Độ có khoảng 40 - 50 xe chiến đấu Osa-AK đang hoạt động. Một số trong đó có thể hiện đang được cất giữ hoặc trong quá trình loại biên dần dần.

Tuy nhiên nhờ quá trình nội địa hóa và nâng cấp rộng rãi, các tổ hợp phòng không Osa từ thời Liên Xô vẫn giữ nguyên khả năng chiến đấu.

Hơn nữa Bộ chỉ huy Lục quân Ấn Độ đánh giá cao hệ thống phòng không Osa-AK, và trong những năm 2000, đã có những nỗ lực hiện đại hóa và kéo dài tuổi thọ của các tổ hợp hiện có.

Các phương tiện cơ sở đã trải qua một cuộc đại tu lớn: hệ thống điện tử được nâng cấp, cũng như những tên lửa dẫn đường phòng không, vốn đã được tân trang và trang bị ngòi nổ vô tuyến sửa đổi.

New Delhi từ lâu đã cam kết thay thế các hệ thống cũ kỹ từ thời Liên Xô bằng vũ khí trong nước và nước ngoài. Vào tháng 9/2007, Bộ Quốc phòng Ấn Độ đã công bố một cuộc đấu thầu để phát triển một hệ thống phòng không di động nhằm thay thế Osa.

Cơ quan Nghiên cứu và Phát triển Quốc phòng (DRDO) đã đảm nhận nhiệm vụ này, dẫn đến sự ra đời của tên lửa đất đối không phản ứng nhanh (QRSAM), hay còn gọi là "Anant Shastra".

Tuy nhiên trong quá trình thử nghiệm hệ thống phòng không mới của Ấn Độ, một số khó khăn đã được xác định.

Ví dụ, nhiều vấn đề đã được ghi nhận khi tấn công trực thăng đang bay lơ lửng ở độ cao thấp, điều này đòi hỏi phải sửa đổi hệ thống dẫn đường và phần mềm.

Vào tháng 9/2025, Bharat Electronics Limited đã nhận được đơn đặt hàng hệ thống phòng không Anant Shastra, khi Lực lượng Phòng không Ấn Độ dự kiến sẽ nhận được 3 bộ trang bị cấp trung đoàn vào năm 2028.

Do đó theo các chuyên gia quân sự Ấn Độ, hệ thống phòng không Osa-AK sẽ không biến mất khỏi Lực lượng vũ trang Ấn Độ trong những năm tới.

Các nhà phân tích tại ấn phẩm quân sự Ấn Độ Military Observer lưu ý rằng một số hệ thống Osa-AK sẽ được giữ trong kho dự trữ, hoặc được triển khai ở các khu vực thứ cấp trong khi quá trình tái vũ trang quy mô lớn đang được tiến hành.

Có khả năng các phương tiện chiến đấu từ thời Liên Xô sẽ trải qua quá trình hiện đại hóa cục bộ bổ sung, ví dụ bằng cách nâng cấp cơ sở linh kiện hoặc tăng cường kênh liên lạc mới để kéo dài thời hạn sử dụng trước khi chúng được thay thế hoàn toàn.

Bạch Dương