Tổ hợp công nghiệp đường sắt 17.286 tỷ đồng tại Hà Nội: Bước ngoặt tự chủ hạ tầng

Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) vừa đề xuất đầu tư hơn 17.286 tỷ đồng để xây dựng Tổ hợp công nghiệp đường sắt tại Hà Nội. Đây là bước đi chiến lược nhằm tái định vị ngành đường sắt, chuyển từ thế phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ và thiết bị nhập khẩu sang tự chủ sản xuất trong nước, phục vụ các đại dự án hạ tầng tương lai.

Quy mô và lộ trình triển khai dự án tại Ứng Hòa

Theo báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, tổ hợp dự kiến được xây dựng trên diện tích khoảng 250ha tại khu vực Chuyên Mỹ - Ứng Hòa (TP. Hà Nội). Dự án không chỉ đơn thuần là nhà máy sản xuất mà là một hệ sinh thái đa chức năng, bao gồm: khu sản xuất, trung tâm thử nghiệm, trung tâm vận hành và cơ sở đào tạo nhân lực chuyên sâu.

Dự kiến, Dự án Tổ hợp công nghiệp đường sắt sẽ được phê duyệt vào giữa năm 2026. Ảnh minh họa

Lộ trình thực hiện được tính toán chặt chẽ để khớp với tiến độ các tuyến đường sắt mới. Dự kiến dự án sẽ được phê duyệt vào giữa năm 2026, khởi công vào cuối năm 2026 và hoàn thành vào năm 2028. Thời điểm này trùng với giai đoạn các tuyến trọng điểm như Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng bắt đầu cần nguồn cung lớn về phương tiện và thiết bị.

Tối ưu chi phí nhờ nội địa hóa thiết bị

Việc tự chủ sản xuất mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt thông qua việc cắt giảm chi phí trung gian và giá thành nhập khẩu. Đại diện VNR đưa ra ví dụ cụ thể: một bộ cảm biến đếm trục nhập khẩu hiện có giá khoảng 150 triệu đồng, nhưng nếu sản xuất trong nước, chi phí có thể giảm xuống còn 60 triệu đồng.

Việt Nam đang hướng đến tự chủ về nguyên liệu nhằm phục vụ cho các đại dự án hạ tầng. Ảnh minh họa

Với hàng nghìn thiết bị cần thiết cho mỗi dự án đường sắt tốc độ cao hoặc đường sắt đô thị, việc giảm giá thành sản xuất sẽ tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng cho ngân sách nhà nước. VNR kiến nghị Chính phủ giao doanh nghiệp làm chủ đầu tư theo hình thức đầu tư công để đảm bảo tiến độ triển khai.

Lộ trình nội địa hóa 80% đến năm 2050

Chiến lược phát triển của tổ hợp được chia thành ba giai đoạn cụ thể để đảm bảo tính khả thi, đi từ lắp ráp đến làm chủ công nghệ lõi:

Giai đoạn 2029-2031: Tập trung lắp ráp đầu máy điện, đầu máy năng lượng sạch và sản xuất toa xe khách tốc độ dưới 160km/h.
Giai đoạn 2032-2035: Nâng tỷ lệ nội địa hóa đầu máy điện lên 30%, tham gia lắp ráp đoàn tàu tốc độ cao Bắc - Nam theo hợp đồng chuyển giao công nghệ (mục tiêu nội địa hóa 20%).
Giai đoạn 2040-2050: Phấn đấu đạt tỷ lệ nội địa hóa khoảng 80% đối với các đoàn tàu và tự sản xuất hầu hết vật tư, phụ tùng phục vụ vận hành đường sắt tốc độ cao.

Làm chủ "xương sống" thông tin tín hiệu

Song song với chế tạo cơ khí, việc làm chủ hệ thống thông tin tín hiệu được xem là ưu tiên hàng đầu. Hiện nay, các kỹ sư ngành đường sắt đã bước đầu kết nối thành công hệ thống theo công nghệ 6502 (Trung Quốc) và công nghệ SSI (châu Âu), giúp vận hành thông suốt mạng lưới hiện hữu.

Mục tiêu đến năm 2030, ngành đường sắt có thể làm chủ hoàn toàn công tác bảo trì và đảm nhận khoảng 80% hạng mục thông tin tín hiệu trong các dự án mới. Ảnh minh họa

Mục tiêu đến năm 2030, ngành sẽ làm chủ hoàn toàn công tác bảo trì và đảm nhận 80% hạng mục tín hiệu trong các dự án mới. Đến năm 2045, Việt Nam kỳ vọng có thể xuất khẩu cả phần cứng và phần mềm điều khiển đường sắt ra thị trường quốc tế.

Lưu ý: Thông tin dự án có thể thay đổi theo điều chỉnh quy hoạch của cơ quan chức năng. Các số liệu về tỷ lệ nội địa hóa là mục tiêu dự kiến trong lộ trình phát triển dài hạn.

Tuệ Nhân