Tính lương dạy thêm giờ dựa trên tổng quỹ thời gian: Nhà giáo tâm tư, hiệu trưởng áp lực

Theo Thông tư 21/2025/TT-BGDĐT, có thể hiểu, dù giáo viên dạy vượt định mức tiết dạy, hoặc dạy thiếu tiết thì phải cấn bù cho đủ số tiết quy định của nhà trường. Nhà trường được chi trả cho giáo viên số tiết thừa giờ nếu có. Nói cách khác, việc chi trả tiền thừa giờ khi tổng số tiết dạy thực tế của tất cả các lớp vượt quá tổng định mức của cả trường. Nhà trường căn cứ vào số tiết vượt định mức đó để trả tiền lương làm thêm cho giáo viên.

Căn cứ tổng số tiết dạy thêm tối đa trong một năm học mà cơ sở giáo dục được thanh toán tiền lương dạy thêm giờ và số tiết dạy thêm của từng nhà giáo. Minh họa: LĐTĐ

Nguyên tắc tính tiết thừa giờ của giáo viên

Khoản 2 Điều 4 Thông tư 21/2025/TT-BGDĐT nêu: "Tổng số tiết dạy thêmtrong một năm học đối với nhà giáo được xác định như sau: Số tiết dạy thêmcủa nhà giáo/năm học = (Tổng số tiết dạy được tính thực tế/năm học) - (Định mức tiết dạy/năm học)".

Xét về mặt cá nhân, khi giáo viên dạy vượt định mức thì họ đã phát sinh số tiết dạy thêm. Nhưng, xét về mặt đơn vị, số tiết tăng thêm của giáo viên phải dựa vào "tổng số tiết dạy thêm tối đa trong một năm học" được thanh toán của cả trường.

Theo đó, khoản 1 Điều 4 quy định: "Tổng số tiết dạy thêmtối đa trong một năm học mà cơ sở giáo dục được thanh toán tiền lương dạy thêmgiờ được xác định như sau:

Tổng số tiết dạy thêm tối đa trong một năm học = [Tổng số tiết dạy các môn học, học phần, mô đun, hoạt động giáo dục của tất cả các lớp học theo chương trình giáo dục/năm học hoặc chương trình đào tạo/năm học + Tổng số tiết dạy được tính để thực hiện các nhiệm vụ khác/năm học (nếu có) + Tổng số tiết dạy được tính dạy đủ/năm học (nếu có)] - (Tổng định mức tiết dạy của tất cả nhà giáo/năm học)".

Giả sử, định mức chuẩn của giáo viên Ngữ văn trung học phổ thông là 595 tiết/năm. Trên thực tế, giáo viên dạy 700 tiết/năm, tức là thừa 105 tiết. Nếu tất cả giáo viên trong trường đều dạy đủ định mức, thì giáo viên đó được chi trả tăng thêm 105 tiết (nhân với hệ số 150%).

Ngược lại, nếu giáo viên trong cùng trường dạy thiếu 120 tiết thì nhà trường sẽ lấy 105 tiết đó bù vào 120 tiết thiếu. Lúc này, giáo viên không được trả tiền dạy thêm giờ. Hoặc, có giáo viên thiếu 50 tiết thì sau cấn bù ,giáo viên sẽ được trả tiền thêm giờ là 55 tiết.

Như vậy, dù giáo viên dạy vượt 5-10 tiết/tuần, nhưng nếu tổng quỹ giờ của trường không dư, thì giáo viên vẫn chỉ nhận lương cơ bản như một người dạy đủ định mức. Điều đó cho thấy công sức của nhà giáo chưa được ghi nhận thỏa đáng, có nguy cơ dẫn đến tâm lý mất động lực cống hiến.

Tại sao quy định này vẫn được duy trì?

Quy định này được kế thừa từ Thông tư liên tịch số 07/2013/TTLT-BGDĐT-BNV-BTC trước đây. Nhiều người kỳ vọng rằng Thông tư 21/2025/TT-BGDĐT thay thế Thông tư 07 sẽ bỏ hẳn cách tính cấn bù này. Tuy nhiên, cơ chế này không những không mất đi mà còn được cụ thể hóa bằng các công thức toán học rất chặt chẽ, bởi 2 nguyên nhân sau:

Thứ nhất là chống lãng phí ngân sách nhà nước. Nhà nước đã cấp lương cho đủ số lượng biên chế để hoàn thành khối lượng công việc của năm học. Nếu nhà trường chưa sử dụng hết quỹ thời gian của tất cả giáo viên mà chi trả tiền dư giờ cho người khác thì bị coi là lãng phí ngân sách.

Thứ hai là đòi hỏi trách nhiệm cao của nhà quản lý. Quy định này gián tiếp buộc hiệu trưởng phải phân công chuyên môn sao cho công bằng, tận dụng hết năng suất của mọi giáo viên trước khi tính đến việc để người nào đó dư giờ. Do đó, tại khoản 3 Điều 4 Thông tư 21/2025/TT-BGDĐT, vai trò của hiệu trưởng được quy định: "Căn cứ tổng số tiết dạy thêmtối đa trong một năm học mà cơ sở giáo dục được thanh toán tiền lương dạy thêmgiờ và số tiết dạy thêmcủa từng nhà giáo, người đứng đầu cơ sở giáo dục quyết định số tiết dạy thêmcủa từng nhà giáo được chi trả bảo đảm nguyên tắc quy định tại khoản 3 Điều 3 Thông tư này".

Vai trò quyết định của người đứng đầu

Có thể nói, Thông tư 21/2025/TT-BGDĐT đã gợi mở ra hướng đi bằng cách giao quyền cho hiệu trưởng. Theo đó, hiệu trưởng phải có trách nhiệm phân công kế hoạch dạy học sao cho đảm bảo công bằng. Tránh tình trạng người thừa, người thiếu tiết quá nhiều dẫn đến giáo viên dạy dư giờ không được trả tiền.

Để bảo vệ quyền lợi chính đáng của nhà giáo, nhất là những giáo viên tâm huyết, thường xuyên nhận dạy thay hoặc gánh vác các lớp cuối cấp; hiệu trường hoàn toàn có thể xây dựng phương án phân công chuyên môn sát với thực tế để tổng định mức tiết dạy của tất cả nhà giáo tương đương với tổng số tiết dạy thực tế của các lớp.

Trường hợp bắt buộc phải phân công lao động vượt quá định mức thì cần xem xét trả lương thêm giờ cho giáo viên. Có như vậy, mới đảm bảo mọi nỗ lực đều được ghi nhận thỏa đáng, tạo động lực cống hiến cho nhà giáo.

Trần Văn Tâm