Tin vũ khí hôm nay 23.3: Chuyên gia Ukraine bắn hạ UAV Shahed tại Trung Đông

Chuyên gia Ukraine bắn hạ UAV Shahed tại Trung Đông

Các chuyên gia Ukraine đang hoạt động tại Trung Đông đã trực tiếp tham gia đánh chặn nhiều máy bay không người lái Shahed do Iran sản xuất bằng các UAV đánh chặn chuyên dụng. Thông tin này được truyền thông Ukraine dẫn từ các nguồn riêng, cho thấy Kyiv không chỉ phòng thủ trong nước mà còn từng bước mở rộng năng lực tác chiến ra bên ngoài.

Một binh sĩ Ukraine đứng bên cạnh xác của UAV Shahed bị bắn hạ - Ảnh: Zinchenko

Song song với hoạt động thực địa, nhu cầu đối với UAV đánh chặn của Ukraine tại khu vực Trung Đông đang gia tăng nhanh chóng. Các nhà sản xuất cho biết họ đã nhận được hàng chục đề nghị hợp tác từ các quốc gia vùng Vịnh cũng như các đối tác trung gian. Nhiều bên bày tỏ sẵn sàng đặt mua số lượng lớn, lên tới hàng chục nghìn thiết bị, thậm chí chấp nhận mức giá cao hơn đáng kể so với thị trường nội địa Ukraine. Điều này phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn đối với các giải pháp phòng không chi phí thấp trước mối đe dọa từ UAV.

Tuy nhiên, quá trình xuất khẩu vẫn đang gặp vướng mắc. Ít nhất hai nhà sản xuất lớn đã nộp hồ sơ xin phép xuất khẩu lên cơ quan liên ngành phụ trách hợp tác quân sự - kỹ thuật và kiểm soát xuất khẩu. Các hồ sơ này cần được xem xét và phê duyệt bởi Cơ quan Kiểm soát Xuất khẩu Nhà nước, nhưng hiện vẫn đang trong trạng thái “chờ xử lý”, chưa có quyết định rõ ràng. Một số doanh nghiệp đã rút khỏi quá trình đàm phán sau khi nhận được cảnh báo từ Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) vào đầu tháng 3. Văn bản này nêu rõ việc cấm xuất khẩu vũ khí sang Trung Đông và cảnh báo về trách nhiệm hình sự nếu vi phạm. Theo đại diện một nhà sản xuất, các cơ quan chức năng có thể đang chủ động hạn chế xuất khẩu, phù hợp với định hướng do lãnh đạo Ukraine đề ra.

Nguồn tin này cho rằng việc trì hoãn có thể gây bất lợi cho Ukraine khi các đối tác quốc tế có thể chuyển sang tìm kiếm nguồn cung thay thế. Trong bối cảnh thị trường UAV quân sự đang cạnh tranh gay gắt, yếu tố thời gian đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì lợi thế. Ở chiều ngược lại, chính phủ Ukraine đang tích cực thúc đẩy hợp tác quốc phòng với khu vực Trung Đông. Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết Ukraine đã triển khai 228 chuyên gia tới các quốc gia như Qatar, UAE, Saudi Arabia, Kuwait và Jordan để hỗ trợ đánh chặn UAV Shahed. Các hoạt động này được thực hiện trong khuôn khổ hợp tác kỹ thuật, bao gồm trao đổi ở cấp bộ quốc phòng và lãnh đạo cấp cao.

Dù không công bố chi tiết nhiệm vụ, các nguồn tin cho thấy Ukraine có thể đang tìm kiếm các thỏa thuận trao đổi công nghệ. Một số báo cáo cho biết Kiev đã đề nghị Qatar chuyển giao các tiêm kích Mirage 2000-5 đã qua sử dụng để đổi lấy hỗ trợ về UAV đánh chặn. Ngoài ra, Ukraine cũng từng đề cập khả năng chia sẻ công nghệ UAV nhằm đổi lấy tên lửa cho hệ thống phòng không Patriot.

Mỹ tối ưu F-22 thay vì chờ thế hệ tiêm kích tiếp theo

Theo Army Recognition, hình ảnh được chia sẻ công khai ngày 21.3 đã cung cấp cái nhìn rõ nét nhất từ trước đến nay về tiêm kích F-22A Raptor trong cấu hình nâng cấp mới. Máy bay được trang bị thùng nhiên liệu ngoài có thiết kế tàng hình cùng các pod nhiệm vụ dạng góc cạnh. Đáng chú ý, một trong các pod này được cho là tích hợp cảm biến hồng ngoại hoặc quang điện tử, cho thấy hướng phát triển nhằm tăng cường khả năng tác chiến trong môi trường có mức độ đe dọa cao.

Hình ảnh mới cho thấy tiêm kích F-22 Raptor bay với thùng nhiên liệu tàng hình và các pod cảm biến, cho thấy nỗ lực của Mỹ trong việc mở rộng tầm hoạt động và tăng cường khả năng phát hiện thụ động trong tác chiến trên không cường độ cao - Ảnh: Jarod Hamilton/X

Trước đó, Lockheed Martin từng giới thiệu các mô hình tương tự, nhưng các hình ảnh mới xác nhận hệ thống này đang được kiểm nghiệm trong điều kiện vận hành. Mục tiêu chính là khắc phục hai hạn chế lâu nay của F-22: tầm hoạt động và khả năng phát hiện mục tiêu mà không cần phát xạ radar. F-22 từ lâu được xem là tiêm kích chiếm ưu thế trên không hàng đầu của Mỹ, nhờ sự kết hợp giữa công nghệ tàng hình, tốc độ siêu hành trình, khả năng cơ động cao và hệ thống cảm biến tích hợp. Học thuyết sử dụng F-22 dựa trên nguyên tắc “phát hiện trước - bắn trước - tiêu diệt trước”, trong đó yếu tố tàng hình và điện tử giúp rút ngắn thời gian phản ứng của đối phương. Tuy nhiên, để duy trì độ tàng hình cao, máy bay bị hạn chế về lượng nhiên liệu mang theo, ảnh hưởng đến thời gian hoạt động.

Việc phát triển thùng nhiên liệu ngoài được xem là bước cải tiến quan trọng. Các thùng nhiên liệu truyền thống thường làm tăng tín hiệu radar và buộc phải thả bỏ trước khi vào khu vực chiến đấu. Ngược lại, thiết kế mới cho phép F-22 mang thêm nhiên liệu mà vẫn duy trì mức độ tàng hình cao, từ đó kéo dài thời gian hoạt động và tăng tính linh hoạt trong triển khai nhiệm vụ. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong môi trường tác chiến hiện đại, nơi các hệ thống phòng không tầm xa, nguy cơ đối với máy bay tiếp dầu và yêu cầu triển khai từ nhiều căn cứ phân tán ngày càng gia tăng. Một tiêm kích có thể duy trì trạng thái tàng hình lâu hơn sẽ giúp mở rộng phạm vi hoạt động, giảm phụ thuộc vào hỗ trợ hậu cần và nâng cao khả năng duy trì ưu thế trên không.

Bên cạnh đó, các pod cảm biến mới có thể mang lại lợi thế chiến thuật đáng kể. Nếu được trang bị hệ thống tìm kiếm và theo dõi hồng ngoại (IRST), F-22 có thể phát hiện và theo dõi mục tiêu mà không cần phát tín hiệu radar. Trong môi trường tác chiến điện tử phức tạp, việc hạn chế phát xạ giúp giảm nguy cơ bị đối phương phát hiện, qua đó tăng khả năng sống sót và hiệu quả chiến đấu.

Nga tăng cường phòng thủ tầm gần trước mối đe dọa UAV

Các cuộc tấn công bằng UAV của Ukraine đang gây áp lực đáng kể lên hệ thống phòng không của Nga, buộc Moscow phải tìm kiếm các giải pháp bảo vệ mới. Một trong những hướng tiếp cận gần đây được tiết lộ thông qua một bằng sáng chế liên quan đến việc tăng cường khả năng tự bảo vệ cho tổ hợp tên lửa phòng không Tor trước các mối đe dọa từ máy bay không người lái. Theo nội dung bằng sáng chế, giải pháp được đề xuất là tích hợp các mô-đun tác chiến điện tử (EW) trực tiếp lên phương tiện mang hệ thống Tor. Các thiết bị này được bố trí theo cấu hình chéo, nhằm tối ưu vùng phủ và đồng thời hạn chế gây nhiễu tới radar điều khiển hỏa lực của chính hệ thống phòng không.

Hệ thống tên lửa phòng không Tor - Ảnh: Defense Express

Hệ thống EW này có thể hoạt động theo hai chế độ. Ở chế độ thứ nhất, thiết bị phát nhiễu theo mọi hướng trong phạm vi khoảng 500 mét, cho phép tạo vùng bảo vệ gần xung quanh tổ hợp. Chế độ này có thể vận hành liên tục hoặc kích hoạt theo tín hiệu từ cảm biến phát hiện UAV. Ở chế độ thứ hai, hệ thống tập trung gây nhiễu theo một hướng nhất định, với tầm xa có thể đạt tới 5km. Cấu hình này đặc biệt nhằm vào các UAV trinh sát, vốn thường được sử dụng để phát hiện vị trí phòng không và dẫn đường cho các đòn tấn công tiếp theo.

Đáng chú ý, chế độ gây nhiễu theo hướng sử dụng các ăng-ten định hướng kết hợp với bộ khuếch đại tín hiệu, đồng thời liên kết với radar dẫn bắn của hệ thống Tor. Các thành phần này có thể xoay đồng bộ với radar, giúp tập trung năng lượng gây nhiễu vào mục tiêu cụ thể. Giải pháp này phản ánh thực tế trên chiến trường, nơi UAV trinh sát - đặc biệt là loại cánh cố định - đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện và theo dõi các hệ thống phòng không. Ngoài ra, chúng còn có thể hoạt động như các trạm chuyển tiếp tín hiệu, hỗ trợ UAV tấn công hoạt động hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đây mới chỉ là một bằng sáng chế và chưa có xác nhận về việc hệ thống đã được triển khai thực tế. Trong nhiều trường hợp, các ý tưởng được đăng ký sáng chế không nhất thiết sẽ được phát triển thành trang bị hoàn chỉnh. Trong bối cảnh Ukraine gia tăng sử dụng UAV, lực lượng Nga cũng đang áp dụng nhiều biện pháp khác nhau để giảm thiểu rủi ro. Một số phương tiện quân sự được trang bị thêm các kết cấu bảo vệ tạm thời như lồng thép hoặc giáp bổ sung, trong khi các đơn vị phòng không được tăng cường các phương tiện chuyên dụng để đối phó UAV.

Tác chiến điện tử được xem là một trong những giải pháp tiềm năng, do có khả năng làm gián đoạn liên lạc và điều khiển UAV. Tuy nhiên, phương thức này cũng tồn tại hạn chế, đặc biệt khi không thể bao phủ toàn bộ dải tần số và đối mặt với xu hướng UAV ngày càng tự động hóa, giảm phụ thuộc vào tín hiệu điều khiển bên ngoài.

Hoàng Vũ