Tìm hiểu cách Gen Z biến Excel thành môn thể thao điện tử

Nếu có bao giờ bạn phải mở một bảng tính Excel, khả năng cao là bạn sẽ không cảm thấy nó đặc biệt thú vị, và chắc chắn cũng chẳng mấy ai hào hứng mở nó ra trong thời gian rảnh rỗi. Thế nhưng, tại hàng chục trường đại học trên khắp nước Mỹ, một thế hệ sinh viên Gen Z đam mê bảng tính đang tụ tập trong các lớp học, khởi động máy tính xách tay và chạy đua với thời gian để giải quyết các thử thách Excel phức tạp. Những gì bắt đầu như một sở thích ngách (niche hobby) giờ đây đã phát triển thành một môn thể thao điện tử (esport) cấp đại học đầy kịch tính.

Phong trào này thậm chí còn đạt đến đỉnh cao với một cuộc thi toàn cầu được Microsoft tài trợ, phát sóng trực tiếp trên kênh thể thao danh tiếng ESPN và sở hữu quỹ giải thưởng lên tới 100.000 USD. Vượt qua yếu tố mới lạ của việc trở thành một "bậc thầy bảng tính", các sinh viên và nhà tài trợ khẳng định rằng Excel esports mang lại một giá trị thực tiễn to lớn: nó đang trở thành bệ phóng hoàn hảo giúp Gen Z biến đam mê cá nhân thành những cơ hội nghề nghiệp vô giá trong bối cảnh thị trường lao động ngày càng khốc liệt.

Từ màn hình bảng tính đến chiếc vé vàng vào phòng phỏng vấn

Các cuộc thi Excel thực tế khác xa với những bảng tính văn phòng nhàm chán mà chúng ta thường thấy. Các thí sinh phải thiết lập những công thức cực kỳ phức tạp để thực hiện vô vàn tác vụ, từ tính toán rủi ro và lợi nhuận cho các danh mục đầu tư chứng khoán, cho đến việc xây dựng các hệ thống theo dõi avatar trong trò chơi điện tử giả lập. Đây là một môi trường giải quyết vấn đề dưới áp lực thời gian cực cao và tốc độ chóng mặt, chỉ khác là chiến trường của họ nằm trên các ô tính.

Chính kỹ năng kỹ thuật đỉnh cao này đã biến những người chơi thành những ngôi sao bất đắc dĩ trên khuôn viên trường đại học. Lấy ví dụ tại Đại học Tennessee, Knoxville (UTK), trong năm học vừa qua, chiếc cúp vô địch mang vinh quang về cho trường không đến từ đội bóng bầu dục hay bóng chày truyền thống, mà thuộc về đội tuyển Excel. Đối với Nate Insko, hiện là sinh viên năm cuối và là thành viên đội tuyển Excel esports của UTK, lợi thế từ việc tham gia bộ môn này đã mang lại những kết quả hoàn toàn xác thực.

Excel đã trở thành bộ môn thể thao điện tử trí tuệ

Trong quá trình nộp hồ sơ xin việc sau khi tốt nghiệp, Insko đã có cơ hội phỏng vấn với hàng loạt các tập đoàn tài chính và tư vấn danh tiếng như Wells Fargo, Boston Consulting Group và Raymond James. Điều đáng kinh ngạc là hầu như lần nào các nhà tuyển dụng cũng đặc biệt chú ý và xoáy sâu vào kinh nghiệm thi đấu Excel của cậu. Insko hào hứng chia sẻ:"Khi bạn lướt tay xuống bản sơ yếu lý lịch và chợt thấy 'Ôi trời ơi, thi đấu Excel cạnh tranh, chuyện này là sao? Mình muốn nói chuyện với cậu bé này về chủ đề này'. Chỉ riêng chi tiết đó thôi cũng đã đủ để mang lại cho bạn một tấm vé bước vào phòng phỏng vấn".

Sự khác biệt độc đáo này cuối cùng đã giúp Insko giành được vị trí chuyên viên phân tích ngân hàng đầu tư tại Harris Williams. Đây là minh chứng rõ nét cho thấy trong một thị trường lao động đông đúc và bão hòa, ngay cả một kỹ năng tưởng chừng như khô khan và khó tin như thi đấu Excel cũng có thể trở thành lợi thế cạnh tranh sắc bén giúp ứng viên tỏa sáng.

Câu chuyện phía sau những con số: Kỹ năng mềm trong kỷ nguyên AI

Câu chuyện của Ben Northern, một sinh viên vừa hoàn thành chương trình thạc sĩ kỹ thuật công nghiệp tại UTK, lại là một minh chứng sống động khác cho sức mạnh của bộ môn này. Northern là thành viên nòng cốt của đội tuyển vô địch Giải vô địch thế giới Microsoft Excel năm 2024. Sau sáu tháng thi đấu căng thẳng, vượt qua 8.000 sinh viên tài năng đến từ hơn 70 trường đại học trên toàn cầu, đội của anh đã xuất sắc giành chiến thắng trong trận chung kết kịch tính tại Las Vegas. Northern miêu tả chiến thắng này "theo đúng nghĩa đen là một giấc mơ trở thành hiện thực." Anh chia sẻ với Fortune: "Một năm trước, tôi hoàn toàn không có khái niệm gì về Excel esports, và giờ đây, chúng tôi đã đứng trên đỉnh thế giới".

Danh hiệu vô địch nhanh chóng mang lại những quả ngọt xứng đáng. Một công ty đã chủ động liên hệ và đài thọ chuyến bay cho Northern sau khi phát hiện ra tài năng của anh thông qua giải đấu. Kết quả là anh đã giành được vị trí quản lý dự án toàn thời gian tại Pilot Company, một chuỗi trạm dừng xe tải do tập đoàn Berkshire Hathaway của tỷ phú Warren Buffett nắm giữ cổ phần đa số.

Eric Kelley, giáo sư tài chính tại UTK đồng thời là cố vấn giảng viên cho đội tuyển Excel esports, nhận định rằng các kỹ năng được rèn luyện qua việc thi đấu bảng tính mang lại cho sinh viên một lợi thế tự động trong quá trình tuyển dụng. Tuy nhiên, giá trị thực sự vượt xa việc các công ty chỉ quan tâm đến việc ứng viên biết cách xử lý và phân tích dữ liệu một cách chính xác. Kelley giải thích: "Nhà tuyển dụng sẽ nhìn vào sơ yếu lý lịch của họ, thấy dòng chữ Excel esports và họ sẽ hỏi, đó là gì? Hãy kể cho tôi nghe về nó. Lúc đó, các em có cơ hội để kể một câu chuyện hay về bản thân".

Cuộc thi của các VĐV Excel ngầu không kém bất kỳ cuộc thi thể thao nào

Trong kỷ nguyên mà trí tuệ nhân tạo (AI) giúp sinh viên dễ dàng trau chuốt các bản sơ yếu lý lịch và thư xin việc một cách hoàn hảo nhưng rập khuôn, Giáo sư Kelley cho rằng việc sở hữu một thứ gì đó hữu hình, mang tính cạnh tranh cao và độc đáo như Excel esports có thể tạo ra sự khác biệt sống còn. Giáo sư Kelley nhấn mạnh: "Điều tôi luôn nói với sinh viên của mình là thế giới ngoài kia đang khao khát những người có khả năng giải quyết vấn đề, và nếu em có thể chứng minh được năng lực đó, em sẽ trở nên vô giá trong mắt bất kỳ nhà tuyển dụng nào". Excel esports không chỉ chứng minh khả năng tính toán, mà còn thể hiện tư duy phân tích logic, khả năng chịu đựng áp lực và kỹ năng làm việc nhóm hiệu quả – những phẩm chất mà mọi doanh nghiệp đều thèm khát.

Xóa bỏ ranh giới: Thể thao trí tuệ thu hút tài trợ thương mại

Sự phát triển bùng nổ của Excel esports không chỉ dừng lại ở các cuộc thi học thuật, mà nó bắt đầu thu hút được dòng tiền tài trợ thương mại, thứ vốn từ lâu chỉ được dành riêng cho các môn thể thao vận động truyền thống. Một bước ngoặt thú vị đã xảy ra sau khi một thành viên trong đội nộp đơn xin việc vào vị trí văn phòng tại Weigel’s, một chuỗi cửa hàng tiện lợi địa phương sở hữu khoảng 90 địa điểm. Khi biết đến đội tuyển Excel, công ty này lập tức tỏ ra thích thú và nhận thấy tiềm năng to lớn.

Họ đã quyết định ký kết một trong những hợp đồng tài trợ Quyền sử dụng tên tuổi, hình ảnh và sự chú ý (NIL - Name, Image, and Likeness) đầu tiên trong lịch sử Excel esports, cung cấp nguồn tài chính thiết yếu cho việc đi lại và trang bị thiết bị thi đấu của toàn đội. Greg Adkins, chủ tịch của New Frame Creative, công ty tiếp thị có trụ sở tại Knoxville chịu trách nhiệm điều phối các thỏa thuận NIL của Weigel’s, nhận định: "Đây là một thỏa thuận đôi bên cùng có lợi cho tất cả". Ông thậm chí đã trực tiếp tham gia sản xuất một đoạn video viral trên Instagram giới thiệu về đội tuyển. Đoạn video này được trau chuốt kỹ lưỡng với chất lượng hình ảnh và kỹ xảo chuyên nghiệp không hề thua kém các video quảng bá cho những ngôi sao bóng bầu dục hay bóng rổ hàng đầu.

Theo Adkins, việc sở hữu một hợp đồng tài trợ NIL gắn liền với tên tuổi cá nhân có thể mang lại những giá trị vượt xa khỏi khuôn viên trường đại học. Adkins khẳng định: "Hãy thử tưởng tượng bạn đang phỏng vấn hai ứng viên cho cùng một vị trí. Một người nói, 'Tôi biết cách sử dụng Microsoft Excel'. Người còn lại dõng dạc tuyên bố, 'Tôi cực kỳ xuất sắc trong việc sử dụng Microsoft Excel đến mức tôi đã nhận được hợp đồng tài trợ thương mại từ một chuỗi cửa hàng tiện lợi lớn'. Rõ ràng, tôi hoàn toàn tin rằng đây là một lợi thế cạnh tranh mang tính quyết định". Xu hướng này chứng minh rằng, khi sự xuất sắc được công nhận và thương mại hóa, ngay cả những kỹ năng văn phòng truyền thống nhất cũng có thể được nâng tầm thành một môn thể thao trí tuệ hấp dẫn, mở ra những con đường sự nghiệp thênh thang cho thế hệ trẻ.

Bùi Tú