Tiêu dùng xanh dẫn dắt chuyển đổi sản xuất

Trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng ưu tiên các sản phẩm thân thiện với môi trường, "chuyển đổi kép" giữa số hóa và xanh hóa được xem là chìa khóa nâng cao năng lực cạnh tranh.

Tiêu dùng xanh - động lực đổi mới mô hình sản xuất

Nếu trước đây lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp chủ yếu dựa vào quy mô sản xuất, hệ thống phân phối hay khả năng kiểm soát chi phí thì hiện nay, sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng đang làm thay đổi toàn bộ chuỗi giá trị từ sản xuất đến phân phối. Người tiêu dùng không còn chỉ quan tâm đến giá cả mà ngày càng chú trọng chất lượng, nguồn gốc xuất xứ, yếu tố sức khỏe, môi trường và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

Người tiêu dùng ngày càng quan tâm mua sắm sản phẩm sạch, hữu cơ. Ảnh: V.H

Các sản phẩm xanh, sạch, hữu cơ, bao bì tái chế cùng quy trình sản xuất thân thiện với môi trường đang dần trở thành lựa chọn ưu tiên, đặc biệt tại các đô thị lớn và trong nhóm khách hàng trẻ. Sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng vừa tạo sức ép, vừa mở ra cơ hội để doanh nghiệp đổi mới mô hình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu theo hướng bền vững. Cùng với đó, sự phát triển của thương mại điện tử, hệ thống phân phối hiện đại và các nền tảng số đang làm thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh và tiếp cận khách hàng. Trong bối cảnh này, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bà Lê Thị Hoài Thương, Giám đốc Đối ngoại Công ty TNHH Nestlé Việt Nam cho rằng thị trường đang chuyển từ giai đoạn "khuyến khích xanh" sang "yêu cầu xanh". Theo bà Thương: “Lợi thế cạnh tranh ngày càng thuộc về những doanh nghiệp có khả năng minh bạch nguồn gốc, giảm phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn của cả thị trường trong nước lẫn xuất khẩu”.

Theo đại diện Nestlé Việt Nam, chuyển đổi xanh không chỉ dừng ở cải tiến quy trình sản xuất mà phải được triển khai trên toàn chuỗi giá trị. Trong đó, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh có mối quan hệ tương hỗ khi dữ liệu số giúp doanh nghiệp tối ưu quy trình sản xuất, giảm sử dụng tài nguyên, kiểm soát tiêu hao năng lượng và nâng cao hiệu quả của các giải pháp giảm phát thải.

Thực tế, Nestlé Việt Nam đã triển khai chương trình NESCAFÉ Plan, đồng hành cùng hơn 23.000 hộ nông dân áp dụng mô hình nông nghiệp tái sinh. Chương trình giúp giảm 20% lượng phân bón, tiết kiệm từ 40-60% lượng nước tưới, đồng thời bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định phục vụ sản xuất.

Xu hướng tiêu dùng xanh cũng đang tạo ra những thay đổi rõ nét trong lĩnh vực bán lẻ. Theo bà Nguyễn Thị Thu Hằng, Giám đốc siêu thị GO! Thăng Long, để đáp ứng xu hướng này, từ tháng 4-2026, toàn bộ hệ thống bán lẻ thực phẩm của Central Retail Việt Nam đã chuyển sang sử dụng 100% túi phân hủy sinh học tại quầy thu ngân và quầy cân thực phẩm. Đồng thời, doanh nghiệp áp dụng chính sách bán túi sinh học có thu phí nhằm thay đổi thói quen sử dụng túi nilon của khách hàng, đồng thời bố trí khu vực thùng carton miễn phí để hỗ trợ đóng gói hàng hóa.

Theo thống kê của doanh nghiệp, lượng túi nilon tiêu thụ đã giảm hơn 40% mỗi tháng, từ khoảng 5 tấn/tháng xuống còn 3 tấn/tháng. Kết quả này cho thấy khi doanh nghiệp thay đổi cách tiếp cận và người tiêu dùng thay đổi hành vi, mục tiêu phát triển bền vững hoàn toàn có thể chuyển hóa thành những kết quả cụ thể.

Lợi thế cạnh tranh từ "chuyển đổi kép"

Không chỉ ngành bán lẻ, các doanh nghiệp sản xuất cũng đang đẩy nhanh quá trình xanh hóa để đáp ứng xu hướng tiêu dùng mới.

Đại diện Công ty cổ phần Acecook Việt Nam cho biết, doanh nghiệp đang triển khai đồng bộ hệ thống điện mặt trời tại các nhà máy, thay thế dần lò hơi đốt than bằng lò hơi sinh khối và sử dụng khí dầu hóa lỏng nhằm giảm phát thải khí nhà kính. Riêng hệ thống điện mặt trời tại văn phòng Tổng công ty và nhà máy tại thành phố Hồ Chí Minh tạo ra khoảng 900 MWh điện mỗi năm, trong khi nhà máy tại Vĩnh Long dự kiến đạt gần 6.900 MWh/năm, góp phần cắt giảm gần 5.000 tấn CO₂.

Song song với đó, Acecook tiếp tục chuyển đổi bao bì theo hướng thân thiện với môi trường, thay thế hơn 90% vật liệu nhựa bằng giấy đối với các dòng mì ly, mì tô, góp phần giảm hơn 6.830 tấn nhựa ra môi trường và thúc đẩy mô hình sản xuất tuần hoàn.

Các doanh nghiệp đẩy mạnh chuyển đổi kép tới toàn chuỗi cung ứng. Ảnh: Ngọc Ngân

Theo các chuyên gia, tiêu dùng xanh và chuyển đổi số đang tạo nên xu hướng "chuyển đổi kép" của doanh nghiệp. Tiêu biểu như tại MM Mega Market, doanh nghiệp đang xây dựng hệ sinh thái số thông qua các nền tảng MCard, MM Pro, MM Mall và giải pháp "Chat-to-Buy" tích hợp trí tuệ nhân tạo nhằm tối ưu vận hành và nâng cao trải nghiệm khách hàng. Đồng thời, nền tảng Digital Farming kết nối hơn 10.000 hộ nông dân, giúp khoảng 90% sản lượng đạt tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP và toàn bộ sản phẩm được gắn mã QR để truy xuất nguồn gốc.

Bên cạnh chuyển đổi số, doanh nghiệp này cũng đẩy mạnh xanh hóa hạ tầng thông qua điện mặt trời áp mái, công trình xanh EDGE, tối ưu logistics, loại bỏ túi nilon dùng một lần và giảm lãng phí thực phẩm, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng "0".

Còn bà Ôn Minh Hằng, Phó Tổng Giám đốc Amway Việt Nam cho biết, doanh nghiệp lựa chọn phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe chủ động thông qua đổi mới sáng tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển các sản phẩm thân thiện với môi trường nhằm đáp ứng kỳ vọng ngày càng cao của người tiêu dùng.

Có thể thấy, xu hướng tiêu dùng xanh không còn đơn thuần là sự thay đổi trong lựa chọn của khách hàng mà đang trở thành động lực thúc đẩy doanh nghiệp tái cấu trúc hoạt động sản xuất, đầu tư công nghệ và nâng cao năng lực quản trị. Lợi thế cạnh tranh sẽ thuộc về những doanh nghiệp kết hợp hiệu quả chuyển đổi số với chuyển đổi xanh, tạo ra các sản phẩm minh bạch, thân thiện môi trường và đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững trong nước cũng như quốc tế.

Vĩnh Hà