Tiến trình nâng hạng MSCI: Cải cách đúng hướng, chờ đợi hiệu quả vận hành

MSCI không chỉ nhìn vào số lượng các quy định được ban hành mà còn soi xét kỹ lưỡng tính "khả đầu tư" và độ sâu của thị trường. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Kết quả công bố từ Morgan Stanley Capital International (MSCI) trong tháng Sáu đã giữ nguyên thị trường chứng khoán Việt Nam trong nhóm thị trường cận biên và chưa đưa vào danh sách theo dõi nâng hạng, phản ánh những dự báo thận trọng từ giới chuyên môn.

Mặc dù kết quả này chưa tạo ra sự đột phá về phân hạng , song nội hàm báo cáo lại cho thấy một cái nhìn tích cực và chi tiết hơn của MSCI đối với những nỗ lực thay đổi cấu trúc thị trường của Việt Nam trong giai đoạn vừa qua. Đây là sự xác nhận về những bước tiến của hạ tầng pháp lý đồng thời chỉ ra những "nút thắt" cuối cùng mà thị trường cần tháo gỡ để hiện thực hóa mục tiêu nâng hạng.

Những điểm nghẽn về tiếp cận thị trường

So sánh với kỳ đánh giá năm 2025, báo cáo năm nay của MSCI đã ghi nhận những tiến triển rõ rệt hơn trong ma trận đánh giá khả năng tiếp cận thị trường.

Nếu như năm trước, các chuyên gia của tổ chức này chỉ mới dừng lại ở việc ghi nhận lộ trình công bố thông tin bằng tiếng Anh và cơ chế không yêu cầu ký quỹ trước (non-prefunding) ngắn hạn, thì hiện tại, danh sách các cải cách được ghi nhận đã dài hơn đáng kể.

Việc triển khai mô hình giao dịch qua nhà môi giới toàn cầu, sự ra đời của Công ty Thanh toán bù trừ Trung tâm (CCP) dự kiến vận hành từ đầu năm 2027 và quy định mới ngăn chặn các công ty đại chúng tự ý hạ giới hạn sở hữu nước ngoài là những điểm sáng quan trọng.

Phân tích về vấn đề này, các chuyên gia từ Công ty Chứng khoán Maybank nhận định MSCI hiện đang có thái độ tích cực hơn về thị trường Việt Nam. Theo Maybank, việc MSCI theo dõi sát sao lộ trình công bố thông tin bằng tiếng Anh và yêu cầu các công ty đại chúng công bố giới hạn sở hữu nước ngoài trước tháng 9/2026 cho thấy tổ chức này đang đặt trọng tâm vào tính minh bạch. Tuy nhiên, Maybank lưu ý những cải cách này vẫn chưa đủ để giúp Việt Nam được nâng điểm trong các tiêu chí đánh giá cốt lõi. Điều này cho thấy MSCI cần thêm thời gian để quan sát hiệu quả vận hành thực tế đồng nghĩa với việc các tuyên bố chính sách cần phải đi đôi với sự trải nghiệm thông suốt của nhà đầu tư quốc tế trên thị trường.

MSCI cần thêm thời gian để quan sát hiệu quả vận hành thực tế. (Ảnh: Vietnam+)

Dù có những tín hiệu lạc quan, các "điểm nghẽn" truyền thống vẫn chưa được xử lý triệt để trong mắt các tổ chức xếp hạng. Giới hạn sở hữu nước ngoài (FOL) vẫn là rào cản lớn nhất khi ảnh hưởng đến hơn 10% vốn hóa thị trường và nhiều cổ phiếu trụ cột đã hết "room" ngoại. Tiêu chí này cùng với hoạt động thanh toán bù trừ vẫn bị MSCI chấm mức "trừ."

Tuy nhiên, một điểm mới đáng quan tâm là MSCI bắt đầu lưu ý đến tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) thấp tại một số doanh nghiệp lớn, mối quan ngại về tính thanh khoản và hiệu quả hình thành giá. Theo đó, nhóm phân tích của Maybank nhấn mạnh MSCI không chỉ nhìn vào số lượng các quy định được ban hành mà còn soi xét kỹ lưỡng tính "khả đầu tư" và độ sâu của thị trường.

Chất xúc tác từ lộ trình nâng hạng từ FTSE

Trong bối cảnh MSCI cần thêm thời gian để kiểm chứng các cải cách, tâm điểm của dòng vốn ngoại trong giai đoạn 2026–2027 được dự báo sẽ chuyển hướng sang câu chuyện nâng hạng của tổ chức FTSE.

Theo báo cáo từ Công ty Chứng khoán Techcom (TCBS), việc MSCI giữ nguyên phân hạng có tác động trung lập trong ngắn hạn và điều này đã nằm trong dự tính của thị trường. Thay vào đó, sự chú ý của các nhà đầu tư tổ chức đang đổ dồn vào ngày 21/9, đó là thời điểm dự kiến FTSE chính thức nâng hạng Việt Nam lên nhóm Thị trường Mới nổi thứ cấp.

Đánh giá về tác động của sự kiện này, TCBS cho rằng đây mới là "cú hích" thực chất về dòng tiền. Ước tính các quỹ thụ động sẽ giải ngân khoảng 2 tỷ USD vào thị trường Việt Nam. Để tránh gây sốc cho thị trường, dòng vốn này sẽ được chia làm bốn đợt, kéo dài từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027 với tỷ trọng tăng dần.

Theo TCBS, việc FTSE nâng hạng không chỉ mang lại nguồn lực tài chính mà còn là sự bảo chứng cho những nỗ lực cải cách hạ tầng, như hệ thống KRX đã đi vào vận hành hay cơ chế giao dịch không yêu cầu ký quỹ trước(non-prefunding) đang áp dụng cho nhà đầu tư tổ chức nước ngoài.

Dòng vốn từ việc triển khai nâng hạng của FTSE sẽ đóng vai trò là chất xúc tác quan trọng. (Ảnh: TTXVN)

Tuy nhiên, bài học từ các thị trường quốc tế, như Saudi Arabia hay Kuwait cho thấy con đường từ "danh sách theo dõi" đến "nâng hạng chính thức" của MSCI thường kéo dài từ 2 đến 5 năm.

Đối với Việt Nam, lộ trình này đòi hỏi sự kiên trì trong việc hoàn thiện hệ thống CCP và tự do hóa thị trường ngoại hối vốn là những vấn đề liên quan mật thiết đến điều hành kinh tế vĩ mô. Theo đó, nhóm phân tích TCBS nhấn mạnh các nút thắt về ngoại hối và việc thiếu hụt các sản phẩm thay thế cho cổ phiếu hết room ngoại (như chứng chỉ lưu ký không có quyền biểu quyết) vẫn là những thử thách lớn cần lời giải trong giai đoạn 2028-2030.

Về mặt tâm lý thị trường, các chuyên gia cho rằng nhóm cổ phiếu chứng khoán thường có phản ứng nhạy bén nhất với các thông tin về nâng hạng. Tiếp theo là các mã vốn hóa lớn trong rổ VN30, ngân hàng và bất động sản là những nhóm ngành được kỳ vọng sẽ trở thành "bến đỗ" của dòng vốn ngoại khi rào cản sở hữu được nới lỏng.

Dù kết quả từ MSCI chưa như kỳ vọng ngắn hạn của một bộ phận nhà đầu tư, nhưng việc duy trì được đà cải cách và sự ghi nhận tích cực từ các tổ chức quốc tế là minh chứng cho thấy thị trường chứng khoán Việt Nam đang đi đúng hướng.

Các chuyên gia có chung quan điểm tiến trình nâng hạng là một cuộc chạy đua đường dài, nơi sự minh bạch và hiệu quả vận hành thực tế được ưu tiên hàng đầu. Trong khi chờ đợi sự công nhận từ MSCI, dòng vốn từ việc triển khai nâng hạng của FTSE sẽ đóng vai trò là chất xúc tác quan trọng, vừa giúp ổn định tâm lý thị trường, vừa tạo động lực để các cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, hướng tới một thị trường chứng khoán hiện đại, minh bạch và có tính cạnh tranh cao trên toàn cầu./.

(Vietnam+)