Tia UV là kẻ thù của đá quý màu

Tia UV trong ánh nắng mặt trời có thể âm thầm làm thay đổi màu sắc của một số loại đá quý. Ảnh: The Glorious Studio/Pexels.

Màu sắc là yếu tố tạo nên sức hấp dẫn và giá trị của phần lớn đá quý màu. Tuy nhiên, đây cũng là đặc tính dễ bị tác động nhất trong quá trình bảo quản. Việc đặt trang sức gần cửa sổ hoặc thường xuyên tiếp xúc với ánh nắng trực tiếp trong thời gian dài có thể khiến một số loại đá dần mất đi độ đậm và sự rực rỡ vốn có.

Nguyên nhân không nằm ở sức nóng của mặt trời, mà ở tia cực tím (UV) có khả năng tác động lên các yếu tố tạo màu bên trong viên đá, làm màu sắc thay đổi một cách chậm rãi nhưng khó phục hồi.

Không phải mọi loại đá quý đều phản ứng giống nhau trước ánh nắng. Nhiều loại đá màu có màu sắc được hình thành từ cấu trúc tinh thể hoặc các nguyên tố vi lượng bên trong. Khi tiếp xúc với tia UV trong thời gian dài, một số liên kết tạo màu có thể dần bị thay đổi hoặc suy yếu, khiến màu sắc mất đi độ đậm và độ tươi vốn có.

Quá trình này diễn ra rất chậm nên gần như không thể nhận thấy trong vài ngày hay vài tuần, nhưng có thể trở nên rõ rệt sau nhiều tháng hoặc nhiều năm tiếp xúc thường xuyên với ánh sáng mạnh.

Những loại đá như thạch anh tím (amethyst), topaz màu, kunzite, fluorite hay một số biến thể tourmaline được biết đến là nhạy cảm hơn với tia UV. Chúng không mất màu đột ngột nhưng có thể phai dần theo thời gian nếu thường xuyên nằm dưới ánh nắng trực tiếp.

Điều đáng chú ý là sự thay đổi này thường mang tính vĩnh viễn. Khác với bụi bẩn hay lớp cặn bám trên bề mặt, màu sắc đã bị phai rất khó phục hồi bằng các phương pháp vệ sinh hoặc đánh bóng thông thường.

Đây cũng là lý do nhiều chuyên gia trang sức không khuyến khích biến đá quý màu thành vật trang trí cố định trên bệ cửa sổ hoặc các khu vực nhận nhiều ánh sáng tự nhiên trong ngày.

Một vị trí tưởng chừng lý tưởng để trưng bày trang sức, như bệ cửa sổ ngập nắng, lại có thể là nguyên nhân khiến đá quý màu xuống sắc theo thời gian. Ảnh: Corglu/Pexels.

Một chiếc nhẫn hay mặt dây chuyền có thể trông rất đẹp khi được đặt dưới nắng, nhưng chính điều đó lại khiến viên đá liên tục hấp thụ tia UV trong nhiều giờ mỗi ngày. Những tác động nhỏ lặp đi lặp lại này là nguyên nhân gây ảnh hưởng đáng kể đến màu sắc theo thời gian.

Một hiểu lầm phổ biến khác là cho rằng chỉ những ngày nắng gắt mới gây hại cho đá quý. Trên thực tế, tia UV vẫn tồn tại ngay cả khi trời nhiều mây hoặc ánh sáng đi qua cửa kính.

Dù kính cửa sổ có thể chặn một phần tia cực tím, lượng UV còn lại vẫn đủ để tạo tác động tích lũy nếu thời gian tiếp xúc kéo dài liên tục trong nhiều tháng hoặc nhiều năm.

Điều này không có nghĩa người sở hữu trang sức đá màu phải tránh hoàn toàn ánh sáng mặt trời. Việc đeo trang sức trong sinh hoạt hàng ngày hay thỉnh thoảng sử dụng ngoài trời thường không tạo ra ảnh hưởng đáng kể.

Rủi ro chủ yếu xuất hiện khi trang sức bị phơi sáng liên tục trong thời gian dài, đặc biệt ở những vị trí cố định gần cửa sổ, ban công hoặc khu vực nhận ánh nắng trực tiếp mỗi ngày.

Để hạn chế nguy cơ phai màu, cách đơn giản nhất là cất trang sức đá màu trong hộp kín hoặc ngăn kéo khi không sử dụng. Một không gian tối, khô ráo và tránh ánh sáng trực tiếp thường giúp duy trì màu sắc ổn định hơn trong nhiều năm.

Đây cũng là lý do các thương hiệu trang sức cao cấp luôn bảo quản đá quý trong hộp riêng thay vì trưng bày dưới ánh sáng tự nhiên liên tục.

Viên đá có thể giữ được vẻ đẹp trong hàng chục năm, nhưng cũng có thể dần mất đi sự rực rỡ ban đầu chỉ vì nằm quá lâu bên khung cửa sổ ngập nắng. Với đá quý màu, điều cần tránh không phải sức nóng của mặt trời, mà là tác động âm thầm của tia UV diễn ra mỗi ngày mà mắt thường khó nhận thấy.

Thư Vũ