Thụy Sĩ trưng cầu dân ý về giới hạn dân số: Bài toán giữa bảo vệ bản sắc và duy trì thịnh vượng

Tấm biển được chụp trước cuộc bỏ phiếu ngày 14-6 về kế hoạch do Đảng SVP đề xuất nhằm giới hạn dân số ở mức 10 triệu người tại Thụy Sĩ. Ảnh: Reuter

Ngày 14-6 (giờ địa phương), cử tri Thụy Sĩ sẽ bỏ phiếu về sáng kiến do Đảng Nhân dân Thụy Sĩ (SVP) đề xuất, theo đó dân số thường trú của nước này không được vượt quá 10 triệu người trước năm 2050. Nếu dân số đạt ngưỡng 9,5 triệu người, Chính phủ Liên bang sẽ áp dụng các biện pháp hạn chế nhập cư, siết chặt quy định về tị nạn và đoàn tụ gia đình. Trong trường hợp các biện pháp này không đủ hiệu quả, Thụy Sĩ buộc phải xem xét chấm dứt Hiệp định Tự do di chuyển con người với Liên minh châu Âu (EU).

Đề xuất được đưa ra trong bối cảnh dân số Thụy Sĩ đã tăng từ 7,2 triệu người năm 2000 lên khoảng 9,1 triệu người hiện nay, tương đương mức tăng gần 27% trong vòng 25 năm. Phần lớn mức tăng này đến từ nhập cư sau khi thỏa thuận về quyền tự do đi lại với EU có hiệu lực từ năm 2002.

Theo SVP, tốc độ tăng dân số hiện nay đang đẩy quốc gia này trước sức ép lớn. Đảng này cho rằng, nhập cư ồ ạt là nguyên nhân dẫn đến tình trạng thiếu nhà ở, giá thuê nhà leo thang, giao thông quá tải, áp lực lên các dịch vụ công và suy giảm chất lượng môi trường. Trong thông điệp vận động, SVP nhấn mạnh, đây không phải là vấn đề chống người nước ngoài, mà là câu chuyện về tính bền vững, chủ quyền quốc gia và khả năng kiểm soát tương lai của đất nước.

Tuy nhiên, phía sau những lo ngại đó là một nghịch lý lớn của Thụy Sĩ hiện đại. Chính sự cởi mở với lao động quốc tế lại là một trong những nền tảng quan trọng làm nên thành công của nền kinh tế quốc gia này. Hiện người nước ngoài chiếm gần 28% dân số thường trú của Thụy Sĩ và đóng vai trò thiết yếu trong nhiều lĩnh vực, từ tài chính, dược phẩm, nghiên cứu khoa học đến du lịch, khách sạn và y tế. Hơn 73% người nhập cư đến từ các nước EU và Hiệp hội Thương mại Tự do châu Âu (EFTA), chủ yếu để làm việc.

Một nghiên cứu gần đây cũng cho thấy, gần 40% doanh nghiệp mới tại Thụy Sĩ được thành lập bởi người nước ngoài. Trong khi đó, giống nhiều quốc gia phát triển khác, Thụy Sĩ đang đối mặt với tình trạng già hóa dân số và tỷ lệ sinh thấp. Các tổ chức doanh nghiệp cảnh báo, việc hạn chế nhập cư có thể làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt lao động, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Không chỉ tác động đến thị trường lao động, sáng kiến này còn tiềm ẩn nguy cơ làm thay đổi quan hệ giữa Thụy Sĩ và EU. Hiệp định Tự do di chuyển con người là một trong những trụ cột của mạng lưới thỏa thuận song phương giữa hai bên, bao trùm các lĩnh vực như: Thương mại, vận tải, nghiên cứu khoa học và tiếp cận thị trường. Các chuyên gia cảnh báo, nếu Thụy Sĩ chấm dứt quyền tự do đi lại của công dân EU, nhiều thỏa thuận khác cũng có thể bị ảnh hưởng theo cơ chế liên kết pháp lý hiện hành.

Cuộc tranh luận hiện nay cũng phản ánh một xu hướng rộng hơn đang diễn ra tại châu Âu, đó là các đảng dân túy cánh hữu ngày càng khai thác những lo ngại về nhân khẩu học, nhập cư và bản sắc quốc gia để thúc đẩy các chính sách mang tính biệt lập hơn. Đối với SVP, giới hạn dân số không chỉ là công cụ kiểm soát nhập cư mà còn là biểu tượng cho việc bảo vệ chủ quyền và tính đặc thù của Thụy Sĩ trước các cấu trúc siêu quốc gia.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng, việc xây dựng chính sách dài hạn dựa trên một con số cố định như 10 triệu dân là cách tiếp cận tiềm ẩn rủi ro. Các yếu tố như tăng trưởng kinh tế, biến động địa chính trị, chiến tranh, dịch bệnh hay thay đổi nhân khẩu học đều có thể làm thay đổi đáng kể xu hướng di cư trong tương lai. Một giới hạn cứng nhắc có thể khiến Thụy Sĩ mất đi sự linh hoạt cần thiết để thích ứng với những biến động đó.

Dù kết quả cuối cùng ra sao, cuộc trưng cầu dân ý lần này đã phơi bày một câu hỏi cốt lõi đối với Thụy Sĩ: Làm thế nào để duy trì chất lượng sống, bản sắc và khả năng kiểm soát xã hội trong khi vẫn giữ được những yếu tố đã tạo nên sự thịnh vượng của một trong những nền kinh tế thành công nhất châu Âu? Đó không chỉ là cuộc tranh luận về số lượng dân cư, mà còn là lựa chọn về con đường phát triển của Thụy Sĩ trong những thập niên tới: Tiếp tục là một nền kinh tế mở, gắn kết chặt chẽ với châu Âu, hay ưu tiên kiểm soát tăng trưởng dân số ngay cả khi phải đánh đổi một phần lợi thế kinh tế và hội nhập quốc tế.

Thùy Dương (tổng hợp)