Thượng tọa Thích Giác Nghi: Phật giáo Cà Mau - Từ bản sắc xứ sở đến khát vọng nhập thế

Thượng tọa Thích Giác Nghi, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Cà Mau

Nhân sự kiện trọng đại này, thừa ủy nhiệm của Hòa thượng Thạch Hà, Ủy viên Hội đồng Trị sự, Trưởng ban Trị sự GHPGVN tỉnh Cà Mau; Thượng tọa Thích Giác Nghi - Phó Trưởng ban Thường trực đã thông tin đến Giác Ngộ về tiến trình chuẩn bị cho Đại hội cũng như tầm nhìn cho sự phát triển Phật giáo Cà Mau sắp tới trong định hướng dấn thân, phụng sự nhân sinh.

* Đại hội đại biểu Phật giáo tỉnh Cà Mau lần thứ I (nhiệm kỳ 2026–2031) diễn ra vào giữa tháng 6 này. Đây là sự kiện mang tính lịch sử, đánh dấu một trang mới sau khi sáp nhập địa giới hành chính Cà Mau và Bạc Liêu. Thượng tọa có thể chia sẻ về tầm vóc, ý nghĩa đặc biệt và những kỳ vọng lớn nhất mà Ban Trị sự đặt vào kỳ Đại hội mang tính bước ngoặt này?

- Đại hội đại biểu Phật giáo tỉnh Cà Mau lần thứ I thực sự là một ngày hội lớn, một dấu mốc lịch sử đối với Tăng Ni, tín đồ Phật tử nơi vùng đất cực Nam Tổ quốc. Ý nghĩa lớn nhất của Đại hội lần này nằm ở tám chữ: “Hòa hợp - Đoàn kết - Trí tuệ - Phụng sự”.

Trước đây, do những yếu tố đặc thù về địa lý, lịch sử và sự đan xen giữa các hệ phái, công tác hành chính và tổ chức điều hành đôi lúc còn gặp những khoảng cách nhất định. Chúng tôi kỳ vọng Đại hội này sẽ chính thức chuẩn hóa một bộ máy điều hành thống nhất, thông suốt từ cấp tỉnh đến các tự viện liên phường, xã. Kỳ vọng lớn nhất của tôi là thông qua Đại hội, Phật giáo Cà Mau không chỉ nhìn lại chặng đường cũ mà phải định hình được một chiến lược nhập thế ở tầm vĩ mô hơn. Đó là một Giáo hội trẻ trung hơn, dấn thân hơn, đoàn kết chặt chẽ hơn giữa các hệ phái để cùng chung một tiếng nói: Đạo pháp đồng hành cùng Dân tộc.

* Cà Mau là địa bàn mang tính đặc thù cao với sự dung hòa giữa Phật giáo Nam tông Khmer, Nam tông Kinh, Bắc tông và Hệ phái Khất sĩ. Ban Trị sự làm thế nào để giải bài toán kết nối các hệ phái này thành một khối đại đoàn kết thống nhất, và đâu là bản sắc độc đáo mà Phật giáo Cà Mau muốn định vị trên bản đồ Phật giáo Việt Nam?

- Sự đa dạng về hệ phái tại Cà Mau không phải là lực cản, mà ngược lại, chính là một nét son văn hóa tâm linh vô cùng quý báu nếu chúng ta biết cách khơi nguồn. Ở đây, bà con người Kinh, người Khmer, người Hoa ngàn đời nay đã cùng cộng cư, san sẻ với nhau thắm đượm nghĩa tình đồng bào nơi miền sông nước.

Ban Trị sự Phật giáo tỉnh Cà Mau bám sát nguyên tắc: Tôn trọng sự biệt truyền của hệ phái nhưng thống nhất trong Hiến chương Giáo hội và hành động phụng sự. Trong cơ cấu nhân sự mới, chư tôn đức các hệ phái đều giữ những vai trò chủ chốt, đặc trách từng mảng việc cụ thể, gánh vác trách nhiệm hệ phái một cách hài hòa.

Trong nhiệm kỳ này, Ban Trị sự đã thành lập 9 điểm sinh hoạt tôn giáo tập trung (Bạc Liêu cũ 8 điểm, Cà Mau cũ 1 điểm); đặc biệt gần đây nhất là Đạo tràng Ngọc Đăng (P.Lý Văn Lâm), là trú xứ đầu tiên của Hệ phái Khất sĩ tại tỉnh. Những việc làm cụ thể như vậy chứng minh rằng Giáo hội không bỏ sót bất kỳ một nhân duyên thiện lành nào để phát triển Phật giáo và đáp ứng đời sống tu tập cho tu sĩ, Phật tử.

Bản sắc của Phật giáo Cà Mau chính là Phật giáo của sự bao dung và nghĩa tình sông nước. Chúng tôi muốn định vị một hình ảnh Phật giáo Nam Bộ vừa mang nét trang nghiêm, cổ kính của Bắc tông, vừa giữ trọn nét văn hóa rực rỡ, đậm tính lễ hội gìn giữ bản sắc dân tộc của Nam tông Khmer, lại vừa thanh thoát, giản dị của Khất sĩ. Tất cả cùng hướng đến đem lại nhiều lợi lạc cho chúng sanh và lan tỏa điều thiện, điều tốt lành đến xã hội.

Trưởng lão Hòa thượng Thích Thiện Pháp trao quyết định nhân sự Ban Thường trực Ban Trị sự GHPGVN tỉnh Cà Mau sau sáp nhập

* Nằm ở vị trí địa lý vùng sâu vùng xa, Phật giáo Cà Mau từng được xem là “vùng trũng” về mặt nhân sự và đào tạo chuyên sâu so với các tỉnh miền Tây Nam Bộ lân cận. Trong phương hướng hoạt động của nhiệm kỳ mới, Ban Trị sự có những đột phá gì để trẻ hóa đội ngũ và nâng cao năng lực tu học cho Tăng Ni trẻ tại địa phương?

- Đây đúng là một trăn trở rất lớn mà Thường trực Ban Trị sự luôn đặt lên bàn nghị sự. Địa lý xa xôi khiến việc tiếp cận các trường Phật học của Tăng Ni trẻ Cà Mau gặp nhiều hạn chế, mặc dù hiện tại Phật giáo Cà Mau đã có Trường Trung cấp Phật học, Cao đẳng Phật học.

Chúng tôi không chỉ cần một đội ngũ Tăng Ni giỏi, mà rất cần những vị tu sĩ có khả năng dấn thân về tận các vùng kênh rạch, vùng sâu, vùng xa để hướng dẫn bà con tu học đúng Chánh pháp. Đại hội lần thứ I này sẽ chứng kiến sự xuất hiện của rất nhiều gương mặt Tăng Ni trẻ trong tân Ban Trị sự. Chúng tôi tin họ sẽ là một luồng sinh khí mới vào các hoạt động Phật sự địa phương.

Chiến lược đột phá của chúng tôi trong nhiệm kỳ tới là chủ động đưa nhân tài đi đào tạo và trải thảm đỏ đón nguồn lực trở về. Ban Trị sự đã và đang lập quỹ học bổng để bảo trợ toàn phần cho các Tăng Ni trẻ có đạo hạnh và năng lực theo học tại các Học viện Phật giáo Việt Nam, cũng như các chương trình cao học chuyên sâu ở nước ngoài.

Bên cạnh đó, Thường trực Ban Trị sự cũng chú trọng nâng cao chất lượng giáo dục Phật giáo, xây dựng đội ngũ Ban Giám hiệu, giảng sư và giảng viên có phẩm hạnh mẫu mực, làm gương cho học viên Tăng Ni. Đây cũng là nền tảng xây dựng văn hóa Phật giáo trong thời kỳ mới.

Chúng tôi không chỉ cần một đội ngũ Tăng Ni giỏi, mà rất cần những vị tu sĩ có khả năng dấn thân về tận các vùng kênh rạch, vùng sâu, vùng xa để hướng dẫn bà con tu học đúng Chánh pháp. Đại hội lần thứ I này sẽ chứng kiến sự xuất hiện của rất nhiều gương mặt Tăng Ni trẻ trong tân Ban Trị sự. Chúng tôi tin họ sẽ là một luồng sinh khí mới vào các hoạt động Phật sự địa phương.

* Cà Mau là một trong những tỉnh chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi biến đổi khí hậu, hạn mặn và sạt lở đất. Thời gian qua, báo chí đã ghi nhận rất nhiều hoạt động từ thiện, xây cầu, giúp đỡ đồng bào của Phật giáo tỉnh nhà. Thượng tọa có thể chia sẻ cụ thể hơn về những con số ấn tượng này, Giáo hội sẽ định hướng công tác từ thiện xã hội như thế nào?

- Tinh thần của người con Phật là giúp vơi bớt nỗi khổ của chúng sanh. Ở Cà Mau, cái khổ của nhiều người dân gắn liền với mùa khô hạn mặn, mùa mưa sạt lở, giao thông chia cắt bởi hệ thống sông ngòi chằng chịt. Nếu không đi vào đời, không thấu cái khổ của người dân vùng lụt, vùng mặn, thì tu sĩ cũng chưa hành trì được lòng từ bi và tinh thần nhập thế.

Định hướng sắp tới của chúng tôi là thực hiện công tác an sinh xã hội bền vững. Giáo hội sẽ giảm dần các hoạt động phát quà mang tính thời điểm, thay vào đó là tập trung vào hạ tầng nông thôn, hỗ trợ sinh kế, xây dựng nhà tình thương và đặc biệt là đầu tư vào giáo dục. Chúng tôi muốn tạo ra cái nền để người dân tự vươn lên thoát nghèo. Khi đời sống vật chất của người dân ổn định, tâm trí họ mới an định để hướng về nẻo thiện.

Trong những năm qua (năm 2022 đến 2026), Ban Từ thiện xã hội Phật giáo tỉnh, Tăng Ni, Phật tử, các tự viện tỉnh nhà đã vận động hàng trăm tỷ đồng để thực hiện các chương trình an sinh xã hội. Điển hình tại xã Hồ Thị Kỷ – một xã nghèo, Ban Từ thiện xã hội đã vận động tài trợ xây dựng toàn tỉnh trên 291 cây cầu nông thôn, 440 căn nhà tình thương, sinh kế và các an sinh khác tổng trị giá trên 302 tỷ đồng; đặc biệt là cây cầu bê-tông trên tuyến đường kênh Đường Xuồng dài hơn 11,5km, giúp xe ô-tô có thể lưu thông suốt tuyến, tạo điều kiện giao thương, phát triển kinh tế cho hàng ngàn hộ dân. Hay các chương trình khoan giếng nước ngọt, tặng bồn chứa nước cho bà con trong mùa hạn mặn đã giúp đỡ kịp thời cho hàng ngàn gia đình.

Định hướng sắp tới của chúng tôi là thực hiện công tác an sinh xã hội bền vững. Giáo hội sẽ giảm dần các hoạt động phát quà mang tính thời điểm, thay vào đó là tập trung vào hạ tầng nông thôn, hỗ trợ sinh kế, xây dựng nhà tình thương và đặc biệt là đầu tư vào giáo dục. Chúng tôi muốn tạo ra cái nền để người dân tự vươn lên thoát nghèo. Khi đời sống vật chất của người dân ổn định, tâm trí họ mới an định để hướng về nẻo thiện.

* Thưa Thượng tọa, thời gian gần đây, xu hướng các bậc phụ huynh đưa con em mình đến các khóa tu mùa hè tại các ngôi chùa trên địa bàn tỉnh đang nở rộ và nhận được phản hồi rất tích cực từ xã hội. Từ góc độ điều hành Giáo hội, Thượng tọa đánh giá thế nào về hiện tượng này, và làm thế nào để nhà chùa phối hợp cùng gia đình nuôi dưỡng nhân cách trẻ thơ giữa thời đại bùng nổ công nghệ?

- Nhìn thấy các cháu thanh, thiếu niên chắp tay búp sen tụng kinh, tắm Phật, lòng tôi hoan hỷ vô cùng. Đây chính là biểu hiện của sự “trao truyền mạch sống ngàn năm của Đạo pháp” mà chúng tôi luôn đau đáu.

Xã hội hiện đại mang lại nhiều tiện ích nhưng cũng đầy rẫy áp lực và cám dỗ. Việc các bậc phụ huynh chủ động đưa con rời xa màn hình điện thoại để đến chùa tu học chứng tỏ xã hội đang rất cần một không gian giáo dục tâm hồn trong sáng, thiện lành. Ngôi chùa không chỉ là nơi thờ cúng, mà phải là một giảng đường lớn không có bức tường ngăn cách.

Tại các khóa tu, các cháu không học những điều cao siêu, các cháu học cách cúi đầu thành kính, học về lòng biết ơn cha mẹ, học sự bao dung với bạn bè và trút bỏ những áp lực học hành đời thường. Sự phối hợp giữa gia đình và nhà chùa ở đây là vô cùng khăng khít. Cha mẹ chính là những người gieo duyên, còn chư tôn đức là người tưới tẩm để hạt giống lành ấy nảy mầm. Trong nhiệm kỳ mới, Ban Trị sự sẽ chỉ đạo Ban Hướng dẫn Phật tử nhân rộng mô hình khóa tu mùa hè này ở các phường, xã để mỗi ngôi chùa thành một “trường học nhân cách” cho thế hệ tương lai.

Không khí rực rỡ, lung linh sắc màu đặc trưng của ngôi chùa Khmer trong những ngày diễn ra lễ hội lớn của đồng bào

* Trước thềm Đại hội, Thượng tọa muốn gửi gắm thông điệp cốt lõi nào đến toàn thể chư tôn đức Tăng Ni và đồng bào Phật tử tỉnh Cà Mau?

- Thông điệp duy nhất mà tôi muốn gửi gắm, cũng chính là khẩu hiệu hành động của Đại hội lần này: “Hòa hợp - Đoàn kết - Trí tuệ - Phụng sự”.

Tôi mong mỏi toàn thể chư tôn đức Tăng Ni hãy tự đặt lên vai mình một tinh thần trách nhiệm cao cả hơn nữa trước vận hội mới của Giáo hội tỉnh nhà. Hãy nhìn vào sự kỳ vọng của hàng vạn Phật tử ngoài kia để cống hiến, để dấn thân. Đối với đồng bào Phật tử, hãy luôn giữ vững niềm kính tin son sắt vào ngôi Tam bảo, sống tốt đời đẹp đạo, biến đức tin thành những hành động cụ thể để xây dựng quê hương Cà Mau ngày càng giàu đẹp.

Phật giáo Cà Mau giống như một chiếc thuyền đang hướng ra biển lớn. Dù phía trước có thể có những ngọn sóng lớn, nhưng với sự định hướng của Trung ương Giáo hội, sự hỗ trợ của chính quyền địa phương và trên hết là sức mạnh đoàn kết của toàn thể đại chúng, tôi tin tưởng tuyệt đối chiếc thuyền ấy sẽ cập bến, hoàn thành viên mãn sứ mệnh phụng sự Đạo pháp và nhân sinh.

* Xin thành kính tri ân Thượng tọa về cuộc trò chuyện ý nghĩa này. Kính chúc Đại hội đại biểu Phật giáo tỉnh Cà Mau lần thứ I, nhiệm kỳ 2026-2031 thành công viên mãn!

Hạnh Ý/Báo Giác Ngộ