Thương mại điện tử và bài toán 'giữ hồn' đặc sản địa phương

Khi hàng hóa địa phương bước vào không gian số

Trước đây, việc tiếp cận đặc sản vùng miền phần lớn phụ thuộc vào chợ truyền thống, các phiên chợ quê, hội chợ xúc tiến thương mại hoặc những chuyến đi thực tế của người tiêu dùng. Ngày nay, chỉ với vài thao tác trên sàn thương mại điện tử hay mạng xã hội, người mua ở đô thị có thể đặt một gói chè Shan Tuyết từ Tuyên Quang, lọ mắm cáy từ Hải Phòng, hay chiếc khăn thổ cẩm dệt tay từ vùng cao Tây Bắc. Khoảng cách địa lý được rút ngắn, nhưng giá trị văn hóa lại được mở rộng.

Khảo sát thực tế của phóng viên Báo Công Thương tại một số fanpage hay gian hàng nông sản - đặc sản địa phương online, xu hướng chung là người bán không chỉ giới thiệu công dụng hay giá cả, mà ngày càng chú trọng kể câu chuyện đằng sau sản phẩm như vùng đất, tập quán canh tác, nghề truyền thống, thậm chí cả sinh hoạt đời sống của người dân địa phương.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, bà Nguyễn Thị Hằng - Giám đốc Hợp tác xã nông sản Khe Sanh nói: “Ban đầu tôi chỉ đăng sản phẩm, giá và khuyến mãi. Nhưng sau đó nhận ra khách hỏi rất nhiều về nguồn gốc, cách làm, người làm ra sản phẩm. Từ đó tôi bắt đầu viết kỹ hơn, quay video về bản làng, về quy trình làm. Không ngờ đơn hàng tăng lên rõ rệt”.

Thực tế, mỗi đơn hàng online không chỉ là giao dịch mua - bán, mà còn là quá trình truyền tải thông tin văn hóa. Từ chiếc hộp đóng gói in họa tiết truyền thống, tờ giấy giới thiệu sản phẩm, cho đến cách người bán trả lời bình luận, tất cả đều góp phần định hình hình ảnh về một vùng đất.

Mỗi đơn hàng online còn là quá trình truyền tải thông tin văn hóa. Ảnh minh họa

Ở chiều ngược lại, người tiêu dùng cũng ngày càng có xu hướng mua bằng cảm xúc nhiều hơn. Anh Nguyễn Sơn Hà, 24 tuổi, nhân viên văn phòng tại Hà Nội cho biết: “Tôi hay mua đặc sản vùng miền online vì tò mò. Đọc câu chuyện về làng nghề, về cách làm truyền thống thấy thú vị, cảm giác như mình đang ủng hộ người dân địa phương chứ không đơn thuần là mua đồ ăn”.

Không gian số vì thế trở thành “mặt tiền văn hóa” mới của nhiều địa phương. Nếu được đầu tư bài bản, mỗi gian hàng online có thể xem như một kênh quảng bá mềm, vừa thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm, vừa lan tỏa hình ảnh vùng miền một cách tự nhiên, bền bỉ.

Từ giao dịch thương mại đến lan tỏa bản sắc

Điểm khác biệt lớn nhất của thương mại điện tử so với kênh truyền thống là khả năng tiếp cận rộng và liên tục. Một sản phẩm địa phương, nếu được kể câu chuyện đủ hấp dẫn, có thể tiếp cận hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn người tiêu dùng ở nhiều tỉnh, thành, thậm chí ra nước ngoài. Mỗi đơn hàng thành công đồng nghĩa với việc câu chuyện văn hóa đó được “sao chép” và lan truyền.

Bà Nguyễn Thị Hằng cho rằng, bán online buộc chúng tôi phải nghĩ khác. “Không thể chỉ nói đây là sản phẩm tốt, mà phải giải thích vì sao nó có giá trị, nó gắn với nghề truyền thống thế nào. Nhờ vậy, chính người làm cũng ý thức hơn trong việc giữ gìn bản sắc”, bà Hằng nhấn mạnh.

Tuy nhiên, việc quảng bá văn hóa qua thương mại điện tử không phải lúc nào cũng tự nhiên và hiệu quả. Nhiều gian hàng vẫn dừng ở mức bán hàng thuần túy, thiếu thông tin về nguồn gốc, quy trình, con người. Một số nơi chạy theo xu hướng giảm giá, sao chép hình ảnh, khiến sản phẩm địa phương bị “đại trà hóa”, mất đi dấu ấn riêng.

Theo các chuyên gia, thách thức lớn nhất hiện nay là làm sao để cân bằng giữa tính thương mại và giá trị văn hóa. Văn hóa không thể trở thành yếu tố trang trí hời hợt, mà cần được tích hợp một cách chân thực, nhất quán trong toàn bộ quá trình bán hàng, từ hình ảnh, nội dung, đến dịch vụ hậu mãi.

Người tiêu dùng cũng đóng vai trò quan trọng trong vòng tuần hoàn này. Khi họ sẵn sàng trả giá cao hơn cho sản phẩm có câu chuyện rõ ràng, nguồn gốc minh bạch, đó là tín hiệu thị trường khuyến khích người bán đầu tư nghiêm túc cho giá trị văn hóa.

“Tôi không ngại trả thêm tiền nếu biết sản phẩm đó làm thủ công, có câu chuyện thật. Mua như vậy thấy yên tâm và có ý nghĩa hơn”, chị Nguyễn Quỳnh Trang, một khách hàng thường xuyên mua đặc sản online, chia sẻ.

Thách thức lớn nhất hiện nay là làm sao để cân bằng giữa tính thương mại và giá trị văn hóa. Ảnh minh họa

Ở tầm rộng hơn, mỗi đơn hàng online còn góp phần định hình cách thế giới nhìn nhận về một địa phương. Với khách hàng quốc tế, sản phẩm không chỉ đại diện cho một làng nghề hay một tỉnh, mà còn là hình ảnh của văn hóa Việt Nam. Việc đóng gói cẩu thả, thông tin sơ sài hay câu chuyện thiếu chính xác có thể làm giảm giá trị chung, không chỉ của sản phẩm mà của cả vùng miền.

Thực tế cho thấy, những gian hàng thành công bền vững thường là những nơi coi thương mại điện tử như một hành trình dài hơi, chứ không phải kênh bán nhanh. Họ đầu tư vào nội dung, vào hình ảnh, vào đào tạo người bán, đồng thời giữ được tinh thần bản địa trong từng chi tiết nhỏ.

Trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh mẽ, thương mại điện tử đang mở ra cơ hội chưa từng có để hàng hóa địa phương “đi xa”. Nhưng đi cùng cơ hội là trách nhiệm. Mỗi đơn hàng online, nếu được làm đúng cách, sẽ không chỉ mang lại doanh thu, mà còn trở thành một “đại sứ văn hóa” thầm lặng, kể câu chuyện về vùng đất, con người và những giá trị đang được gìn giữ.

Khi đó, mua bán không chỉ là trao đổi hàng hóa, mà là sự kết nối - nơi văn hóa vùng miền được lan tỏa qua từng cú click chuột, từng gói hàng, và từng trải nghiệm của người tiêu dùng.

Minh Trang