Thương mại điện tử khát nhân lực số

“Thách thức lớn nhất khi doanh nghiệp triển khai thương mại điện tử không nằm ở công nghệ hay nền tảng kỹ thuật, mà nằm ở việc tìm được những con người đủ năng lực để vận hành hệ thống đó”, bà Vũ Thị Tuyết Thanh, Phó giám đốc kinh doanh Công ty CP Tập đoàn bảo hiểm DBV, chi nhánh Sài Gòn, chia sẻ với TheLEADER tại Lễ phát động Ecommerce Passport 2026.

Nhận định này phản ánh một thực tế đang ngày càng rõ rệt trong quá trình chuyển đổi số của nhiều doanh nghiệp: thương mại điện tử (TMĐT) không thiếu nền tảng, điều thiếu là những con người có thể biến nền tảng đó thành những con số tăng trưởng.

Lên sàn số, vướng ở con người

Ngày nay, thương mại điện tử không còn là một kênh bán hàng đơn lẻ mà đang trở thành một phần trong chiến lược kinh doanh tổng thể của nhiều doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi bước vào môi trường số, công nghệ chỉ là một phần của bài toán.

Sau quá trình tái cấu trúc trong giai đoạn 2023–2025, Công ty CP Tập đoàn bảo hiểm DBV đặt trọng tâm vào chuyển đổi số, từ nâng cao trải nghiệm khách hàng đến phát triển các sản phẩm bảo hiểm số và ứng dụng công nghệ để đo lường mức độ hài lòng của khách hàng.

Tuy nhiên, khi đưa sản phẩm lên môi trường số, doanh nghiệp nhanh chóng nhận ra một thực tế không dễ giải quyết: nguồn nhân lực phù hợp không dễ tìm.

“Xây dựng nền tảng công nghệ không khó. Nhưng tìm được những người vừa hiểu công nghệ, vừa hiểu sản phẩm và khách hàng thì không hề dễ”, bà Thanh cho biết.

Đây cũng là điểm khác biệt của nhân sự thương mại điện tử so với nhiều vị trí khác. Họ không chỉ vận hành công cụ hay nền tảng bán hàng, mà cần hiểu toàn bộ hành trình khách hàng, từ lúc nhận biết nhu cầu, tìm hiểu thông tin cho đến khi đưa ra quyết định mua.

Với những sản phẩm mang tính vô hình như bảo hiểm, thách thức này càng trở nên rõ rệt. Khách hàng không thể cầm nắm hay trải nghiệm sản phẩm trước khi mua, vì vậy nội dung, thông điệp và cách truyền tải trên nền tảng số trở thành yếu tố quyết định.

Với đặc thù đó, nhân sự thương mại điện tử cần hội tụ nhiều năng lực như hiểu sản phẩm, hiểu hành vi người dùng, biết xây dựng nội dung phù hợp cho từng giai đoạn của hành trình mua hàng. Đồng thời, họ phải biết chuyển những hiểu biết đó thành trải nghiệm số cụ thể trên các nền tảng bán hàng.

Không chỉ dừng lại ở việc vận hành hệ thống, lực lượng này còn phải liên tục tối ưu và cải tiến, bởi môi trường số thay đổi rất nhanh.

Theo bà Thanh, trên thế giới đã có nhiều doanh nghiệp bảo hiểm lớn ứng dụng công nghệ để thay đổi hoàn toàn hành trình mua của khách hàng. Doanh nghiệp nào triển khai sớm và hiệu quả hơn trên nền tảng số sẽ có lợi thế cạnh tranh rõ rệt. Và chính những nhân sự số sẽ đóng vai trò tiên phong.

Thực tế cho thấy, nhân sự thương mại điện tử ngày nay không còn là người chỉ biết vận hành gian hàng hay chạy quảng cáo. Họ là lực lượng phải hiểu dữ liệu, nội dung, nền tảng và cả chiến lược kinh doanh, từ đó tối ưu toàn bộ hành trình khách hàng trên môi trường số.

Hệ sinh thái đào tạo bước vào cuộc

Khi nhu cầu tuyển dụng vượt ra ngoài khả năng tự đào tạo của từng doanh nghiệp, bài toán nhân lực thương mại điện tử không còn là câu chuyện riêng của từng tổ chức mà trở thành vấn đề của cả hệ sinh thái đào tạo.

Để giải quyết khoảng trống này, các trường đại học và hiệp hội ngành nghề đang tăng cường phối hợp nhằm chuẩn bị lực lượng nhân sự có khả năng vận hành kinh doanh trên môi trường số.

Ông Nguyễn Phương Lâm (trái), Phó ban Phát triển nhân lực VECOM trao đổi cùng TS. Thái Kim Phụng (phải), Trưởng khoa Công nghệ thông tin kinh doanh, Đại học Kinh tế TPHCM. Ảnh: DNCC

TS. Thái Kim Phụng, Trưởng khoa Công nghệ thông tin kinh doanh, Đại học Kinh tế TPHCM cho biết, TMĐT hiện là một trong những ngành có điểm chuẩn cao, nằm trong top 5 ngành thu hút nhiều thí sinh của trường. Chương trình đào tạo vì vậy cũng phải cập nhật thường xuyên để theo kịp sự thay đổi nhanh của môi trường kinh doanh số.

Để chương trình đào tạo bám sát nhu cầu thị trường, nhà trường liên tục khảo sát doanh nghiệp thông qua các buổi tọa đàm, khảo sát thị trường và trao đổi trực tiếp với các đối tác trong ngành. Qua đó, trường có thể nắm rõ hơn những kỹ năng và vị trí công việc mà doanh nghiệp đang cần trong lĩnh vực thương mại điện tử.

Từ những thông tin thu thập được, nội dung đào tạo được điều chỉnh theo nhiều cách. Trong một số môn học, kiến thức thực tiễn được tích hợp trực tiếp vào chương trình giảng dạy.

Bên cạnh đó, nhằm giúp sinh viên tiếp cận môi trường thực tế sớm hơn, trường triển khai mô hình học kỳ thực tập tại doanh nghiệp. Sinh viên năm thứ ba được đưa đến các doanh nghiệp đối tác để trực tiếp tham gia vào hoạt động vận hành và giải quyết những bài toán thực tế.

Tuy nhiên, đào tạo trong nhà trường mới chỉ là một phần của bài toán nhân lực. Để nguồn nhân lực thương mại điện tử có thể nhanh chóng thích ứng với thị trường, cần thêm sự tham gia của các hiệp hội ngành nghề và các nền tảng công nghệ trong việc xây dựng những mô hình đào tạo gắn với thực tiễn.

Ở góc độ hiệp hội, ông Nguyễn Phương Lâm, Phó ban Phát triển nhân lực Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), cho biết VECOM đang phối hợp với các trường đại học và doanh nghiệp nhằm xây dựng một hệ sinh thái đào tạo gắn với thực tiễn vận hành thương mại điện tử.

Mô hình này kết nối nhiều thành phần trong hệ sinh thái, từ doanh nghiệp công nghệ, đại lý, nền tảng bán hàng, đơn vị logistics cho đến các trường đại học và tổ chức đào tạo.

Thông qua sự kết nối đó, doanh nghiệp và sinh viên có thể tiếp cận một bộ giải pháp thương mại điện tử toàn diện, bao gồm xây dựng hệ thống omnichannel (bán hàng đa kênh), phân tích dữ liệu kinh doanh, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong vận hành, social commerce (TMĐT kết hợp với mạng xã hội), tiếp thị số, quản trị nội dung, logistics và fulfillment (hệ thống hậu cần).

Mục tiêu của mô hình này là giúp người học không chỉ biết cách vận hành từng công cụ riêng lẻ, mà có thể hiểu và quản trị toàn bộ hệ thống kinh doanh số một cách đồng bộ, từ tiếp cận khách hàng, tạo nội dung, quảng bá sản phẩm cho đến quản trị dữ liệu và chăm sóc sau bán hàng.

Thực tế hiện nay cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn đang sử dụng các công cụ rời rạc cho từng khâu vận hành, dẫn đến tình trạng dữ liệu bị phân mảnh và khó đưa ra các quyết định kinh doanh chính xác. Vì vậy, việc xây dựng một trung tâm quản trị dữ liệu và vận hành (executive dashboard) để tích hợp các nền tảng khác nhau được xem là một giải pháp quan trọng.

Một trong những chương trình được VECOM triển khai nhằm giải quyết nhu cầu ngày càng lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực TMĐT. Ảnh: DNCC

VECOM kỳ vọng sẽ đào tạo được một lực lượng nhân sự “thực chiến” có khả năng làm việc theo mô hình full-stack trong TMĐT, tức có thể hiểu và vận hành toàn bộ các khâu trong chuỗi giá trị. Những nhân sự này được kỳ vọng sẽ trở thành các “hạt nhân” thúc đẩy sự phát triển của thương mại điện tử tại các địa phương.

Quỳnh Anh