Thương chiến với Canada leo thang, doanh nghiệp và người tiêu dùng Mỹ chịu áp lực lớn

Thủ tướng Canada Mark Carney (bên trái) và Tổng thống Mỹ Donald Trump

Chính phủ Canada dự kiến áp thuế 15 - 50% đối với hơn 700 mặt hàng của Mỹ kể từ ngày 8/9 tới, nhằm đáp trả tương ứng từng USD mà thuế quan của Mỹ đã áp lên hàng hoá Canada.

“Các mức thuế mà Mỹ gần đây áp lên hàng hóa Canada gây ra những hậu quả thực sự đối với người lao động, doanh nghiệp và cộng đồng trên khắp đất nước. Canada phải đáp trả và hôm nay chúng tôi thực hiện điều đó theo cách tương xứng, có mục tiêu và mang tính chiến lược”, Bộ trưởng Tài chính Canada François-Philippe Champagne phát biểu tại cuộc họp báo hôm 25/8.

ĐÒN ĐÁP TRẢ ĐẦU TIÊN

Bộ trưởng Công nghiệp Canada Mélanie Joly từng tuyên bố rằng phản ứng của Canada là đã tính đến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới tại Mỹ. “Chúng tôi muốn nhắm vào những sản phẩm sẽ tác động mạnh đến các bang của Mỹ. Chúng tôi đang hành động một cách khôn ngoan và có chiến lược để tạo sức ép chính trị, và đó là lý do chúng tôi cho rằng đây là điều đúng đắn cần làm lúc này”.

Đáng chú ý, Canada dự kiến tăng gấp đôi thuế đối với thép và nhôm của Mỹ lên 50%, tương tự như mức thuế 50% mà Mỹ đã áp lên thép và nhôm Canada trước đó. Các quan chức Canada nhấn mạnh rằng động thái này nhằm bảo vệ ngành sản xuất trong nước.

Bên cạnh thép và nhôm, các mức thuế trả đũa của Canada tập trung vào những lĩnh vực như sản phẩm giấy, vật liệu xây dựng, thiết bị gia dụng và các sản phẩm nông nghiệp, trong đó có sữa và hải sản.

Khi công bố các biện pháp trả đũa, các quan chức Canada cũng công bố gói hỗ trợ trị giá 7,5 tỷ CAD (khoảng 5,4 tỷ USD) dành cho doanh nghiệp trong nước bị ảnh hưởng bởi thuế quan mới.

Canada là thị trường xuất khẩu lớn thứ hai của hàng hóa Mỹ và là một trong những điểm đến hàng đầu của nhiều mặt hàng nằm trong diện chịu thuế nhập khẩu mới. Chẳng hạn, Canada là thị trường xuất khẩu lớn nhất của các thiết bị gia dụng Mỹ trong năm 2025, với giá trị hơn 1 tỷ USD, và phần lớn trong số này hiện sẽ phải chịu mức thuế 25%.

Khu vực kho bãi của nhà máy thép ArcelorMittal Dofasco ở Ontario (Canada)

Để so sánh chung, các mức thuế mới nhất của Mỹ áp lên khoảng 5% lượng hàng hóa mà nước này nhập khẩu từ Canada trong năm ngoái; còn thuế của Canada bao phủ khoảng 6% lượng hàng hóa Mỹ xuất khẩu sang Canada, theo dữ liệu thương mại của Mỹ.

“Phần lớn các mặt hàng được lựa chọn đều là những sản phẩm dễ thay thế trong nước, qua đó có thể gây tổn hại cho doanh nghiệp Mỹ nhưng giảm thiểu được tác động đối với người tiêu dùng và ngành công nghiệp Canada”, ông Bradley Saunders, chuyên gia kinh tế Bắc Mỹ tại Capital Economics, nhận định.

Bản thân Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng đã phát tín hiệu rằng ông có thể vượt xa các mức thuế mới nhất trong cuộc chiến thương mại với Canada, khi đe dọa tăng gấp đôi thuế đối với ô tô và phụ tùng ô tô Canada lên 50% kể từ ngày 1/1/2027.

Thậm chí, trong một dấu hiệu khác cho thấy rạn nứt ngày càng sâu sắc giữa hai nước láng giềng, Tổng thống Trump còn nói lên ý định đổi tên hồ Ontario thành hồ America. “Tôi làm việc với nhiều quốc gia nhưng Canada chắc chắn là quốc gia khó khăn và vô lý nhất”, ông Trump viết trong một bài đăng trên Truth Social.

Trong một cuộc trao đổi ngắn với phóng viên Jim Sciutto của CNN, ông Donald Trump ám chỉ rằng Mỹ đã đưa thêm các điều kiện vào phút chót. Khi được hỏi về tuyên bố của các quan chức Canada rằng Mỹ đưa ra những yêu cầu ở giai đoạn cuối, ông Trump đáp: “Nghe giống tôi đấy”, đồng thời nói thêm: “Họ phải trả một khoản công bằng. Và nếu họ không trả một khoản công bằng, chúng ta sẽ không đạt được thỏa thuận. Không sao cả”.

Nếu ông Trump thực hiện kế hoạch áp thuế ô tô hoặc tiếp tục leo thang theo những cách khác, Ottawa có thể sử dụng thêm các công cụ đáp trả.

NHỮNG “VŨ KHÍ” LỚN HƠN

Thuế quan trả đũa chỉ là một trong số những công cụ Canada có thể sử dụng trong cuộc chiến thương mại ngày càng căng thẳng với Mỹ. Ngoài ra, Canada còn có “quân bài” khác, điển hình như hạn chế xuất khẩu các mặt hàng quan trọng sang Mỹ như năng lượng và kali - nguyên liệu quan trọng để sản xuất phân bón, theo ông Diamond Isinger, chuyên gia chiến lược chính sách và cựu cố vấn đặc biệt về quan hệ Canada - Mỹ cho Thủ tướng Justin Trudeau, cho biết.

Điện cũng là một lĩnh vực dễ bị ảnh hưởng. Thủ hiến Ontario Doug Ford chia sẻ trong một cuộc phỏng vấn được công bố hôm thứ Hai rằng Canada sẵn sàng cắt xuất khẩu điện sang Mỹ nếu chiến tranh thương mại xấu đi, qua đó đưa ra một “vũ khí” có thể tạo sức ép lớn lên bàn đàm phán. Ontario cung cấp điện cho một số bang của Mỹ, trong đó có New York, Michigan và Minnesota.

Thủ tướng Canada Mark Carney cũng đồng tình với ông Ford.

Bất kỳ động thái nào như vậy đều có thể làm gia tăng áp lực giá mà người Mỹ đang phải đối mặt trong suốt năm nay.

Chi phí sinh hoạt tại Mỹ hiện đã tăng 3,4% so với cùng kỳ năm trước, theo số liệu Chỉ số giá tiêu dùng tháng 7. Giá xăng, tăng gần 25% so với năm ngoái, gây sức ép đáng kể lên tài chính của người tiêu dùng nước này. Chi phí cung cấp năng lượng cho các hộ gia đình cũng đi lên, trong đó giá điện và khí đốt qua đường ống đều cao hơn khoảng 4% so với một năm trước.

Một cơ sở sản xuất xe ô tô tại Alliston, Ontario (Canada)

Bộ trưởng Công nghiệp Canada Mélanie Joly mới đây cho biết Canada sẽ chưa có hành động đi trước để đối phó với nguy cơ Mỹ áp thuế ô tô. Nhưng nếu ông Trump thực sự triển khai biện pháp này, Canada sẽ chẳng ngại ngần đáp lại, bà nói.

Rõ ràng, các mức thuế mới sẽ khiến doanh nghiệp Mỹ khó có thể bán hàng tại Canada hơn.

Trong khi đó, việc hạn chế xuất khẩu năng lượng, điện hoặc các khoáng sản quan trọng, điều ông Thủ hiến Doug Ford đề cập, sẽ đẩy chi phí lên cao và khiến những nguyên liệu đầu vào thiết yếu trở nên đắt đỏ hơn hoặc khó tiếp cận hơn đối với doanh nghiệp và cả người tiêu dùng Mỹ. Chẳng hạn, vào năm ngoái, bang Ontario từng có thời điểm áp dụng mức phụ phí 25% đối với điện xuất khẩu sang Mỹ. Chính quyền Ontario khi đó ước tính biện pháp này sẽ ảnh hưởng đến 1,5 triệu hộ gia đình Mỹ, với chi phí lên tới 400.000 CAD (khoảng 280.000 USD) mỗi ngày.

Chuyên gia Diamond Isinger khẳng định: “Chiến lược này của Canada có thể nhanh chóng thành một “đòn giáng” mạnh vào hoạt động doanh nghiệp và cuộc sống thường nhật của người dân Mỹ”.

Mỹ Hân