Thuốc giả, thực phẩm bẩn - hiểm họa và cuộc chiến bảo vệ sức khỏe Nhân dân (Bài 2): Không thể khoan nhượng

Các cơ quan chức năng tỉnh Thanh Hóa tăng cường kiểm tra, phát hiện, xử lý sai phạm trong lĩnh vực an toàn thực phẩm và hành nghề y dược. Ảnh: Tuyết Hạnh

Tổng lực truy quét, “trốc tận gốc” đường dây

Thực tế cho thấy, việc sản xuất, mua bán thuốc giả và thực phẩm bẩn không còn là những vụ việc riêng lẻ, manh mún, quy mô nhỏ như trước đây. Sức hấp dẫn của lợi nhuận “cực khủng” khiến các đối tượng có xu hướng cấu kết ngày càng chặt chẽ, chia tách các công đoạn để vừa tăng sản lượng cung ứng ra thị trường, vừa trốn tránh lực lượng chức năng. Mặt khác, việc mở rộng quy mô và có tổ chức, phân vai trách nhiệm cũng giúp chúng dễ dàng hơn trong việc tạo lớp “vỏ bọc” hợp pháp là các doanh nghiệp.

Để ứng phó hiệu quả với thủ đoạn ngày một tinh vi, cách tiếp cận và đấu tranh với vi phạm cũng phải thay đổi. Trên cơ sở tham mưu của Ban Chỉ đạo 389 tỉnh, UBND tỉnh đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, xác định công tác phối hợp là một trong những yếu tố then chốt đảm bảo hiệu quả của việc thực thi pháp luật, giúp tận dụng tốt nhất chuyên môn, thẩm quyền của từng lực lượng, tăng khả năng phản ứng nhanh, bao phủ diện rộng và tạo sức mạnh tổng hợp trong đấu tranh với hàng giả, gian lận thương mại nói chung và thuốc giả, thực phẩm giả nói riêng. Thực hiện chỉ đạo này, các lực lượng chức năng tỉnh Thanh Hóa đã tăng cường công tác phối hợp liên ngành, đa lĩnh vực, không dừng lại ở mức xử lý một vụ việc cụ thể mà liên tục mở rộng điều tra để đánh “tận gốc” và bóc tách toàn bộ chuỗi vi phạm.

Quay trở lại vụ án xảy ra tại phòng chẩn trị y học cổ truyền Hoàng Minh Đường. Đầu năm 2025, qua công tác nắm tình hình, thực hiện nhiệm vụ quản lý ngành nghề y dược trên địa bàn tỉnh, Sở Y tế phát hiện hoạt động bất thường của cơ sở này và phối hợp với Phòng An ninh chính trị nội bộ, Công an tỉnh để thực hiện kiểm tra liên ngành. Qua kiểm tra, phát hiện cơ sở có một số vi phạm như: không báo cáo cơ quan có thẩm quyền khi thay đổi người hành nghề; niêm yết không đầy đủ giá dịch vụ khám, chữa bệnh; sử dụng sản phẩm “thảo dược đắp xương khớp Hoàng Minh Đường” khi chưa được công nhận là bài thuốc gia truyền... Sở Y tế đã ban hành quyết định xử lý hành chính với số tiền 82 triệu đồng. Nhận thấy vụ việc có nhiều dấu hiệu hình sự, ngay sau đó lực lượng an ninh điều tra, Công an tỉnh đã vào cuộc, củng cố chứng cứ, khẳng định hành vi sản xuất, bán thuốc khi chưa được cấp phép lưu hành, quảng cáo thổi phồng công dụng của Công ty TNHH Hoàng Minh Đường là “lừa đảo, chiếm đoạt tài sản” và khởi tố 12 đối tượng chủ chốt trong đường dây này.

Việc đánh sập một đường dây không đơn thuần là loại bỏ một nhóm đối tượng có hành vi vi phạm pháp luật, mà còn tháo gỡ một mắt xích trong mạng lưới thị trường phức tạp và ngăn chặn hàng loạt sản phẩm giả, kém chất lượng đến tay người tiêu dùng.

Ở góc độ pháp lý, việc chuyển mạnh sang xử lý hình sự đối với các hành vi sản xuất, buôn bán thuốc giả, thực phẩm bẩn cũng là giải pháp mang tính răn đe cao. Thượng tá Lương Ngọc Hải, Phó trưởng Phòng Cảnh sát kinh tế, Công an tỉnh khẳng định: “Cần phải nhận diện hành vi sản xuất, mua bán thuốc giả, thực phẩm chức năng giả hay thực phẩm bẩn là hành vi xâm hại trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng, nên phải xử lý nghiêm, đúng người, đúng tội và không có ngoại lệ”.

Với cách làm này, chỉ trong hơn 1 năm qua, các cơ quan chức năng của tỉnh đã kiểm tra, xử lý gần 400 vụ vi phạm về an toàn thực phẩm, khoảng 20 vụ kinh doanh thuốc giả, thực phẩm chức năng giả, xử phạt hành chính tổng số tiền hơn 2 tỷ đồng. Trong đó, khởi tố 2 vụ việc với 9 đối tượng trong lĩnh vực an toàn thực phẩm; khởi tố 8 vụ, hơn 40 đối tượng với hành vi sản xuất, mua bán thuốc giả, thực phẩm chức năng giả.

Xác định kiểm soát chặt hoạt động của các cơ sở hành nghề y dược là giải pháp then chốt nhằm kéo giảm thực chất và bền vững tình trạng lưu thông thuốc giả, thực phẩm chức năng giả, Sở Y tế đã tham mưu cho UBND tỉnh ban hành nhiều văn bản chỉ đạo về tăng cường công tác quản lý trên lĩnh vực này nhằm huy động sự vào cuộc của tất cả các cơ quan, đơn vị cấp tỉnh có liên quan và các địa phương. Chỉ tính riêng năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, ngành y tế đã phối hợp với Công an tỉnh, Chi cục Quản lý thị trường tổ chức trên 20 đoàn kiểm tra theo kế hoạch và kiểm tra đột xuất đối với các cơ sở hành nghề khám bệnh, chữa bệnh, kinh doanh thuốc, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, qua đó đình chỉ hoạt động có thời hạn nhiều cơ sở vi phạm, buộc tiêu hủy trên 50 loại thuốc.

Phó Giám đốc Sở Y tế Lê Anh Hiếu khẳng định: “Sở Y tế luôn chủ động thực hiện chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền được giao, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng để tiếp nhận, xử lý thông tin phản ánh và cung cấp đầy đủ tài liệu phục vụ công tác xác minh, điều tra đối với các hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự, kiên quyết không bỏ sót lọt vi phạm”.

Còn đó những thách thức

Hàng loạt vụ việc bị phanh phui, nhiều đường dây quy mô đặc biệt lớn bị triệt xóa trong thời gian qua có thể coi như lời tuyên chiến đầy đanh thép của các cơ quan quản lý Nhà nước, lực lượng chức năng của tỉnh Thanh Hóa đối với vi phạm trên lĩnh vực thực phẩm và dược phẩm. Nhưng để hoàn thiện “tấm lá chắn” bảo vệ sức khỏe Nhân dân thì vẫn còn nhiều thách thức.

Hiện nay, các luật chuyên ngành điều chỉnh hành vi trên lĩnh vực này như Luật Dược, Luật An toàn thực phẩm, Luật Quản lý thị trường, Luật Xử lý vi phạm hành chính... đã có sự thống nhất cao về quan điểm quản lý và nguyên tắc xử lý vi phạm, nhưng chính lực lượng thực thi pháp luật lại đang thiếu phương tiện và công cụ để áp dụng nhanh chóng các quy định.

Trong vụ án tịch thu hơn 7 tấn cá khoai ngâm chất cấm phoóc môn vào tháng 12/2025, sau khi test nhanh mẫu cá khoai có phản ứng với chất bảo quản có chứa phoóc môn, lực lượng công an và quản lý thị trường tỉnh phải chờ nhiều ngày sau mới có kết quả kiểm nghiệm chính xác về hoạt chất và nồng độ chất cấm có trong sản phẩm từ Viện Kiểm nghiệm vệ sinh an toàn thực phẩm quốc gia để làm căn cứ áp dụng các biện pháp xử lý hành vi và ngăn chặn hàng tiếp tục đưa ra thị trường. Thiếu công cụ xét nghiệm chuyên sâu trong khi danh mục chất cấm được sử dụng trong thực phẩm ngày càng nhiều khiến thời gian xử lý vụ việc kéo dài, và tạo ra các “kẽ hở” để đối tượng tẩu tán hàng hóa từ đầu nguồn.

Ông Lê Vinh Quang, Đội trưởng Đội Quản lý thị trường số 2, Chi cục Quản lý thị trường Thanh Hóa cho biết: “Trong khi hàng giả, hàng kém chất lượng ngày càng được sản xuất bằng công nghệ hiện đại, khó phân biệt với hàng thật bằng mắt thường và cảm quan tiếp xúc, thì lực lượng kiểm tra, quản lý lại chưa được trang bị các trang thiết bị nghiệp vụ để phát hiện, xác định các sản phẩm này”.

Cùng với đó, còn rất nhiều khó khăn đến từ địa bàn rộng, nhân lực mỏng, thiếu nhân lực chuyên trách tại tuyến xã, ít cán bộ chuyên sâu về công tác hậu kiểm cũng như áp lực rất lớn từ khâu kiểm soát yếu kém của các nền tảng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử đối với nội dung quảng cáo và chất lượng sản phẩm được giao dịch trên internet.

Đây là những yếu tố biến “cuộc chiến” với thực phẩm bẩn và thuốc giả, thực phẩm chức năng giả thành “cuộc chiến” trường kỳ, đòi hỏi sự bền bỉ của các cơ quan quản lý Nhà nước, lực lượng chức năng và sự đồng hành của doanh nghiệp, người dân.

Trung tá Lại Xuân Tùng, Phó Đội trưởng Đội 5, Phòng Cảnh sát Kinh tế, Công an tỉnh cho biết: “Về phía lực lượng công an, bằng các biện pháp nghiệp vụ và sự phối hợp chặt chẽ với các cơ quan, đơn vị, chúng tôi sẽ chủ động phát hiện và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm theo đúng quy định của pháp luật, nhất là với các thủ đoạn mới, lợi dụng kẽ hở pháp luật để gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng của người dân. Tuy nhiên, bản thân chính người tiêu dùng cần phải thay đổi thói quen “ham rẻ”, “khuất mắt trông coi” để loại bỏ điều kiện khiến hàng giả, thực phẩm bẩn có đất sống”.

Phó Giám đốc Sở Y tế Lê Anh Hiếu cũng cho biết: “Các đơn vị trực thuộc Sở Y tế đang tích cực rà soát quy định của pháp luật, đối chiếu với thực tiễn tại địa phương để tham mưu, kiến nghị bổ sung, sửa đổi, lấp đầy những khoảng trống trong cơ chế quản lý hiện hành”.

Dư luận kỳ vọng những giải pháp mang tính tổng thể này sẽ được triển khai nhất quán, thường xuyên, liên tục để hạn chế phần nào những khó khăn hiện hữu, tạo dựng thị trường trong sạch, minh bạch - nơi sức khỏe con người không còn gắn liền với những rủi ro.

Tuyết Hạnh