Thực hiện Nghị quyết 57 - nhìn từ Đà Nẵng Bài cuối: Khi thể chế trở thành lợi thế cạnh tranh

Thể chế phải "mở đường" cho đổi mới sáng tạo

Những kết quả đạt được sau hơn 18 tháng triển khai Nghị quyết 57 cho thấy Đà Nẵng đã tạo dựng được nền tảng ban đầu cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Song, theo các chuyên gia và nhà quản lý, để Nghị quyết thực sự tạo ra tăng trưởng mới, điều quan trọng là tháo gỡ những rào cản đang cản trở quá trình tạo ra sản phẩm và giá trị.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm Trung tâm nghiên cứu, đào tạo thiết kế vi mạch và trí tuệ nhân tạo Đà Nẵng (DSAC) năm 2025. Ảnh: VGP/Hồng Xuân

Ở góc nhìn của đại biểu Quốc hội, Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động kiêm nhiệm của Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội khóa XVI Trần Mạnh Huy (Đoàn ĐBQH thành phố Đà Nẵng) cho rằng, nếu chỉ lựa chọn hai việc cần ưu tiên thực hiện ngay thì đó là hoàn thiện thể chế và đổi mới cách sử dụng nguồn lực cho khoa học, công nghệ. Theo đó, trước hết cần xây dựng cơ chế thử nghiệm đủ mạnh để doanh nghiệp được phép thử nghiệm những ý tưởng mới trong phạm vi được kiểm soát. Đổi mới sáng tạo luôn đi kèm rủi ro. Nếu mọi rủi ro đều quy về người thực hiện thì sẽ rất khó có những người tiên phong dám đổi mới.

Đề xuất thứ hai là thay đổi tư duy đầu tư cho khoa học và công nghệ. Theo ông Huy, Nhà nước không nên chỉ tập trung đầu tư cho quá trình nghiên cứu mà cần quan tâm nhiều hơn đến kết quả cuối cùng là sản phẩm, doanh nghiệp và thị trường. "Không nên hỏi chúng ta đã chi bao nhiêu cho khoa học công nghệ. Điều quan trọng hơn là khoa học công nghệ đã tạo ra bao nhiêu giá trị mới cho nền kinh tế", ông Huy nhấn mạnh.

Theo ĐBQH, trong giai đoạn tới, lợi thế cạnh tranh giữa các quốc gia không còn chủ yếu nằm ở vốn hay lao động mà ở chất lượng thể chế. Một thể chế tốt sẽ thu hút được nhân tài, giữ chân được doanh nghiệp và biến khoa học, công nghệ thành động lực tăng trưởng kinh tế. "Kỳ vọng lớn nhất của tôi đối với Nghị quyết 57 không chỉ dừng ở việc tạo ra một chủ trương đúng, quan trọng hơn là hình thành môi trường để những người dám nghĩ, dám làm, đổi mới nhanh có thể tạo ra giá trị cho đất nước" ông Huy nói.

Những đề xuất này cũng cho thấy hướng đi mà Đà Nẵng đang lựa chọn: chuyển trọng tâm từ quản lý quá trình sang đánh giá kết quả; từ đầu tư dàn trải sang đầu tư theo giá trị; từ hỗ trợ nghiên cứu sang thúc đẩy thương mại hóa sản phẩm.

Lấy sản phẩm, tăng trưởng làm thước đo thành công

Cùng quan điểm đó, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng Nguyễn Thanh Hồng cho biết, thành phố đã chuyển mạnh sang cơ chế "đặt hàng" nhiệm vụ khoa học và công nghệ theo nhu cầu thực tiễn. Mục tiêu đặt ra là 100% nhiệm vụ sau nghiệm thu đều có công bố khoa học và kế hoạch ứng dụng cụ thể, bảo đảm mỗi nhiệm vụ nghiên cứu đều hướng đến giải quyết trực tiếp những bài toán của thành phố.

Không dừng ở cơ chế đặt hàng, Đà Nẵng còn gắn hiệu quả đầu tư với trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan, đơn vị nhằm hạn chế tình trạng đầu tư dàn trải, manh mún hoặc chạy theo các phong trào công nghệ mà không tạo ra sản phẩm chủ lực. Bên cạnh đó, thành phố chú trọng phát triển nguồn nhân lực AI và bán dẫn thông qua liên minh 7 trường đại học cùng các đối tác quốc tế, hướng tới đào tạo ít nhất 5.000 kỹ sư vi mạch vào năm 2030.

Đà Nẵng sẽ "đặt hàng" nhiệm vụ khoa học và công nghệ theo nhu cầu thực tiễn

Ở góc độ phát triển hệ sinh thái, Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm Nghiên cứu, Đào tạo Thiết kế vi mạch và Trí tuệ nhân tạo Đà Nẵng (DSAC) Đào Thị Thanh Thảo cho biết, giai đoạn 2026 - 2030, Đà Nẵng tiếp tục ưu tiên phát triển ngành công nghiệp bán dẫn và trí tuệ nhân tạo; mở rộng số lượng doanh nghiệp thiết kế vi mạch, phát triển các sản phẩm AI có giá trị và nâng cao năng lực nghiên cứu, thiết kế các dòng chip chuyên dụng. Theo định hướng này, DSAC sẽ tiếp tục phát huy vai trò đầu mối kết nối giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp; đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực, thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và góp phần phát triển hệ sinh thái bán dẫn, trí tuệ nhân tạo của thành phố.

Trong khi đó, PGS. TS Nguyễn Ngọc Vũ, Giám đốc Đại học Đà Nẵng cho rằng, mô hình liên kết "3 nhà" (Nhà nước - Đại học - Doanh nghiệp) chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, là nơi đặt hàng, tiếp nhận, ứng dụng và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Các trường đại học cần tập trung nhiều hơn vào những bài toán thực tiễn của đất nước, địa phương và doanh nghiệp; lấy hiệu quả ứng dụng và chuyển giao làm thước đo quan trọng. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, điều phối nguồn lực và tiếp tục đổi mới cơ chế tài chính để tạo điều kiện cho hoạt động nghiên cứu, đào tạo và đổi mới sáng tạo.

Nhìn lại chặng đường 18 tháng triển khai Nghị quyết 57, điều có thể nhận thấy là Đà Nẵng không lựa chọn cách phát triển bằng những con số đầu tư đơn thuần. Thành phố đang từng bước chuyển sang tư duy lấy hiệu quả làm trung tâm, lấy sản phẩm làm đích đến và lấy giá trị tạo ra cho nền kinh tế làm thước đo cuối cùng. Thông điệp ấy cũng được ông Nguyễn Thanh Hồng khẳng định rõ: "Kỷ cương đi trước - Nguồn lực đi cùng - Kết quả là thước đo". Đó không chỉ là nguyên tắc điều hành đối với từng chương trình, dự án, mà còn là định hướng để Đà Nẵng bước vào giai đoạn phát triển mới của Nghị quyết 57.

Khi thể chế tiếp tục được hoàn thiện, nguồn lực được sử dụng đúng trọng tâm và mọi chính sách đều hướng đến tạo ra sản phẩm, doanh nghiệp và giá trị thực chất, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ trở thành động lực đưa Đà Nẵng bứt phá, tiến gần mục tiêu trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo tầm cỡ quốc tế vào năm 2030.

Tấn Tài