Thúc đẩy xu hướng quản trị không gian số toàn cầu

Biểu tượng Meta và Facebook trên màn hình điện thoại thông minh. Ảnh: TTXVN

Australia là một trong những quốc gia đầu tiên trên thế giới áp dụng lệnh cấm trẻ em sử dụng mạng xã hội trên quy mô toàn quốc. Đạo luật được Quốc hội nước này thông qua vào cuối năm 2024 và có hiệu lực vào tháng 12.2025 quy định trẻ em dưới 16 tuổi không được phép tạo hoặc duy trì tài khoản trên mạng xã hội.

Luật cũng đặt trách nhiệm lên các công ty công nghệ, yêu cầu phải xác minh độ tuổi sử dụng. Trường hợp vi phạm sẽ đối mặt khoản phạt lên tới hàng chục triệu USD. Bên cạnh đó, Australia trao quyền điều tra cho Ủy ban An toàn trực tuyến Australia (eSafety), yêu cầu các nền tảng cũng như các đơn vị xác minh độ tuổi cung cấp hồ sơ, tài liệu nội bộ để chứng minh việc tuân thủ pháp luật.

Sau Australia, Anh cũng công bố kế hoạch cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội, kết hợp với việc cấm hàng loạt tính năng có nguy cơ rủi ro cao như phát trực tiếp, nhắn tin với người lạ và tương tác trong trò chơi trực tuyến. Anh dự kiến trình dự luật trước cuối năm 2026 để các quy định có hiệu lực từ vào đầu năm 2027. Tại Pháp, trẻ dưới 15 tuổi bắt buộc phải có sự đồng ý của phụ huynh để tạo tài khoản mạng xã hội. Hiện Liên minh châu Âu cũng đang thúc đẩy các biện pháp xác minh độ tuổi và bảo vệ trẻ em theo khuôn khổ Đạo luật Dịch vụ số.

Trong khi đó, tại Mỹ, bang Florida đã áp dụng chính sách tương đối nghiêm ngặt khi yêu cầu một số nền tảng cấm trẻ em từ 14 tuổi trở xuống mở tài khoản và buộc trẻ 15 tuổi phải có sự đồng ý của cha mẹ.

Xu hướng siết chặt việc trẻ em tiếp cận mạng xã hội cũng hình thành và phát triển tại châu Á trong thời gian qua. Vào tháng 3 năm nay, Indonesia tuyên bố cấm trẻ dưới 16 tuổi truy cập mạng xã hội. Trong khi đó, Trung Quốc yêu cầu các nền tảng triển khai “chế độ trẻ em”, đặt giới hạn thời gian sử dụng, nội dung và khung giờ truy cập. Trung Quốc lựa chọn cách tiếp cận cân bằng hơn trong giới hạn thời gian sử dụng trò chơi trực tuyến đối với trẻ vị thành niên khi yêu cầu trẻ dưới 14 tuổi chỉ được dùng Douyin tối đa 40 phút mỗi ngày trong khung giờ quy định.

Trong suốt thời gian qua, các nghiên cứu cũng chỉ ra mối liên hệ giữa việc sử dụng mạng xã hội quá mức gây ra tình trạng suy giảm sức khỏe tinh thần, giảm khả năng tập trung và nghiện nội dung ngắn ở thanh thiếu niên. Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF) chỉ ra rằng trẻ em cần được bảo vệ trước những mô hình kinh doanh dựa trên tối đa hóa thời gian sử dụng, hơn là lợi ích của người dùng.

Làn sóng các nước liên tục siết chặt các quy định đối với mạng xã hội, trong đó đặc biệt chú trọng bảo vệ trẻ em cho thấy xu hướng tăng cường quản lý môi trường số đang ngày càng rõ nét trên toàn cầu. Tập trung vào chính sách quản lý mạng xã hội, nhiều nước ban hành lệnh cấm tuyệt đối trong khi một số nơi siết chặt hơn quyền tiếp cận các nội dung độc hại trên mạng xã hội đối với trẻ em. Nếu như trước đây chỉ đơn giản là bước đầu khuyến cáo, hoặc từng bước xử lý gỡ bỏ sau khi phát hiện các thông tin độc hại trên mạng xã hội thì giờ đây thế giới đã hành động mạnh hơn, từ phòng ngừa ngay ban đầu đến kiểm soát chặt chẽ trong quá trình triển khai và đưa các hình thức phạt nặng nếu chưa tuân thủ.

Điển hình như eSafety liên tục tiến hành điều tra các tập đoàn công nghệ hàng đầu có hoạt động tại nước này như Snap Inc., TikTok và YouTube, dựa trên nghi ngờ về mức độ tuân thủ nghiêm ngặt theo quy định của luật cấm. Điều này đặt ra vấn đề trách nhiệm của các tập đoàn công nghệ trong việc phối hợp kiểm soát mạng xã hội.

Hiện vẫn còn quá sớm để đánh giá toàn diện hiệu quả của việc triển khai các chính sách và quy định kiểm soát mạng xã hội tại nhiều quốc gia. Tuy nhiên, những động thái mới cho thấy thế giới đang có những hành động cụ thể và quyết liệt hơn trước các mối đe dọa ngày càng hiện hữu trên không gian mạng, trong đó trẻ em là một trong những nhóm dễ tổn thương nhất.

Thế giới đang bước vào một giai đoạn mới ứng phó với thách thức của không gian mạng, trong đó trách nhiệm bảo đảm an toàn cho trẻ em không còn chỉ thuộc về cá nhân người dùng hay gia đình, mà còn đòi hỏi sự tham gia và trách nhiệm rõ ràng hơn từ các nền tảng công nghệ, cơ quan quản lý và nhiều bên liên quan.

HỒNG NHUNG