Thủ tướng Anh lần đầu thăm Trung Quốc sau 8 năm: Đòn bẩy quan hệ song phương

Chuyến thăm lần này cho thấy tham vọng của Thủ tướng Keir Starmer trong việc biến các thách thức địa chính trị như vấn đề Greenland, Ukraine, trục trặc quan hệ xuyên Đại Tây Dương… thành cơ hội “phá băng”, tái định hình quan hệ với Trung Quốc - cường quốc kinh tế số 2 thế giới, nhằm phục vụ các mục tiêu phát triển đất nước.

Thủ tướng Anh Keir Starmer. Ảnh: AP

Ý định của chính phủ Anh

Việc chính phủ của Thủ tướng Keir Starmer phê duyệt dự án xây dựng "siêu đại sứ quán" Trung Quốc tại khu vực Tower Hamlets ngay trước thềm chuyến thăm Bắc Kinh không đơn thuần là một quyết định hành chính mà là một tín hiệu ngoại giao cực kỳ mạnh mẽ.

Sau gần một thập kỷ quan hệ song phương rơi vào "băng giá" với những tuyên bố cứng rắn từ các chính quyền tiền nhiệm, động thái mới đây của chính phủ Anh cho thấy nước này đang chủ động đưa ra một "nhành oliu" thực chất, với việc ưu tiên chủ nghĩa thực dụng thay vì tiếp tục đối đầu ý thức hệ. Đặc biệt, việc tháo gỡ các nút thắt liên quan đến dự án ngoại giao lớn nhất của Bắc Kinh tại châu Âu, vốn đã bị đình trệ nhiều năm do lo ngại an ninh và phản đối của địa phương, đã gửi đi một thông điệp rõ ràng về thiện chí "thiết lập lại quan hệ" từ phía Thủ tướng Starmer, thể hiện mong muốn mở ra một chương mới trong quan hệ song phương giữa hai nước.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh kinh tế Anh đang chịu nhiều áp lực sau Brexit và đối mặt với nhu cầu cấp bách về tăng trưởng, chính phủ của Thủ tướng Starmer nhận thấy không thể bỏ qua thị trường cũng như nguồn vốn từ Trung Quốc, cường quốc kinh tế lớn thứ hai thế giới. Quyết tâm của Anh lúc này là tách biệt rõ ràng giữa các vấn đề an ninh và kinh tế; sẵn sàng đối thoại về những bất đồng, đồng thời kiên định mở cửa thu hút đầu tư, hướng tới mục tiêu quốc gia cốt lõi là ổn định đời sống xã hội trong nước.

Quyết định này còn phản ánh nỗ lực của London trong việc tìm kiếm một sự cân bằng mới về chính sách đối ngoại. Trong bối cảnh quan hệ xuyên Đại Tây Dương xuất hiện nhiều rạn nứt và sự khó đoán từ phía Mỹ, Anh thể hiện quyết tâm xây dựng một chính sách đối ngoại độc lập hơn. Việc phê duyệt dự án gây nhiều tranh cãi này, bất chấp sức ép từ các nhóm bảo thủ và đồng minh, cho thấy Anh mong muốn tự định vị mình ở vai trò cầu nối, thay vì chỉ là thành viên trong các khối liên minh cứng nhắc.

Nhìn chung, dự án "siêu đại sứ quán" có thể coi là món quà ngoại giao quan trọng mà Thủ tướng Starmer mang đến trong chuyến công du lần này, phản ánh tư duy mới của Vương quốc Anh: sẵn sàng chấp nhận những rủi ro chính trị trong nước để mở rộng không gian đối thoại chiến lược với Bắc Kinh.

Anh ở vị trí nào trong chính sách đối ngoại của Bắc Kinh?

Thời gian gần đây, hàng loạt các lãnh đạo phương Tây đã đến thăm Trung Quốc, đáng chú ý khi đây đều là những chuyến thăm sau nhiều năm gián đoạn. Trong đó, Thủ tướng Ireland Micheál Martin đã thực hiện chuyến thăm đầu tiên của một lãnh đạo Ireland tới Bắc Kinh kể từ năm 2012. Thủ tướng Petteri Orpo cũng thực hiện chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của một Thủ tướng Phần Lan kể từ năm 2017.

Diễn ra từ 28-31/1, chuyến thăm của Thủ tướng Keir Starmer cũng là chuyến công du đầu tiên của một thủ tướng Anh tới Trung Quốc kể từ thời của bà Theresa May năm 2018.

Mặc dù chỉ ra thông cáo về chuyến thăm trước một ngày, nhưng Bắc Kinh đã thể hiện đầy đủ thiện chí và sự đón tiếp trọng thị đối với ông Starmer. Nhà lãnh đạo Anh sẽ được Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Thủ tướng Lý Cường và Ủy viên trưởng Nhân đại toàn quốc Triệu Lạc Tế hội kiến và hội đàm.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Côn ngày 27/1 khẳng định, Bắc Kinh sẵn sàng coi chuyến thăm này là cơ hội để tăng cường tin cậy chính trị, làm sâu sắc thêm hợp tác thiết thực với Anh, cùng mở ra một chương mới phát triển lành mạnh và ổn định cho quan hệ Trung Quốc-Anh, chung tay nỗ lực đóng góp cho hòa bình, an ninh và ổn định thế giới.

Trong tuyên bố đưa ra cùng ngày, người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc cũng cho biết, Bắc Kinh rất coi trọng hợp tác kinh tế-thương mại với Anh và đang tích cực cùng với Anh chuẩn bị cho các kết quả của chuyến thăm, cũng như cuộc họp Hội đồng Doanh nghiệp Trung Quốc - Anh năm 2026. Hơn 100 đại diện các công ty đã đăng ký tham dự. Trong chuyến thăm, hai bên dự kiến sẽ ký kết các văn kiện hợp tác thương mại và đầu tư, nỗ lực tạo ra những điểm tăng trưởng mới cho hợp tác kinh tế-thương mại song phương. Trung Quốc sẵn sàng tăng cường trao đổi về chính sách kinh tế-thương mại với Anh để tạo môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch và thượng tôn pháp luật cho hợp tác giữa doanh nghiệp hai nước, thúc đẩy quan hệ kinh tế-thương mại hai bên lên tầm cao mới.

Chuyến thăm Trung Quốc của Thủ tướng Keir Starmer được đánh giá là có ý nghĩa mang tính lịch sử. Với Trung Quốc, nếu Ireland là cây cầu sang châu Âu và “cánh cửa” dẫn vào Liên minh châu Âu (EU), đặc biệt khi Dublin sẽ đảm nhiệm chức Chủ tịch luân phiên EU vào cuối năm nay, trong khi Canada là cầu nối với thế giới nói tiếng Anh, thì Anh có cả hai lợi thế này.

Đối với Bắc Kinh, các cuộc gặp với Thủ tướng Starmer cũng mang đến cơ hội tốt để xích lại gần hơn một đồng minh quan trọng khác của Mỹ sau chuyến thăm của Thủ tướng Canada Mark Carney hồi đầu tháng.

Theo các chuyên gia Trung Quốc, trước những áp lực như cạnh tranh địa chính trị và rào cản thuế quan, ngày càng nhiều quốc gia châu Âu đang tìm cách thoát khỏi sự phụ thuộc duy nhất vào bên ngoài và khám phá thêm nhiều khả năng hợp tác với Trung Quốc. Chuyến thăm của ông Starmer đã “làm tăng thêm sức nặng” cho đợt tương tác cấp cao này giữa Trung Quốc và các nước châu Âu, bởi mặc dù Anh đã rời khỏi khuôn khổ thể chế của EU, nhưng nước này vẫn duy trì ảnh hưởng đáng kể trong các vấn đề châu Âu. Chuyến thăm của Thủ tướng Anh lần này sẽ là một cửa sổ quan trọng để thế giới bên ngoài quan sát chính sách đối ngoại của Anh và sự phát triển của quan hệ giữa Trung Quốc và châu Âu.

Không gian hợp tác có lợi cho cả Anh và Trung Quốc

Chuyến thăm của Thủ tướng Keir Starmer chỉ mới bắt đầu, ông vừa đặt chân đến Bắc Kinh chiều 28/1. Tuy nhiên, thông qua thành phần đoàn gồm đại diện các doanh nghiệp hàng đầu của Anh như BP, HSBC, Rolls-Royce..., và không có Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper, đã cho thấy chương trình nghị sự về các vấn đề chính trị của chuyến thăm đã được gác lại để ưu tiên hơn cho kinh tế và đầu tư. Điều này cũng thể hiện quyết tâm của Thủ tướng Anh trong việc đạt được các thỏa thuận tạo đòn bẩy để đưa quan hệ song phương ra khỏi “kỷ băng hà”, từ đó mở rộng thêm cơ hội cho doanh nghiệp Anh tại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Ông Lý Quán Kiệt, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Anh của Đại học Ngoại ngữ Thượng Hải cho rằng, việc sắp xếp chuyến thăm riêng của Ngoại trưởng Anh sau chuyến đi của Thủ tướng Starmer, cho thấy mục đích chính của chuyến thăm là thúc đẩy hợp tác kinh tế. Hai bên muốn đưa việc giải quyết bất đồng xuống phía dưới, đợi sau khi Thủ tướng Anh đạt được các thỏa thuận hợp tác trong chuyến thăm Trung Quốc xong, Ngoại trưởng Anh sẽ tiến hành các cuộc tham vấn để xử lý vấn đề này. Hay nói cách khác, hai bên tạm gác bất đồng để ưu tiên hơn cho các lĩnh vực có nền tảng hợp tác.

Cũng theo chuyên gia này, mặc dù Trung Quốc và Anh có những khác biệt về chính trị, nhưng cả hai bên đều nhất quán nhấn mạnh hợp tác, đây là một chỉ dấu quan trọng cho sự phát triển thực dụng của quan hệ Trung Quốc-Anh. Thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực kinh tế-thương mại trong khi vẫn duy trì lập trường riêng về những khác biệt chính trị là mô hình phù hợp với sự hợp tác thực tiễn với Trung Quốc mà chính phủ của Thủ tướng Starmer chủ trương và cũng đáp ứng được kỳ vọng của Trung Quốc. Mặc dù đây không phải là tình huống lý tưởng 100%, nhưng đạt được mức độ tương thích 70% cũng đã là một kết quả rất đáng khẳng định đối với cả hai bên.

Còn trong việc cân bằng quan hệ với các đối tác quan trọng, điều này sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, cả chủ quan và khách quan.

Thủ tướng Canada Mark Carney, một đồng minh thuộc tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) của Anh cũng vừa kết thúc chuyến thăm Trung Quốc và đạt được thỏa thuận thương mại sơ bộ với Bắc Kinh, tuy nhiên điều này đã khiến Mỹ có phản ứng gay gắt. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã dọa áp thuế lên tới 100% đối với hàng hóa Canada nếu thỏa thuận thương mại giữa Ottawa với Bắc Kinh được thực thi.

Có thể thấy, trong bối cảnh quan hệ xuyên Đại Tây Dương có dấu hiệu bất ổn, cùng lúc châu Âu tìm cách duy trì hỗ trợ Ukraine và đối phó với các căng thẳng xoay quanh Greenland, việc Anh xích lại gần Trung Quốc được dự đoán là có thể dẫn tới phản ứng không mấy dễ chịu từ Washington và làm gia tăng mức độ dễ tổn thương của London nếu xảy ra một rạn nứt lớn giữa Washington và Bắc Kinh.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng, Anh vẫn có đòn bẩy nhất định trong quan hệ với Trung Quốc, khi Bắc Kinh coi London là một trong những đối tác kinh tế cởi mở nhất tại châu Âu. Theo họ, thách thức lớn nhất với Thủ tướng Starmer là khai thác giá trị đó một cách chiến lược, thay vì chỉ theo đuổi mục tiêu xoa dịu Bắc Kinh.

Bích Thuận, Anh Tuấn/VOV