Thói quen tưởng vô hại khiến nhiều người trẻ thoái hóa khớp gối sớm

Thoái hóa khớp gối ngày càng trẻ hóa. Ảnh: Shutterstock.

Thoái hóa khớp gối vốn được xem là bệnh lý thường gặp ở người lớn tuổi, tuy nhiên tình trạng này đang có xu hướng trẻ hóa rõ rệt. Nhiều người mới ngoài 30 đã chịu tổn thương tương đương tuổi 70.

Bản chất đây là quá trình lão hóa tự nhiên, tương tự tóc bạc không thể đen trở lại. Khớp đã thoái hóa không thể phục hồi 100%, do đó mục tiêu điều trị cốt lõi là:Giảm đau, chặn đứng tiến triển bệnh và bảo tồn chất lượng sống.

Người 32 tuổi thoái hóa khớp gối như người 70 tuổi

Tại hội nghị "Cập nhật những tiến bộ trong kỹ thuật thay khớp gối" diễn ra tại TP.HCM ngày 14/3, ThS.BS Nguyễn Tấn Lãm, Trưởng khoa Chấn thương chỉnh hình, Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn, cho biết trước đây thoái hóa khớp gối thường xuất hiện ở nhóm tuổi trung niên, khoảng sau 40-45 tuổi mới bắt đầu có dấu hiệu. Tuy nhiên hiện nay, nhiều bệnh nhân trẻ hơn đã được ghi nhận.

Một trường hợp điển hình là bệnh nhân mới 32 tuổi nhưng khớp gối đã thoái hóa nặng, tương đương người 60-70 tuổi. Các bác sĩ phải tiến hành nội soi khớp để cắt lọc tổn thương bên trong và tiêm thuốc nhằm hạn chế tiến triển của bệnh, trong đó có phương pháp tiêm huyết tương giàu tiểu cầu (PRP).

Điều đáng chú ý là người bệnh không làm việc nặng hay chơi thể thao cường độ cao, mà chỉ là nhân viên văn phòng, rất ít vận động. Tuy nhiên, nơi ở của bệnh nhân là chung cư không có thang máy nên mỗi ngày phải đi thang bộ nhiều lần.

"Trong khi hệ cơ đùi của bệnh nhân khá yếu, việc leo cầu thang thường xuyên có thể làm tăng áp lực lên khớp gối và góp phần thúc đẩy quá trình thoái hóa", bác sĩ Lãm nói.

Thói quen ngồi máy tính nhiều, ít vận động khiến người trẻ dễ mắc bệnh thoái hóa khớp. Ảnh: Shutterstock.

Bác sĩ Lãm cho hay thoái hóa khớp gối thường xuất phát từ ba nhóm nguyên nhân chính: quá trình lão hóa tự nhiên của cơ thể; lối sống và sinh hoạt như ít vận động hoặc béo phì; các hoạt động vận động quá mức hoặc chơi thể thao cường độ cao khiến khớp gối bị tổn thương.

Thoái hóa khớp gối thường gây đau nhức và làm hạn chế vận động, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày. Khi vận động bị hạn chế, nhiều người có xu hướng ít hoạt động hơn, dễ dẫn đến tăng cân hoặc béo phì. Điều này tiếp tục tạo áp lực lên khớp gối. Chẳng hạn, khi trọng lượng cơ thể tăng thêm 1 kg, lúc leo cầu thang khớp gối có thể phải chịu lực gấp khoảng 5 lần so với bình thường.

Bên cạnh đó, bác sĩ Lãm cũng chia sẻ nhiều người cho rằng đi bộ là hình thức tập thể dục tốt cho sức khỏe. Thực tế, đi bộ có thể giúp giảm đường huyết, hạ huyết áp và cải thiện sức khỏe tim mạch. Tuy nhiên, với những người đã bị thoái hóa khớp gối hoặc béo phì, việc đi bộ nhiều đôi khi lại khiến tình trạng đau khớp nặng hơn.

Để dung hòa giữa nhu cầu vận động và bảo vệ khớp gối, người bệnh nên lựa chọn các hình thức vận động ít gây áp lực lên khớp hơn như đạp xe hoặc bơi lội. Những hoạt động này vẫn giúp cải thiện sức khỏe tim mạch và tăng cường sức mạnh cơ đùi nhưng lực tác động lên khớp gối thấp hơn nhiều so với đi bộ hoặc leo cầu thang.

Ngoài ra, các tư thế sinh hoạt như ngồi xổm hoặc ngồi xếp bằng nếu duy trì lâu dài cũng có thể làm tăng áp lực lên khớp gối.

Điều trị chỉ làm chậm tiến triển bệnh

Bước đầu tiên là thay đổi lối sống, tránh các động tác gây áp lực lớn lên khớp gối như leo cầu thang nhiều, ngồi xổm hoặc ngồi bệt xuống đất. Người bệnh nên duy trì các hoạt động phù hợp như đạp xe, bơi lội hoặc tập vật lý trị liệu để tăng cường sức mạnh cơ đùi.

Nếu các biện pháp này không đủ kiểm soát triệu chứng, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc hoặc tiêm thuốc trực tiếp vào khớp gối. Một phương pháp phổ biến là tiêm axit hyaluronic nhằm tăng độ trơn của khớp và giảm ma sát khi vận động.

Ngoài ra, các kỹ thuật như tiêm huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) hoặc tế bào gốc cũng được áp dụng ở một số bệnh nhân, đặc biệt là người trẻ dưới 60 tuổi, nhằm hỗ trợ kéo dài tuổi thọ của khớp.

"Ở giai đoạn nặng, khi bệnh nhân đau kéo dài, vận động khó khăn hoặc hình ảnh X-quang cho thấy khớp gối đã hẹp hoàn toàn, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật thay khớp gối", bác sĩ Lãm thông tin.

Ê-kíp thực hiện phẫu thuật thay khớp gối. Ảnh: BVCC.

Trước đây, phẫu thuật chủ yếu dựa vào kinh nghiệm của bác sĩ để đặt khớp nhân tạo vào vị trí phù hợp. Tuy nhiên, theo thống kê, khoảng 10-20% bệnh nhân sau phẫu thuật vẫn chưa hoàn toàn hài lòng do còn đau, đi lại chưa tự nhiên hoặc gặp khó khăn khi lên xuống cầu thang.

Hiện nay, một số bệnh viện đã ứng dụng robot trong phẫu thuật thay khớp gối. Công nghệ này giúp lập kế hoạch phẫu thuật chính xác hơn, hỗ trợ bác sĩ thực hiện các thao tác cắt xương với độ chính xác cao, hạn chế tổn thương dây chằng xung quanh và đặt khớp nhân tạo đúng vị trí.

Nhờ đó, bệnh nhân có thể phục hồi nhanh hơn và cảm giác vận động tự nhiên hơn. Tuy vậy, bác sĩ Lãm cho rằng robot chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thể thay thế hoàn toàn kinh nghiệm của bác sĩ phẫu thuật.

Theo chia sẻ của bác sĩ Lãm, nhiều bệnh nhân sau phẫu thuật thay khớp gối có thể phục hồi khá nhanh. Có trường hợp sau phẫu thuật ghép xương và đặt khớp nhân tạo đã xuất viện sau khoảng 5 ngày, chỉ cần truyền một đơn vị máu tươi và không gặp biến chứng. Sau khoảng 6 tháng, hình ảnh X-quang cho thấy xương liền tốt và bệnh nhân có thể sinh hoạt bình thường.

Việc thăm khám và điều trị sớm khi xuất hiện dấu hiệu đau khớp gối kéo dài sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả hơn, đồng thời cải thiện kết quả phục hồi nếu cần can thiệp phẫu thuật.

Nguyễn Thuận