Thoát 'án tử' đột quỵ: Đừng bỏ lỡ '6 tháng vàng' giành lại trí nhớ

Đột quỵ không còn đồng nghĩa với “án tử” khi y học hiện đại giúp ngày càng nhiều người được cứu sống. Thế nhưng, với không ít bệnh nhân, đó mới chỉ là khởi đầu của hành trình khác đầy gian nan.

Sau khi vượt qua nguy kịch, họ phải đối mặt với những khoảng trống trong trí nhớ, sự chậm chạp trong tư duy và dần mất đi khả năng tự chăm sóc bản thân.

Theo các bác sĩ, suy giảm nhận thức sau đột quỵ (PSCI) đang trở thành thách thức lớn trong điều trị và phục hồi, nhưng vẫn chưa được nhiều người nhận diện đúng mức.

Không ít người cho rằng di chứng đột quỵ chỉ là liệt nửa người, méo miệng hay khó nói. Trên thực tế, những tổn thương “vô hình” của não bộ mới là nguyên nhân khiến nhiều bệnh nhân không thể trở lại cuộc sống như trước.

Theo TS.BS Đào Việt Phương, Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai, phân tích gộp từ 21 nghiên cứu lâm sàng cho thấy cứ 100 bệnh nhân nhồi máu não được cứu sống thì có khoảng 45 người bị suy giảm nhận thức trong năm đầu sau đột quỵ.

Nhiều bệnh nhân có thể tự đi lại, tự ăn uống nhưng lại liên tục quên những việc vừa xảy ra, khó tập trung, giảm khả năng tính toán và xử lý công việc. Những kỹ năng vốn rất bình thường như quản lý tiền bạc, nấu ăn hay sử dụng điện thoại cũng dần trở nên khó khăn. Khi khả năng nhận thức suy giảm, người bệnh mất đi sự độc lập, còn gia đình phải gánh thêm áp lực chăm sóc lâu dài.

Người bệnh điều trị tại Bệnh viện Bạch Mai.

Các chuyên gia lý giải, khi mạch máu não bị tắc, tế bào thần kinh không chỉ thiếu oxy mà còn nhanh chóng cạn kiệt các chất dẫn truyền thần kinh quan trọng. Chỉ khoảng 30 giây sau khi đột quỵ xảy ra, lượng acetylcholine - chất giữ vai trò thiết yếu đối với trí nhớ và khả năng tập trung - có thể giảm một nửa. Sau khoảng 10 phút, mức suy giảm lên tới hơn 80%, khiến các tế bào thần kinh bị tổn thương nặng và mất dần khả năng kết nối.

Đó là lý do các bác sĩ đặc biệt nhấn mạnh “6 tháng vàng” sau đột quỵ. Đây là giai đoạn não bộ có khả năng phục hồi tốt nhất. Nếu bỏ lỡ thời điểm này, nguy cơ tiến triển thành sa sút trí tuệ mạch máu sẽ tăng lên, việc điều trị cũng trở nên khó khăn hơn.

Theo các chuyên gia, mục tiêu điều trị đột quỵ hiện nay không dừng ở việc giữ lại sự sống mà còn phải giúp người bệnh lấy lại khả năng tư duy, ghi nhớ và hòa nhập với cuộc sống.

Để đạt được điều đó, người bệnh cần được kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu; đồng thời tham gia các chương trình phục hồi chức năng nhận thức nhằm kích thích não bộ hình thành những kết nối thần kinh mới. Việc bảo vệ tế bào thần kinh và hỗ trợ dinh dưỡng não cũng cần được thực hiện theo đúng chỉ định của bác sĩ.

Các bác sĩ cho biết, việc áp dụng sớm các phác đồ bảo vệ màng tế bào thần kinh trong 24 giờ đầu ở bệnh nhân nhồi máu não cấp đã mang lại kết quả tích cực.

Theo các chuyên gia, cứu sống bệnh nhân chỉ là bước đầu của cuộc chiến với đột quỵ. Điều quan trọng hơn là phát hiện sớm những dấu hiệu suy giảm nhận thức và can thiệp phục hồi ngay từ những ngày đầu, để người bệnh có cơ hội lấy lại trí nhớ, khả năng tư duy và quyền được sống độc lập sau biến cố.

Như Loan