Thỏa thuận thương mại mới dọn đường đưa bán dẫn từ Đài Loan sang Mỹ

Theo đó, mức thuế quan đối với hàng hóa xuất khẩu từ hòn đảo này sang Mỹ sẽ được giảm xuống còn 15%, ngang bằng với các đồng minh thân cận của Mỹ tại châu Á như Nhật Bản và Hàn Quốc. Đổi lại, Đài Loan (TQ) cam kết mở cửa thị trường rộng lớn hơn cho hàng hóa Mỹ, đồng thời giải quyết các rào cản phi thuế quan tồn đọng lâu nay.

Đài Bắc và Washington thắt chặt quan hệ thương mại

Tuy nhiên, đằng sau những cái bắt tay nồng ấm và các con số thương mại ấn tượng là một bức tranh phức tạp hơn nhiều, nơi tham vọng của Mỹ về việc định hình lại chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu đang vấp phải sự kháng cự thực tế từ phía Đài Bắc, cùng với đó là những phản ứng gay gắt từ Bắc Kinh dựa trên nguyên tắc Một Trung Quốc.

Thỏa thuận thương mại lịch sử và cam kết mua sắm khổng lồ

Trọng tâm của văn kiện vừa được ký kết là cam kết mạnh mẽ từ phía Đài Bắc trong việc dỡ bỏ hoặc cắt giảm tới 99% các rào cản thuế quan đối với hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ. Đây được xem là một sự nhượng bộ đáng kể, tạo ra "quyền tiếp cận thị trường ưu đãi" cho các sản phẩm công nghiệp và nông nghiệp của Mỹ, bao gồm những mặt hàng chủ lực như ô tô, sản phẩm từ thịt bò và khoáng sản. Động thái này không chỉ giúp cân bằng cán cân thương mại mà còn mở ra cơ hội lớn cho các nhà sản xuất Mỹ thâm nhập sâu hơn vào thị trường tiêu dùng của hòn đảo này.

Không dừng lại ở việc cắt giảm thuế, Đài Loan còn đưa ra một kế hoạch mua sắm đầy tham vọng với tổng trị giá lên tới hơn 84 tỉ USD hàng hóa Mỹ trong giai đoạn từ năm 2025 đến 2029. Danh mục mua sắm này bao gồm các mặt hàng chiến lược như khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), dầu thô, máy bay và thiết bị điện năng. Cam kết này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế thuần túy mà còn phản ánh nhu cầu đa dạng hóa nguồn cung năng lượng và nâng cấp cơ sở hạ tầng của hòn đảo, đồng thời thắt chặt sự phụ thuộc lẫn nhau về mặt kinh tế với Washington.

Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) cũng nhấn mạnh một điểm sáng khác trong thỏa thuận là việc Đài Loan đồng ý giải quyết các rào cản phi thuế quan đã tồn tại từ lâu. Một ví dụ điển hình là việc hòn đảo này chấp nhận các phương tiện cơ giới sản xuất tại Mỹ đáp ứng Tiêu chuẩn An toàn Phương tiện Cơ giới Liên bang Mỹ mà không đòi hỏi thêm bất kỳ yêu cầu kiểm định bổ sung nào. Điều này sẽ giúp các hãng xe Mỹ tiết kiệm chi phí và thời gian đáng kể khi đưa sản phẩm vào thị trường Đài Loan.

Thỏa thuận này thực chất là sự tiếp nối và cụ thể hóa những cam kết đã được công bố vào tháng 1, khi các công ty công nghệ và chip của Đài Loan hứa hẹn đầu tư ít nhất 250 tỉ USD vào năng lực sản xuất tại Mỹ. Khoản đầu tư khổng lồ này được hỗ trợ bởi một lượng tín dụng chính phủ tương đương nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp Đài Loan mở rộng hoạt động sang bờ kia đại dương. Có thể thấy, Washington đang nỗ lực tạo ra một hệ sinh thái kinh tế ràng buộc chặt chẽ, nơi lợi ích thương mại song hành cùng các mục tiêu chiến lược về công nghệ.

Bài toán nan giải về chuỗi cung ứng bán dẫn và phản ứng từ Bắc Kinh

Mặc dù thỏa thuận thương mại mang lại nhiều tin vui, nhưng "hòn đá tảng" trong quan hệ kinh tế giữa hai bên vẫn là vấn đề bán dẫn. Washington không giấu giếm tham vọng muốn Đài Loan dịch chuyển một phần đáng kể chuỗi cung ứng chip sang đất Mỹ để đảm bảo an ninh công nghệ.

Bộ trưởng Thương mại Mỹ Howard Lutnick tháng trước đã tuyên bố trên CNBC rằng mục tiêu của Mỹ là đưa 40% toàn bộ chuỗi cung ứng bán dẫn của Đài Loan sang Mỹ. Ông thậm chí còn đưa ra lời cảnh báo cứng rắn rằng các công ty chip có trụ sở tại Đài Loan nếu không xây dựng nhà máy tại Mỹ có thể sẽ phải đối mặt với mức thuế quan trừng phạt lên tới 100%.

Tuy nhiên, phía Đài Bắc đã có những phản ứng kiên quyết trước yêu cầu này. Phó Viện trưởng Viện hành chính Đài Loan Trịnh Lệ Quân (Cheng Li-chiun) đã thẳng thắn chia sẻ với truyền thông địa phương rằng việc di dời 40% chuỗi cung ứng bán dẫn của hòn đảo sang Mỹ là "bất khả thi". Bà giải thích rằng hệ sinh thái bán dẫn của Đài Loan là kết quả của quá trình xây dựng và tích lũy trong nhiều thập kỷ, với mạng lưới nhà cung cấp chằng chịt và nguồn nhân lực chuyên biệt không thể dễ dàng sao chép hay di dời.

Quan điểm của Đài Bắc là sự mở rộng quốc tế, bao gồm cả các khoản đầu tư vào Mỹ, phải dựa trên nguyên tắc ngành công nghiệp này vẫn giữ "gốc rễ" tại Đài Loan và tiếp tục mở rộng đầu tư trong nước. Sự khác biệt trong quan điểm này cho thấy một cuộc giằng co ngầm nhưng quyết liệt về quyền kiểm soát "trái tim" của công nghệ toàn cầu.

Ở một diễn biến khác, Bắc Kinh – vốn luôn coi Đài Loan là một phần lãnh thổ không thể tách rời theo nguyên tắc Một Trung Quốc – đã lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ các động thái này. Chính phủ Trung Quốc cho rằng thỏa thuận thương mại và các cam kết đầu tư hồi tháng 1 sẽ chỉ làm "cạn kiệt lợi ích kinh tế của Đài Loan". Bắc Kinh cáo buộc đảng Dân chủ Tiến bộ (DPP) cầm quyền tại hòn đảo đang tiếp tay cho Mỹ thực hiện chiến lược "làm rỗng" ngành công nghiệp chủ chốt của hòn đảo, biến Đài Loan thành công cụ phục vụ lợi ích của Washington. Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình từng nhiều lần khẳng định việc thống nhất Đài Loan với đại lục là "tất yếu lịch sử", và Bắc Kinh kiên quyết phản đối mọi hành động mang tính chất chính thức giữa Mỹ và hòn đảo này.

Căng thẳng càng gia tăng khi Mỹ, dù không có hiệp ước phòng thủ chung với Đài Loan và không có nghĩa vụ pháp lý bảo vệ hòn đảo, vẫn duy trì các cam kết theo Đạo luật Quan hệ Đài Loan năm 1979. Đạo luật này quy định Mỹ sẽ cung cấp các thiết bị và dịch vụ quốc phòng cần thiết để Đài Loan duy trì khả năng tự vệ. Vào tháng 12 vừa qua, Mỹ đã phê duyệt gói bán vũ khí trị giá 11,15 tỉ USD cho Đài Loan – một trong những thương vụ lớn nhất từ trước đến nay – nhằm giúp hòn đảo đối phó với các mối đe dọa an ninh ngày càng tăng.

Động thái này đã vấp phải sự phản đối gay gắt từ người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Giai Côn (Guo Jiakun), người cáo buộc Mỹ vi phạm nghiêm trọng nguyên tắc Một Trung Quốc và làm tổn hại đến hòa bình, ổn định tại eo biển Đài Loan. Những diễn biến này cho thấy, dù thỏa thuận thương mại mới mang lại lợi ích kinh tế rõ ràng, nó vẫn nằm trong "vùng xoáy" của các tính toán địa chính trị phức tạp giữa ba bên Washington - Bắc Kinh - Đài Bắc.

Bùi Tú