Thỏa thuận quốc phòng của Saudi Arabia và tác động tới an ninh Trung Đông

Các thỏa thuận của Saudi Arabia

Binh sĩ Saudi Arabia bắn đạn pháo từ một tiền đồn giáp giới Yemen. Ảnh tư liệu: CFP/TTXVN

Theo thông cáo của Bộ Ngoại giao Saudi Arabia, Ngoại trưởng nước này - Hoàng tử Faisal bin Farhan, đã gặp người đồng cấp Ai Cập Badr Abdelatty bên lề Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos (Thụy Sĩ) để thảo luận về “một loạt vấn đề cùng quan tâm”.

Theo kênh DW (Đức), nhiều khả năng, hai ngoại trưởng không chỉ thảo luận về lời mời của Tổng thống Mỹ Donald Trump tham gia Hội đồng Hòa bình mà còn bàn sâu về các chi tiết của một hiệp ước quốc phòng mới giữa Riyadh và Cairo. Hơn nữa, có thông tin cho rằng Tổng thống Somalia Hassan Sheikh Mohamud sẽ tới Saudi Arabia trong những ngày tới để ký thỏa thuận quốc phòng với Riyadh.

Nếu Somalia được đưa vào khuôn khổ hợp tác giữa Saudi Arabia và Ai Cập, một thỏa thuận ba bên sẽ giúp Riyadh và Cairo gia tăng ảnh hưởng ở phía châu Phi của Eo biển Bab el-Mandeb, vốn kết nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và Ấn Độ Dương.

Hãng Bloomberg (Mỹ) cũng đưa tin rằng Thổ Nhĩ Kỳ đang ngày càng quan tâm tới việc tham gia “Thỏa thuận phòng thủ chung chiến lược” giữa Saudi Arabia và Pakistan, được ký từ tháng 9 năm ngoái.

Trong kịch bản Thổ Nhĩ Kỳ ký kết tham gia, thỏa thuận này sẽ tạo ra cấu trúc kết hợp giữa sức mạnh hạt nhân Pakistan, tiềm lực tài chính Saudi Arabia và sức mạnh quân sự Thổ Nhĩ Kỳ.

Cố vấn chính trị người Italy Sergio Restelli viết trong bài bình luận đăng trên tờ The Times of Israel vào tháng 1: “Đây sẽ không phải là một khối mang tính biểu tượng. Nó có thể kết nối năng lực hạt nhân, quyền kiểm soát các tuyến đường thủy chiến lược, lực lượng viễn chinh và ảnh hưởng ý thức hệ. Khi kết hợp lại, chúng hình thành trục an ninh xuyên khu vực, trải dài từ Đông Địa Trung Hải, qua Biển Đỏ tới Ấn Độ Dương. Sự liền mạch về mặt địa lý như vậy là chưa từng có tiền lệ đối với các quốc gia có đa số dân theo Hồi giáo”.

Tuy nhiên, theo ông Sami Hamdi - lãnh đạo công ty The International Interest có trụ sở tại London (Anh), động lực cốt lõi đằng sau nỗ lực mới nhất của Saudi Arabia trong thúc đẩy các thỏa thuận quốc phòng lại xuất phát chủ yếu từ tình trạng “ô an ninh” của Mỹ đang rút dần lại.

Ông Hamdi nhận định với DW: “Ngày càng có nhiều ý kiến trong khu vực cho rằng Mỹ không còn đáng tin cậy trong bảo vệ an ninh của các quốc gia vùng Vịnh nữa”. Ông đồng thời dẫn chứng trường hợp năm 2019 khi Mỹ không phản ứng sau cuộc tấn công của lực lượng Houthi tại Yemen nhằm vào các cơ sở dầu mỏ ở Saudi Arabia, hoặc tháng 9/2025, khi Israel tấn công vào mục tiêu là lãnh đạo chính trị của Hamas tại thủ đô Doha của Qatar.

Bàn cờ an ninh Trung Đông

Máy bay chiến đấu tham gia một cuộc diễn tập quân sự ở Saudi Arabia. Ảnh tư liệu: Reuters/TTXVN

Căng thẳng giữa hai quốc gia vùng Vịnh là Saudi Arabia và Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đang gia tăng, xuất phát từ việc Riyadh và Abu Dhabi ủng hộ các phe phái đối lập tại Sudan và Yemen.

Tháng 12/2025, liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu đã tiến hành không kích nhằm vào các phương tiện quân sự và hàng hóa tại cảng Mukalla (Yemen), phá hủy nhiều trang thiết bị mà nước này cáo buộc UAE chuyển giao để tiếp tế cho lực lượng ly khai địa phương. Saudi Arabia tuyên bố an ninh quốc gia là “lằn ranh đỏ” và cáo buộc UAE gây sức ép buộc lực lượng ly khai miền Nam Yemen tiến hành các hoạt động quân sự lan tới sát biên giới Saudi Arabia. Saudi Arabia cho rằng bến cảng tại Mukalla tại Yemen là nơi cung cấp viện trợ quân sự nước ngoài cho lực lượng ly khai được UAE hậu thuẫn.

UAE bày tỏ bất ngờ trước vụ không kích và phủ nhận thông tin cho rằng lô hàng bị tấn công là vũ khí. UAE khẳng định đây đó chỉ là hàng hóa dành cho các lực lượng nước này. Vài giờ sau, UAE tuyên bố tự nguyện rút toàn bộ lực lượng chống khủng bố còn lại khỏi Yemen.

Đến đầu tháng này, xuất hiện thông tin rằng Saudi Arabia đã đề nghị thỏa thuận vũ khí trị giá 1,5 tỷ USD giữa Pakistan và Sudan cho quân đội Sudan trong cuộc chiến chống lại Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RSF) vốn được cho là do UAE trang bị. Tuy nhiên, Abu Dhabi đã phủ nhận cáo buộc này.

Trong khi đó, nỗ lực tìm kiếm các thỏa thuận mới không chỉ giới hạn ở Saudi Arabia. Gần đây nhất, UAE cũng đã ký một thỏa thuận toàn diện với Ấn Độ, biến New Delhi không chỉ trở thành khách hàng lớn nhất của Abu Dhabi về khí đốt tự nhiên hóa lỏng mà còn là đối tác thân thiết trong hợp tác hạt nhân.

Ông Hamdi nhận định: “Tôi cho rằng thỏa thuận giữa UAE và Ấn Độ không chỉ đơn thuần liên quan đến công nghệ quân sự, mà còn mang ý nghĩa như một tuyên bố chính trị. Trong bối cảnh quan hệ giữa Saudi Arabia và UAE rạn nứt, UAE đang tìm cách phô diễn sức mạnh trước Saudi Arabia”.

Chuyên gia Cinzia Bianco tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu (ECFR), lập luận rằng mặc dù tồn tại nhiều khác biệt nhưng ở thời điểm hiện tại, khả năng xuất hiện những rạn nứt nghiêm trọng giữa Riyadh và Abu Dhabi là thấp.

Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ, đối tác an ninh tiềm năng mới của Saudi Arabia, vẫn duy trì mối quan hệ gắn bó với UAE. Vì vậy, theo bà Bianco, các thỏa thuận an ninh mới khó có khả năng tạo ra rạn nứt.

Mặc dù UAE là nơi đặt nhiều căn cứ quân sự của Washington, quan hệ Mỹ - Saudi Arabia cũng đã được củng cố đáng kể với hàng loạt “siêu thỏa thuận” được công bố trong các chuyến thăm cấp nhà nước giữa Tổng thống Donald Trump và Thái tử Mohammed bin Salman.

Xét trong bối cảnh đó, tác động tiềm tàng của các thỏa thuận quốc phòng mới sẽ chỉ ở mức độ nhất định.

“Ý tưởng về một ‘Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) Hồi giáo’ phần nào bị thổi phồng. Các thỏa thuận này chủ yếu xoay quanh chuyển giao công nghệ và nỗ lực hướng tới mức độ tự chủ nhất định”, ông Hamdi nhận định.

Hà Linh/Báo Tin tức và Dân tộc