Thỏa thuận Mỹ - Iran thay đổi bầu không khí thượng đỉnh G7

Tổng thống Mỹ Donald Trump xem đấu võ UFC ở sân Nhà Trắng, ngày 14/6. (Ảnh: AP)

Trong nhiều ngày qua, ông Trump và các quan chức Iran đều khẳng định tiến trình đàm phán đang đạt được những bước tiến đáng kể. Cho đến ngày 14/6, triển vọng thỏa thuận vẫn bị phủ bóng bởi các cuộc tấn công mới giữa Israel và lực lượng Hezbollah ở Li-băng.

Với việc đạt được thỏa thuận với Iran, ông Trump dự kiến đến TP. Evian-les-Bains của Pháp vào chiều 15/6 với vị thế thuận lợi hơn trong các cuộc gặp với lãnh đạo G7, trong đó có những người từng chỉ trích gay gắt cách ông xử lý cuộc xung đột kéo dài khoảng 15 tuần qua với Iran, khiến giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh.

Cuộc chiến cũng vấp phải sự phản đối của đa số cử tri Mỹ, đồng thời khiến một số nghị sĩ đảng Cộng hòa lo ngại về tác động chính trị đối với cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 tới.

“Các con tàu trên thế giới, hãy khởi động động cơ của mình. Hãy để dầu mỏ được lưu thông!”, Tổng thống Trump viết trên mạng xã hội về thỏa thuận mà ông cho biết sẽ dẫn tới việc Mỹ chấm dứt phong tỏa eo biển Hormuz.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cho biết việc Iran đóng cửa eo biển Hormuz sẽ tiếp tục cho đến khi thỏa thuận được ký kết chính thức.

Cả Nhà Trắng lẫn Iran đều chưa công bố văn bản cuối cùng của thỏa thuận hoặc tiết lộ nhiều chi tiết cụ thể. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết trong tuần này sẽ diễn ra các cuộc thảo luận chuẩn bị cho 60 ngày đàm phán kỹ thuật về chương trình hạt nhân Iran.

Việc Tổng thống Trump chốt được thỏa thuận trước khi lên đường tới Pháp có thể thay đổi đáng kể bầu không khí tại hội nghị G7.

Ông từng bất đồng với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, Thủ tướng Anh Keir Starmer, Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Thủ tướng Ý Giorgia Meloni vì không tham vấn họ trước khi quyết định phát động chiến tranh.

Ngược lại, ông Trump cũng chỉ trích 4 nhà lãnh đạo châu Âu vì không ủng hộ đầy đủ Mỹ trong cuộc chiến.

Ukraine gây chú ý trở lại

Theo Nhà Trắng, Tổng thống Trump dự kiến sẽ thảo luận với các lãnh đạo G7 về kế hoạch rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz. Anh và Pháp đã bày tỏ mong muốn hỗ trợ hoạt động này sau khi giao tranh chấm dứt.

Nguy cơ thủy lôi là một trong những nguyên nhân khiến hoạt động vận tải dầu bằng tàu chở dầu gần như đình trệ trong thời gian chiến sự. Việc nhanh chóng dọn sạch tuyến đường biển này được xem là yếu tố then chốt để khôi phục niềm tin của các hãng vận tải thương mại.

Tổng thống Macron - chủ nhà của hội nghị năm nay, cũng đã mời lãnh đạo 3 quốc gia ngoài G7 gồm Ai Cập, Qatar và UAE tham dự phiên họp về Trung Đông vào ngày 16/6, nơi vấn đề Iran dự kiến sẽ là trọng tâm.

Tổng thống Trump từng chỉ trích mạnh mẽ thỏa thuận hạt nhân năm 2015 do cựu Tổng thống Barack Obama thúc đẩy, cho rằng văn kiện này không ngăn được Tehran tiến gần tới việc sở hữu vũ khí hạt nhân và còn mang lại hàng tỷ đô la cho chính quyền Iran.

Năm 2018, ông Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận mang tên Kế hoạch Hành động toàn diện chung (JCPOA), văn kiện có sự tham gia của Anh, Pháp, Đức, Nga, Trung Quốc và Liên minh châu Âu (EU).

Tuy nhiên, cho đến nay ông Trump vẫn chưa giải thích rõ thỏa thuận mới sẽ giải quyết các vấn đề then chốt như thế nào, bao gồm việc ai sẽ giám sát Iran tuân thủ cam kết và ai sẽ xử lý khoảng 441 kg uranium làm giàu ở cấp độ cao có thể vẫn nằm sâu dưới các cơ sở ngầm của Iran.

Tổng thống Macron cũng mời Tổng thống Ukraine Volodymir Zelensky tham gia phiên họp làm việc với các lãnh đạo G7 vào ngày 16/6, để thảo luận về cuộc xung đột Nga - Ukraine.

Hiện chưa có lịch trình cho cuộc gặp riêng giữa ông Zelensky và ông Trump tại Pháp. Tuy nhiên, Tổng thống Trump đã có các cuộc điện đàm riêng với Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Zelensky trước khi lên đường tới Pháp.

Trợ lý Điện Kremlin Yuri Ushakov cho biết trong cuộc điện đàm, ông Trump nhấn mạnh sự cần thiết phải chấm dứt chiến sự tại Ukraine và khẳng định sẵn sàng tác động tới các đồng minh châu Âu và Kiev để thúc đẩy mục tiêu này, bao gồm trong khuôn khổ hội nghị G7.

Ông Ushakov cho biết đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và con rể của Trump - Jared Kushner dự kiến sẽ sớm tới Nga.

Trong khi đó, ông Zelensky cho biết ông đã thông báo với ông Trump về những cải thiện mà lực lượng Ukraine đạt được trên mặt trận phía đông Ukraine.

“Chúng tôi nhất trí sẽ trao đổi thêm trong cuộc gặp tại hội nghị G7”, ông Zelensky viết trên Telegram.

Cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran cùng những tác động đối với thị trường năng lượng toàn cầu đã làm lu mờ cuộc xung đột Nga - Ukraine trong những tuần gần đây, đồng thời khiến ông Trump chuyển chú ý khỏi cuộc chiến ở châu Âu mà ông từng hứa sẽ nhanh chóng chấm dứt nếu trở lại Nhà Trắng.

Bình Giang