'Thợ săn chiến đấu cơ tàng hình' AIM-260 mới của Mỹ quá đắt đỏ để có thể trang bị cho phi đội

Máy bay F-35 phóng tên lửa AIM-120. Ảnh đồ họa: MW.

Hệ thống tên lửa không đối không AIM-260A Joint Advanced Tactical Missile (JATM) dự kiến sẽ được Không quân và Hải quân Mỹ mua sắm với tốc độ cao hơn từ năm 2026, sau khi Quốc hội Mỹ vào tháng 3 đã phê duyệt thương vụ xuất khẩu đầu tiên của loại tên lửa này để trang bị cho Không quân Hoàng gia Australia. Sau bước đi này, nhiều thương vụ bán ra nước ngoài khác được kỳ vọng sẽ tiếp tục.

Dù là thiết kế hoàn toàn mới đầu tiên dành cho máy bay chiến đấu của Mỹ kể từ năm 1991, AIM-260 đang vấp phải nhiều câu hỏi lớn về khả năng chi trả nếu muốn thay thế hoàn toàn người tiền nhiệm AIM-120 AMRAAM trong các đơn vị chiến đấu tuyến đầu. Những lo ngại này càng gia tăng sau khi các chi tiết hợp đồng với Australia hé lộ mức giá thực tế cao hơn đáng kể so với hầu hết các ước tính trước đó.

Australia đã được phê duyệt mua 450 tên lửa AIM-260 trong một hợp đồng trị giá 2,61 tỷ USD, chưa bao gồm hàng trăm triệu USD chi phí hỗ trợ bổ sung. Điều này đồng nghĩa mỗi tên lửa có giá khoảng 5,8 triệu USD, chưa tính chi phí bảo trì và vận hành. Để so sánh, AIM-120 có giá ước tính từ 1–2 triệu USD tùy biến thể, trong khi các đối thủ như R-77M của Nga và PL-15 của Trung Quốc được cho là chỉ vào khoảng 1 triệu USD mỗi quả, thậm chí PL-15 có thể còn rẻ hơn.

Với mức giá này, chỉ riêng việc trang bị đầy đủ 6 tên lửa AIM-260 trong khoang vũ khí của một tiêm kích F-35A Block 4 cũng đã tiêu tốn khoảng 34,8 triệu USD — tương đương hơn một phần ba giá trị của chính chiếc máy bay. Đây là một tỷ lệ chi phí tên lửa so với máy bay gần như chưa từng có tiền lệ.

Tên lửa PL-10 (bên ngoài) và PL-15 trong khoang chứa vũ khí của máy bay J-20 Trung Quốc. Ảnh: MW.

Dù vậy, AIM-260 vẫn được kỳ vọng sẽ trang bị cho các đơn vị tinh nhuệ, khi hiệu suất vượt trội so với AIM-120 được cho là đủ để biện minh cho chi phí cao hơn nhiều. Loại tên lửa này nhiều khả năng sẽ được ưu tiên triển khai tại khu vực Thái Bình Dương nhằm đối phó với sức mạnh không quân ngày càng gia tăng của Trung Quốc.

Trong khi đó, biến thể AIM-120D sẽ tiếp tục được sản xuất để trang bị cho các chiến trường khác, còn AIM-120C đóng vai trò là lựa chọn chi phí thấp hơn cho khách hàng xuất khẩu. Dù Australia chuẩn bị cho kịch bản xung đột với Trung Quốc, nhiều đối tác chiến lược khác của Mỹ — đặc biệt là tại châu Âu — có thể không sẵn sàng đầu tư vào AIM-260, khi AIM-120D và tên lửa Meteor missile vẫn đủ sức duy trì cân bằng với các lực lượng không quân Nga, Belarus hay Iran.

Khi số lượng tiêm kích Mỹ tại khu vực Thái Bình Dương và các khu vực lân cận như Alaska tiếp tục gia tăng, việc tái trang bị rộng rãi AIM-260 sẽ tạo ra gánh nặng tài chính rất lớn, trong bối cảnh ngân sách quốc phòng chịu nhiều áp lực và tình hình kinh tế còn nhiều khó khăn.

Nguyên mẫu máy bay chiến đấu thế hệ thứ 6 Thẩm Dương và vòi phun động cơ được tối ưu hóa cho khả năng tàng hình. Ảnh: MW.

Ban đầu, AIM-260 được kỳ vọng đưa vào biên chế khoảng năm 2022, nhưng nhiều lần trì hoãn đã khiến tiến độ lùi lại từ 4–5 năm. Các đề xuất ngân sách cho sản xuất hàng loạt và mua sắm trong năm 2025 cho thấy chương trình này đã gần tiến tới hoặc hoàn tất giai đoạn thử nghiệm phát triển.

Việc phát triển và triển khai AIM-260 được coi là cấp bách trong bối cảnh các đơn vị tiêm kích tuyến đầu của Trung Quốc đang ngày càng vượt trội về tên lửa không đối không. Từ năm 2014, Trung Quốc liên tục nâng cấp PL-15, trong khi mẫu mới PL-16 được cho là mang lại bước tiến đáng kể về năng lực.

Tháng 12/2024, Trung Quốc còn công bố hai mẫu tiêm kích thế hệ thứ sáu đang ở giai đoạn nguyên mẫu bay thử, cùng những dấu hiệu cho thấy tiến độ phát triển rất nhanh. Điều này càng làm gia tăng nhu cầu nâng cấp toàn diện các tiêm kích F-35 của Mỹ và đồng minh, trong đó việc tích hợp AIM-260 được xem là một yếu tố then chốt.

Theo MW

Huyền Chi