Thiết bị theo dõi giấc ngủ có thể chính là thủ phạm gây... mất ngủ?

Tiếng chuông báo thức vang lên lúc 7 giờ sáng, bạn tỉnh dậy với cảm giác tương đối sảng khoái và sẵn sàng năng lượng để bắt đầu ngày mới. Thế nhưng, vừa lướt mắt qua chiếc đồng hồ thông minh, bạn không khỏi ngỡ ngàng khi đập vào mắt là một điểm số giấc ngủ thấp lẹt đẹt.

Bạn bắt đầu cố nhớ lại đêm qua. Chẳng lẽ mình trằn trọc nhiều hơn mình tưởng sao? Tại sao chiếc đồng hồ lại bảo mình đang kiệt sức trong khi cơ thể vẫn thấy hoàn toàn ổn? Để rồi đêm đó, vừa đặt lưng xuống giường, bạn lại nằm thao thức đến rạng sáng chỉ vì mải lo lắng làm sao để có được một giấc ngủ ngon.

Nếu thấy tình huống này quen thuộc, rất có thể bạn đã mắc hội chứng Orthosomnia - hiện tượng ám ảnh về một giấc ngủ hoàn hảo, vốn thường bị kích thích bởi các thiết bị theo dõi giấc ngủ và vô tình khiến giấc ngủ trở nên tồi tệ hơn.

"Về bản chất, Orthosomnia là một dạng mất ngủ do việc cuồng theo dõi số liệu giấc ngủ và lạm dụng các thiết bị đeo thông minh gây ra", bác sĩ Andrew Spector, chuyên gia về y học giấc ngủ tại Trung tâm Y tế Duke Health (bang Bắc Carolina, Mỹ) cho biết. "Nói một cách đơn giản, đó là tình trạng khó ngủ vì những lý do nhân tạo".

Nhiều người thường tìm đến công nghệ như một giải pháp để xử lý vấn đề của mình, nhưng hóa ra trong trường hợp này, những món đồ công nghệ đó lại ... phản tác dụng.

Thủ phạm từ sự lệ thuộc

Nguồn cơn của hội chứng Orthosomnia nằm ở sự bùng nổ và phổ biến của các thiết bị theo dõi giấc ngủ.

Theo nhận định của bà Amy Morin, chuyên gia tâm lý trị liệu tại bang Florida (Mỹ) kiêm tác giả cuốn sách The Mental Strength Playbook (Tạm dịch: Cẩm nang về sức mạnh tinh thần), dù đều là những công cụ hữu ích với những chức năng đột phá, như tầm soát các dấu hiệu của chứng ngưng thở khi ngủ thông qua các rối loạn nhịp thở, chúng lại vô tình cản trở khả năng lắng nghe cơ thể của chính bạn.

Hội chứng Orthosomnia vốn thường bị kích thích bởi các thiết bị theo dõi giấc ngủ và vô tình khiến giấc ngủ trở nên tồi tệ hơn. Ảnh minh họa: Sleepwave

"Thay vì tự cảm nhận xem mình đã được nghỉ ngơi thoải mái chưa, bạn lại nhìn vào ứng dụng hoặc thiết bị để xem mình đã ngủ đủ giấc hay chưa", bà Morin chia sẻ. Lâu dần, điều này có thể làm xói mòn niềm tin vào cảm giác của chính bạn sau mỗi đêm thức dậy, khiến bạn quá xem trọng những gì máy móc hiển thị.

"Nó tạo ra tâm lý ngày càng lo âu về giấc ngủ, từ đó sinh ra nhiều vấn đề về giấc ngủ hơn", vị chuyên gia nói thêm.

Chẳng hạn, bạn có thể bắt đầu phụ thuộc vào công nghệ để biết trạng thái cơ thể mình ra sao, thay vì lắng nghe các dấu hiệu tự nhiên của chính mình. Do con người rất dễ bị tác động tâm lý, nên nếu thiết bị đeo báo rằng bạn ngủ không đủ giấc, bạn sẽ tự thuyết phục bản thân rằng mình đang mệt mỏi hơn thực tế rất nhiều.

"Bạn bắt đầu cảm thấy uể oải. Rồi bạn hành động một cách uể oải. Và kết quả là bạn trở nên uể oải thật sự", bà Morin phân tích. Điều này có thể khiến bạn từ bỏ cơ hội tham gia một hoạt động nào đó vào cuối ngày chỉ vì đã để máy móc thuyết phục rằng mình đang quá mệt mỏi.

Thêm vào đó, có những người thức dậy cảm thấy khỏe khoắn nhưng khi nhìn vào máy theo dõi lại thấy báo đêm qua thức giấc nhiều lần, khiến họ có thể sẽ dành cả buổi sáng để lo xa rằng lát nữa mình sẽ kiệt sức.

Trớ trêu thay, chính sự lo lắng thái quá về việc phải nghỉ ngơi sao cho đủ lại khiến họ không thể chợp mắt nổi khi muốn thư giãn vào cuối ngày.

Khi giấc ngủ bị số liệu "thao túng"

Chuyên gia Amy Morin lưu ý rằng, các thiết bị theo dõi giấc ngủ không phải lúc nào cũng chính xác do khả năng đo lường của chúng dựa trên các yếu tố không hoàn hảo, chẳng hạn như tần suất bạn cử động trong đêm.

"Cử động không phải lúc nào cũng đồng nhất với thời gian ngủ thực tế hay các giai đoạn của giấc ngủ", bà cho biết. "Bạn cần biết rằng những thiết bị này chỉ đang ước lượng thời gian ngủ chứ không thể định vị chính xác các chu kỳ giấc ngủ của bạn".

Cũng theo bà Morin, những người có sẵn tính hay lo âu hoặc theo chủ nghĩa hoàn hảo là đối tượng đặc biệt dễ mắc Orthosomnia. "Họ luôn khao khát một giấc ngủ điểm 10, và chính ứng dụng theo dõi lại tạo áp lực tâm lý khi chỉ ra rằng không phải đêm nào mọi thứ cũng diễn ra hoàn hảo", vị chuyên gia chia sẻ.

Còn theo bác sĩ Andrew Spector, dấu hiệu rõ ràng nhất của hội chứng này là việc vừa mở mắt thức dậy đã vội vàng kiểm tra máy theo dõi và lao vào mổ xẻ mọi số liệu.

"Thiết bị sẽ cho bạn một bảng tổng kết đêm qua. Nếu bạn chỉ xem lướt qua rồi bắt đầu ngày mới thì chẳng có vấn đề gì", ông nói. "Nhưng nếu bạn soi kỹ từng phút một suốt cả đêm và phân tích từng chi tiết nhỏ nhặt trong báo cáo, thì đó chính là một dấu hiệu đáng báo động đối với tôi".

Do con người rất dễ bị tác động tâm lý, nên nếu thiết bị đeo báo rằng bạn ngủ không đủ giấc, bạn sẽ tự thuyết phục bản thân rằng mình đang mệt mỏi hơn thực tế rất nhiều. Ảnh minh họa: Natelovehnh

Ngoài ra, một biểu hiện khác của Orthosomnia là tình trạng trằn trọc không ngủ được chỉ vì sợ đêm nay mình không đạt được "điểm số giấc ngủ" tốt trên ứng dụng.

"Bạn cũng có thể bắt đầu xem việc đạt điểm ngủ cao là mục đích chính của việc đi ngủ, thay vì hướng đến những lợi ích thiết thực mà một giấc ngủ đủ đem lại - bao gồm cải thiện tâm trạng, tăng cường sự tập trung và giảm nguy cơ mắc các bệnh về sức khỏe như tim mạch, đột quỵ, tiểu đường hay cao huyết áp", bác sĩ Spector nhận định.

Lắng nghe cơ thể thay vì nhìn màn hình

Theo các chuyên gia, có một vài phương pháp để bạn kiểm soát và chế ngự hội chứng này:

- Xây dựng thói quen "vệ sinh giấc ngủ" khoa học: Hãy học cách tránh xa màn hình điện tử trước khi ngủ, tạo một chu trình thư giãn cuối ngày giúp bạn giảm căng thẳng và đảm bảo phòng ngủ luôn tối, yên tĩnh.

- Tập trung lắng nghe cơ thể: Chú ý nhận biết khi nào mình thực sự cần nghỉ ngơi nhiều hơn và tự điều chỉnh giờ lên giường cho phù hợp.

- Thay đổi nhận thức về giấc ngủ: Ý thức được rằng suy nghĩ của bạn về giấc ngủ có tầm ảnh hưởng rất lớn đến trạng thái thể hiện của bạn ngày hôm sau. Nếu bạn mặc định rằng một đêm mất ngủ sẽ khiến mình không thể làm nổi việc gì, bạn sẽ thực sự gặp khó khăn trong công việc. Ngược lại, niềm tin về việc bản thân vẫn có thể xoay xở tốt sau một đêm trằn trọc sẽ giúp bạn hoạt động hiệu quả hơn nhiều.

- Cân nhắc trị liệu tâm lý: Hãy tìm đến chuyên gia nếu giấc ngủ trở thành nguồn cơn gây lo âu vượt quá khả năng tự kiểm soát của bản thân.

- Tạm thời rời xa các thiết bị theo dõi: Nếu thấy mình quá ám ảnh với các số liệu giấc ngủ, hãy thử "cách ly" chiếc máy theo dõi trong vòng 1 tháng. Trong thời gian đó, hãy tập trung vào việc duy trì vệ sinh giấc ngủ tốt và chú ý đến cảm nhận thực tế của cơ thể.

Khi đã tìm lại được niềm tin vào tiếng nói của cơ thể, bạn có thể chọn đeo lại thiết bị công nghệ thông minh. Hoặc biết đâu, bạn lại nhận ra mình chẳng thực sự cần đến nó nữa.

"Công nghệ đeo chỉ thực sự hữu ích khi nó cung cấp thông tin giúp bạn đưa ra những quyết định tốt nhất cho sức khỏe. Nhưng nó sẽ trở thành mối họa nếu cản trở khả năng thấu hiểu các tín hiệu từ cơ thể của bạn", chuyên gia Morin kết luận.

Sau cùng, việc kỳ vọng đêm nào cũng có một giấc ngủ hoàn hảo là điều không tưởng, và việc chấp nhận sự thật đó biết đâu lại giải phóng tâm trí, giúp bạn dễ dàng chìm vào giấc ngủ hơn.

Anh Vũ