Thích ứng với chính sách thuế mới của Mỹ

Với kim ngạch xuất khẩu dẫn đầu toàn quốc, Bắc Ninh phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ. Các tập đoàn FDI lớn như Samsung, Canon, Foxconn, Luxshare… xuất khẩu chủ yếu điện thoại thông minh, máy tính xách tay, linh kiện điện tử sang Mỹ. Nhiều nhà cung cấp Việt Nam trong chuỗi cung ứng của các “đại bàng” này cũng gián tiếp chịu áp lực chi phí tăng vọt, dẫn đến đơn hàng giảm, tồn kho tăng và một số dây chuyền phải tạm dừng hoạt động hoặc cắt giảm lao động. Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam tại các khu công nghiệp: Yên Phong, Quế Võ, Tiên Sơn càng khó khăn hơn khi thiếu khả năng đàm phán giảm thuế hoặc chuyển giá.

Ngành điện tử được hưởng lợi với chính sách thuế mới của Mỹ. Ảnh: Trịnh Lan.

Tình hình này kéo dài từ năm 2025, khiến nhiều doanh nghiệp Bắc Ninh phải tìm cách đa dạng thị trường hoặc đàm phán song phương với đối tác Mỹ. Tuy nhiên, rủi ro cao vẫn hiện hữu, đặc biệt khi Mỹ thường xuyên điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp và kiểm soát nghiêm ngặt quy tắc xuất xứ.

Ngay sau khi Tòa án Tối cao Mỹ ngày 20/2/2026 phán quyết các mức thuế đối ứng theo IEEPA là bất hợp pháp (vượt quyền Tổng thống, thiếu ủy quyền rõ ràng từ Quốc hội), Tổng thống Donald Trump đã ký sắc lệnh áp dụng mức thuế quan tạm thời toàn cầu 10% của Đạo luật Thương mại năm 1974. Mức thuế này có hiệu lực từ ngày 24/2/2026 (giờ miền Đông Mỹ), áp dụng đồng đều cho hầu hết hàng hóa nhập khẩu từ tất cả các quốc gia. Bản chất của quyết định này là biện pháp tạm thời nhằm “giải quyết vấn đề cán cân thanh toán cơ bản” và bảo hộ sản xuất nội địa Mỹ, không phải thuế trừng phạt riêng lẻ từng nước. Theo quy định, mức thuế tối đa chỉ 15%, thời hạn tối đa 150 ngày (đến khoảng tháng 7/2026), sau đó phải được Quốc hội phê chuẩn để kéo dài.

Đối với hàng hóa của Việt Nam, mức chịu thuế bổ sung là 10% trên hầu hết các mặt hàng, nhưng có danh sách miễn trừ dài (khoảng 1.100 mã), bao gồm: Một số thiết bị điện tử nhất định, dược phẩm, sản phẩm nông nghiệp (thịt bò, cà chua, cam), khoáng sản quan trọng, phương tiện giao thông hành khách, hàng không vũ trụ… Kết quả là thuế nhập khẩu bình quân thực tế đối với hàng Việt Nam giảm mạnh từ 21,59% xuống khoảng 15,98%. Hàng điện tử chiếm tỷ trọng lớn xuất khẩu của Bắc Ninh - thuộc nhóm được hưởng lợi rõ nét nhất. Trong 150 ngày tới, doanh nghiệp Việt Nam chỉ phải chịu mức thuế tạm thời này, tạo “khoảng thở” ngắn hạn trước khi chính sách có thể thay đổi.

Chính sách thuế 10% mang lại tác động kép nhưng nghiêng về tích cực ngắn hạn đối với doanh nghiệp Bắc Ninh. Thứ nhất, chi phí xuất khẩu giảm đáng kể so với mức IEEPA cũ, giúp giá hàng Việt Nam cạnh tranh hơn trên thị trường Mỹ. Nhiều doanh nghiệp dệt may, da giày, đồ gỗ và đặc biệt điện tử tại Bắc Ninh kỳ vọng nhận thêm đơn hàng từ đối tác Mỹ. Samsung và Canon- hai doanh nghiệp lớn của tỉnh với sản phẩm điện tử tiêu dùng lớn được miễn trừ hoặc chịu mức thấp, có thể duy trì đà tăng trưởng xuất khẩu mạnh mẽ.

Theo các chuyên gia, việc áp thuế đồng đều tạo cơ hội cho chuỗi cung ứng Bắc Ninh vì chi phí tổng thể giảm. Tuy nhiên, tác động tiêu cực cũng rõ nét. Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam trong chuỗi cung ứng (cung cấp linh kiện, bao bì, dịch vụ logistics cho Samsung, Foxconn…) có thể vẫn chịu thuế nếu sản phẩm không nằm trong danh sách miễn trừ, dẫn đến “thuế chồng thuế” khi kết hợp với các biện pháp phòng vệ thương mại khác. Rủi ro kiểm soát xuất xứ, chống chuyển tải từ Trung Quốc tăng cao, buộc Bắc Ninh phải siết chặt quản lý chuỗi cung ứng. Bất ổn chính sách (có thể nâng thuế hoặc thay đổi sau 150 ngày) khiến doanh nghiệp khó lập kế hoạch dài hạn, ảnh hưởng đến đầu tư mở rộng và tuyển dụng lao động.

Để ứng phó hiệu quả với chính sách thuế tạm thời và chuẩn bị cho kịch bản dài hạn, doanh nghiệp Bắc Ninh cần triển khai đồng bộ các giải pháp như: Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tăng cường khai thác các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam đã đã ký (CPTPP, EVFTA, UKVFTA…) để đẩy mạnh xuất khẩu sang châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, ASEAN. Các doanh nghiệp điện tử nên đẩy mạnh xuất khẩu linh kiện sang thị trường châu Á - nơi nhu cầu cao và thuế quan ổn định hơn; nâng cao giá trị gia tăng và tuân thủ tiêu chuẩn, đầu tư công nghệ 4.0, chuyển đổi số, áp dụng ESG (môi trường - xã hội - quản trị) để đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường Mỹ và châu Âu. Các vendor Việt Nam cần chủ động đạt chứng nhận xuất xứ rõ ràng, tránh bị nghi ngờ lẩn tránh thuế.

Tăng cường liên kết chuỗi cung ứng nội địa: Các doanh nghiệp lớn như Samsung, Canon, Foxconn, Luxshare cần mở rộng tỷ lệ nội địa hóa, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam nâng cấp năng lực để cùng hưởng lợi. Theo dõi và tham gia đàm phán, trong đó doanh nghiệp nên phối hợp chặt chẽ với Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ, Sở Công Thương để cập nhật thông tin về chính sách của Mỹ. Về phía tỉnh Bắc Ninh, cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng khu công nghiệp, chính sách hỗ trợ thuế, tín dụng, đào tạo lao động chất lượng cao; tổ chức đoàn xúc tiến thương mại sang Mỹ để khẳng định cam kết minh bạch và tìm kiếm đối tác mới.

Với vị thế dẫn đầu xuất khẩu và sức hút FDI mạnh mẽ, Bắc Ninh hoàn toàn có khả năng biến thách thức thuế quan thành cơ hội tái cấu trúc, hướng tới chuỗi giá trị cao hơn. Thời gian 150 ngày tới là “cửa sổ” quý giá để doanh nghiệp tỉnh chuẩn bị cho một giai đoạn thương mại bền vững và cạnh tranh hơn.

Nguyễn Cường, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh