Thị trường nông sản: Xuất khẩu sầu riêng của Thái Lan đối mặt nhiều thách thức

Sầu riêng được bày bán tại Bangkok, Thái Lan. Ảnh: AFP/TTXVN

Tuy nhiên, chi phí logistics tăng cao (10-20%) và nguy cơ sầu riêng Việt Nam tràn ngập thị trường đang gây ra những thách thức đáng kể cho các nhà xuất khẩu và bán buôn Thái Lan. Ngoài ra, tình trạng dư cung và dòng tiền không đủ đang tạo cơ hội cho vốn đầu tư Trung Quốc đổ vào và chiếm lĩnh thị phần.

Ông Nattakrit Eiamsakul, Giám đốc điều hành của PPR cho biết chất lượng sầu riêng Thái Lan năm nay là tốt nhất trong nhiều năm là nhờ điều kiện thời tiết thuận lợi, đặc biệt là lượng mưa thấp vào tháng Hai và tháng Ba trước mùa thu hoạch. Sầu riêng năm nay có chất lượng cao, thịt chắc, màu sắc đẹp và vị ngọt, ngay cả giống sầu riêng "Hua Jeeb" thường cho chất lượng kém cũng đang phát triển tốt trong năm nay. Do đó, giá bán sầu riêng đang có xung hướng cao vào đầu mùa thu hoạch, vốn đã chính thức bắt đầu từ ngày 20/4 theo kế hoạch của Bộ Nông nghiệp Thái Lan.

Xuất khẩu sầu riêng năm nay của Thái Lan vượt 1 triệu tấn

Năm 2025, Thái Lan đã xuất khẩu 930.000 tấn sầu riêng sang Trung Quốc trị giá 150 tỷ baht và dự kiến con số này sẽ bị vượt qua trong năm 2026. Về lượng xuất khẩu, con số năm nay dự kiến sẽ tăng đáng kể, đạt 1 triệu tấn. Điều này là do diện tích trồng trọt được mở rộng trong thời kỳ đại dịch COVID-19, và đến nay cây sầu riêng đạt năng suất cho quả tối đa.

Tuy nhiên, do lượng hàng hóa đưa ra thị trường lớn, áp lực từ phía cung đang gây áp lực giảm giá. Nông dân sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất do chi phí canh tác tăng cao, bao gồm phân bón và chất bổ sung. Hiện tại, các chi phí này trung bình khoảng 60 baht/kg (1,86 USD/kg). Tác động có thể không rõ ràng ngay lập tức trong mùa vụ hiện tại vì đây là các chi phí cũ phát sinh từ cuối năm 2025. Thay vào đó, tác động rõ ràng sẽ được thấy trong vụ trồng trọt tiếp theo, đặc biệt là đối với sầu riêng ở miền Nam, dự kiến sẽ được đưa ra thị trường vào giữa năm. Ngoài ra, giá nhiên liệu đang đẩy chi phí vận chuyển lên cao. Đối với các nhà xuất khẩu, áp lực chính là chi phí hậu cần tăng cao do giá nhiên liệu tăng, ước tính chi phí vận chuyển sẽ tăng khoảng 10-20%.

Sầu riêng được bày bán tại Chanthaburi, Thái Lan. Ảnh: THX/TTXVN

Lo ngại về tác động nghiêm trọng đến sầu riêng miền Nam Thái Lan

Ông Nattakrit cho biết vụ thu hoạch sầu riêng Thái Lan năm nay vào thị trường muộn hơn. Năm ngoái, sầu riêng được đưa ra thị trường vào cuối tháng 3, nhưng năm nay bắt đầu vào ngày 20/4. Đồng thời, sầu riêng từ Việt Nam, một đối thủ cạnh tranh lớn trên thị trường sầu riêng Trung Quốc, cũng sẽ có mặt trên thị trường cùng thời điểm với sầu riêng miền Nam Thái Lan. Thông thường, giá sầu riêng Thái Lan tăng vọt vào đầu mùa, sau đó giảm dần xuống mức thấp nhất vào khoảng giữa tháng 5. Sau đó, giá bắt đầu phục hồi và tăng trở lại, trùng với thời điểm sầu riêng từ miền Nam vào mùa. Tuy nhiên, năm nay, sự phục hồi giá cả đang bị ngăn cản bởi sự cạnh tranh của sầu riêng Việt Nam.

Hơn nữa, Việt Nam có lợi thế về vận chuyển nhờ vị trí địa lý gần Trung Quốc, dẫn đến chi phí logistics thấp hơn so với Thái Lan. Trong bối cảnh giá dầu cao, lợi thế này càng rõ rệt hơn và trực tiếp gây áp lực lên cạnh tranh về giá. Đôi khi, giá sầu riêng Việt Nam có thể tương đương hoặc thậm chí cao hơn sầu riêng Thái Lan ở một số khu vực, đặc biệt là sầu riêng miền Nam Thái Lan, nơi chất lượng bị hạn chế do mùa mưa. Điều này khiến các doanh nghiệp đánh giá rằng sầu riêng miền Nam Thái Lan có thể phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt hơn trong tương lai. Ngoài ra, hiện tượng El Ninõ, dự kiến xảy ra vào giữa năm và có tác động kéo dài trong ba năm nữa, là điều mà nông dân cần chuẩn bị, bao gồm cả việc tích trữ nước tưới tiêu trước.

Ông Nattakrit đưa ra cảnh báo rằng loại trái cây đáng lo ngại mà chính phủ Thái Lan cần chuẩn bị để giải quyết và hỗ trợ là nhãn, đặc biệt là nhãn từ miền Bắc, sẽ bị ảnh hưởng bởi hiện tượng El Ninõ. Điều này sẽ dẫn đến giảm chất lượng nhãn và ảnh hưởng đến thu nhập của nông dân. Các cơ quan liên quan phải khẩn trương giải quyết vấn đề này bằng cách tăng diện tích tưới tiêu và xây dựng đập để tích trữ nước phục vụ nông nghiệp.

Thách thức về dòng tiền

Sầu riêng được bày bán tại Chanthaburi, Thái Lan. Ảnh: THX/TTXVN

Bên cạnh các yếu tố về giá cả và cạnh tranh, năm nay các doanh nghiệp Thái Lan sẽ gặp phải vấn đề dòng tiền, một yếu tố quan trọng đối với ngành xuất khẩu trái cây. Khi sản lượng tăng lên, họ cần chuẩn bị dòng tiền cao hơn cho mỗi chu kỳ xuất khẩu.

Ngành xuất khẩu sầu riêng cần khoảng 150 tỷ baht mỗi mùa vụ để trang trải chi phí thanh toán cho nông dân và vận chuyển. Các doanh nghiệp nhỏ cần 15 ngày để nhận được tiền thanh toán cho mỗi lô hàng, trong khi các nhà xuất khẩu có thời hạn tín dụng từ 45 ngày đến 90 ngày. Phần lớn vốn lưu động này là vốn vay. Hơn nữa, sản lượng năm nay vượt 1 triệu tấn, đòi hỏi người mua phải huy động được nguồn vốn lớn hơn để mua sầu riêng.

Ông Nattakrit cho biết, nhiều doanh nghiệp nhỏ và nhà bán buôn của Thái Lan đang gặp khó khăn về thanh khoản và không thể tiếp tục hoạt động, dẫn đến vai trò của họ bị suy giảm. Trong khi đó, vốn đầu tư của Trung Quốc ngày càng đóng vai trò quan trọng trong lĩnh vực bán buôn và xuất khẩu nhờ những lợi thế về vốn, lãi suất thấp và thị trường tiêu thụ sẵn có. Xu hướng này có thể dẫn đến sự thay đổi lâu dài trong cấu trúc thị trường, nơi vốn đầu tư nước ngoài có thể ảnh hưởng đáng kể đến giá cả.

Phạm Hải (TTXVN)