Thị trường bản quyền yếu buộc ông lớn rạp phim phải hành xử 'sai tư thế'

Mới đây, câu chuyện admin fanpage của một ông lớn trong ngành phát hành phim là Lotte Entertaiment Việt Nam phải nhắn tin, thương lượng với một trang web xem phim miễn phí Rổ Phim để “xin gỡ" một bộ phim Yêu Quái Núi Lãng Lãng sắp ra mắt vào tuần cuối tháng 1, đã thu hút nhiều sự chú ý của dư luận và mạng xã hội.

Nhiều người bật cười trước màn đối thoại được cho là đầy chất thơ. Có người xem đó như một tình huống hi hữu, chưa từng có tiền lệ. Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, màn trao đổi giữa 2 bên không phải chuyện lạ. Nó chỉ là một lát cắt rất thật của một thị trường bản quyền yếu, và khiến những người làm đúng buộc phải hành xử theo cách… “không đúng tư thế”.

Màn giao dịch đầy chất thơ gây bão mạng những ngày qua nhưng cũng là lát cắt về vấn đề bản quyền

Chia sẻ với Một Thế Giới về trường hợp về những vấn đề đằng sau màn thương lượng có 1-0-2 trên, chuyên gia truyền thông điện ảnh Châu Quang Phước cho biết, thoạt nhìn qua, việc một đơn vị phát hành phim bản quyền thuộc hàng lớn tầm về thương hiệu phải “nhỏ nhẹ” với một trang web phim lậu (không bản quyền) là một hành động có phần vừa tức cười vừa hơi “sai sai” về tính chính danh. Nhưng nếu chịu khó nhìn nhận “mở” về thực trạng bảo vệ bản quyền sáng tạo tại Việt Nam, sẽ thấy mọi thứ liên quan là không đơn giản so với sự hình dung của đại chúng tại xứ.

Chẳng hạn, hành lang pháp lý của Việt Nam vẫn còn chưa chặt chẽ trong việc xử lý, dù hệ thống pháp luật hiện có 3 cơ chế cơ bản để bảo vệ bản quyền là hành chính, dân sự và hình sự. Với hình thức dân sự, chủ sở hữu bản quyền có thể khởi kiện đối tượng vi phạm theo quy định, nhưng thực tế ai cũng biết rất dễ có nguy cơ “được vạ thì má đã sưng” bởi các vụ kiện này luôn kéo dài. Với hình thức xử lý hình sự thì đòi hỏi chủ bản quyền phải chứng minh được quy mô thương mại của việc vi phạm bản quyền, cũng là một tình thế gây khó cho doanh nghiệp. Còn với việc xử phạt hành chính thì hầu như mức độ phạt là không đủ răn đe với đối tượng vi phạm bản quyền.

"Như thế, trở lại với vụ admin của fanpage đơn vị phát hành phim là Lotte Entertaiment Việt Nam đã chọn cách thương lượng “bỏ nhỏ” bằng hình thái quan hệ dân sự với bên trang web lậu ấy, xét cho cùng là hợp lý hợp cảnh. Nó vừa đủ sức chứ không quá tầm của nhân sự làm nghề bên phát hành phim, lại dễ được việc, có tính hiệu quả cao trong thực tế đời sống. Bởi vòng đời tại thị trường Việt Nam của bộ phim chiếu rạp liên quan thiệt ra cũng khá ngắn, xử lý nhanh gọn câu chuyện kinh doanh bằng quan hệ dân sự sẽ là cách hữu hiệu nhất so với việc kiện tụng hình sự hoặc chờ các cơ quan chức năng xử phạt hành chính", chuyên gia Châu Quang Phước lý giải.

Chuyên gia truyền thông điện ảnh Châu Quang Phước

Ý kiến của Châu Quang Phước chạm đúng vào cốt lõi vấn đề. Một thị trường bản quyền yếu không chỉ gây thiệt hại kinh tế cho nhà sản xuất hay nghệ sĩ. Nó còn làm "méo mó hành vi" của toàn bộ hệ sinh thái. Đơn vị phát hành phim làm đúng luật buộc phải hành xử mềm mỏng, và cách nhanh nhất là thương lượng. Không phải vì họ không phân biệt được đúng - sai, mà vì họ không có lựa chọn nào tốt hơn...

Nhật Hạ