Theo dòng thời sự: Thách thức và giải pháp ứng phó để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026

Đây là kết quả đáng ghi nhận trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với bất ổn từ xung đột địa chính trị, biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng, lương thực và những biến động tài chính toàn cầu.

Tuy nhiên, từ mục tiêu tăng trưởng trên 8% lên mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026 là một khoảng cách không hề nhỏ. Khoảng cách ấy không chỉ được lấp đầy bằng vốn đầu tư, công nghệ hay chính sách tài khóa, tiền tệ, mà còn đòi hỏi một nguồn lực ít được nhắc đến nhưng mang tính nền tảng: Văn hóa phát triển. Bởi xét đến cùng, mọi thành tựu kinh tế đều được tạo ra bởi con người, và chất lượng con người lại được quyết định bởi môi trường văn hóa.

Các địa phương có tốc độ tăng trưởng đạt và vượt kịch bản đề ra thì tiếp tục phấn đấu đạt mức cao hơn. Ảnh: VGP.

Vượt qua những thách thức để tăng trưởng

Nhìn vào những thách thức hiện nay có thể thấy, nền kinh tế Việt Nam đang phải vận hành trong một môi trường đầy biến động. Giá dầu thế giới, chi phí logistics, tỷ giá, các cuộc xung đột khu vực hay những rủi ro từ biến đổi khí hậu đều là những yếu tố khó dự báo. Điều này đồng nghĩa với việc mô hình tăng trưởng không thể tiếp tục dựa vào tư duy ứng phó bị động, mà cần xây dựng một văn hóa thích ứng linh hoạt ở cả cấp quản lý nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

Thực tế, nhiều năm qua, khả năng thích ứng đã trở thành một trong những điểm mạnh của Việt Nam. Sau đại dịch COVID-19, doanh nghiệp nhanh chóng chuyển đổi phương thức sản xuất, mở rộng thị trường, ứng dụng công nghệ số và tìm kiếm chuỗi cung ứng mới. Chính phủ cũng liên tục cải cách thể chế, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và đổi mới phương thức điều hành. Những kết quả tăng trưởng của 6 tháng đầu năm phần nào phản ánh hiệu quả của tinh thần đó.

Song, để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, khả năng thích ứng cần được nâng lên thành một giá trị văn hóa. Đó là văn hóa đổi mới sáng tạo, văn hóa học hỏi liên tục, văn hóa dám nghĩ, dám làm và dám chịu trách nhiệm. Khi cán bộ quản lý không còn tâm lý sợ sai, doanh nghiệp không ngại đầu tư vào công nghệ mới, người lao động chủ động nâng cao kỹ năng, nền kinh tế sẽ có thêm động lực nội sinh để bứt phá.

Đặc biệt, trong lĩnh vực nông nghiệp, việc Cục Thống kê đề xuất tái cơ cấu theo hướng chất lượng cao, thích ứng biến đổi khí hậu, phát triển chuỗi giá trị và chuyển đổi số không chỉ là giải pháp kinh tế mà còn là sự thay đổi văn hóa sản xuất. Từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất theo chuỗi, từ kinh nghiệm truyền thống sang quản trị bằng dữ liệu, từ tư duy "được mùa mất giá" sang xây dựng thương hiệu nông sản - tất cả đều đòi hỏi một cuộc chuyển đổi về nhận thức và văn hóa làm ăn.

Tương tự, ngành công nghiệp chế biến, chế tạo - động lực tăng trưởng lớn nhất hiện nay - cũng sẽ không thể duy trì tốc độ cao nếu chỉ dựa vào lợi thế lao động giá rẻ. Điều cần xây dựng là văn hóa sáng tạo trong doanh nghiệp, khuyến khích nghiên cứu, cải tiến kỹ thuật, phát triển sản phẩm có giá trị gia tăng cao và từng bước làm chủ công nghệ.

Tạo động lực tăng trưởng bền vững

Một nền kinh tế muốn tăng trưởng nhanh nhưng vẫn bền vững phải dựa trên một hệ giá trị văn hóa phù hợp với thời đại phát triển.

Trước hết là văn hóa liêm chính và kỷ cương trong quản trị. Nhà nước đang đẩy mạnh cải cách thể chế, phân cấp, phân quyền và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Tuy nhiên, hiệu quả của những cải cách này không chỉ nằm ở cơ chế mà còn phụ thuộc vào văn hóa thực thi công vụ. Một nền hành chính minh bạch, chuyên nghiệp, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm sẽ góp phần giảm chi phí giao dịch, tạo môi trường đầu tư thuận lợi và khơi thông các nguồn lực xã hội.

Tiếp theo là văn hóa tiêu dùng và sản xuất có trách nhiệm. Khi tiêu dùng cuối cùng tăng hơn 8%, xuất khẩu tăng trên 20%, nền kinh tế đang cho thấy sức cầu tích cực. Tuy nhiên, nếu chỉ chạy theo số lượng mà xem nhẹ chất lượng, môi trường hay trách nhiệm xã hội thì tăng trưởng sẽ khó bền vững. Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến sản phẩm xanh, sạch, có nguồn gốc rõ ràng; trong khi thị trường quốc tế cũng đặt ra nhiều tiêu chuẩn khắt khe về phát triển bền vững. Vì vậy, xây dựng văn hóa kinh doanh có trách nhiệm sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh lâu dài.

Một yếu tố khác mang tính quyết định là văn hóa hợp tác. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động, không một địa phương hay doanh nghiệp nào có thể phát triển đơn lẻ. Liên kết vùng, liên kết chuỗi giá trị, hợp tác công - tư và kết nối giữa doanh nghiệp với các cơ sở nghiên cứu sẽ giúp khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực. Văn hóa hợp tác còn giúp hạn chế tình trạng cạnh tranh thiếu lành mạnh, cục bộ địa phương hay tư duy "mạnh ai nấy làm", vốn là những rào cản đối với phát triển.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh cần được nhìn nhận như một cuộc chuyển đổi văn hóa. Không chỉ là việc đầu tư công nghệ hay sử dụng trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số còn là thay đổi cách tư duy, cách quản trị và cách phục vụ người dân. Tương tự, phát triển xanh không chỉ là giảm phát thải mà còn là hình thành lối sống tiết kiệm tài nguyên, tiêu dùng bền vững và trách nhiệm với môi trường trong toàn xã hội.

Mục tiêu tăng trưởng hai con số năm 2026 vì thế không chỉ là một chỉ tiêu kinh tế mà còn là phép thử đối với năng lực đổi mới của cả hệ thống. Bảy nhóm giải pháp mà Cục Thống kê kiến nghị, từ giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, cơ cấu lại nông nghiệp, cập nhật kịch bản tăng trưởng, đến phát huy các động lực mới, đều sẽ phát huy hiệu quả cao hơn nếu được đặt trên nền tảng của một văn hóa phát triển hiện đại.

Lịch sử cho thấy, những quốc gia tăng trưởng nhanh và bền vững đều không chỉ tích lũy vốn hay công nghệ, mà còn xây dựng được những giá trị văn hóa thúc đẩy sáng tạo, đề cao trách nhiệm, tôn trọng pháp luật và khuyến khích cống hiến. Việt Nam cũng đang đứng trước cơ hội đó. Khi văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, được chuyển hóa thành sức mạnh của từng con người, từng doanh nghiệp và từng địa phương, mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ không chỉ là một kỳ vọng trong các nghị quyết, mà có thể trở thành hiện thực, tạo nền tảng để đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với chất lượng cao hơn, bền vững hơn và giàu bản sắc hơn.

V.X.B

Vũ Xuân Bân