Theo dấu rừng xanh Ba Bể

Các cán bộ của Ban Quản lý và Hạt kiểm lâm Vườn Quốc gia Ba Bể đưa đoàn tham quan đi trải nghiệm cung đường trekking.

"Bảo vật" của vùng Đông Bắc

Từ lâu, Vườn Quốc gia Ba Bể được ví như "bảo vật" của vùng Đông Bắc. Nơi đây níu chân du khách bởi vẻ đẹp nguyên sơ của mặt hồ xanh biếc giữa trùng điệp núi đá vôi, những cánh rừng nhiệt đới rì rào trong gió và nhịp sống bình dị của đồng bào bản địa.

Theo lời hẹn, ông Phạm Văn Chí, Phó Giám đốc Ban Quản lý Vườn Quốc gia Ba Bể, cùng các cán bộ của Vườn đưa chúng tôi men theo cung đường trekking quen thuộc. Con đường dưới tán cây, lúc bằng phẳng, lúc gập ghềnh, mở ra không gian xanh ngút, tiếng chim vọng xa, tiếng lá khô xào xạc dưới chân, những vệt nắng len qua tầng cây tạo nên bức tranh thiên nhiên vừa yên bình, vừa sống động.

Vườn Quốc gia Ba Bể được thành lập năm 1992 với tổng diện tích 10.048ha, gồm 3.846ha phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, 6.162ha phân khu phục hồi sinh thái và 40ha phân khu hành chính - dịch vụ.

Năm 2004, Ba Bể được công nhận là Vườn Di sản ASEAN; năm 2011 được công nhận là Khu Ramsar, khẳng định giá trị đặc biệt về sinh thái, cảnh quan và đa dạng sinh học.

Đi sâu vào cánh rừng, càng dễ cảm nhận vì sao Ba Bể được xem là một trong những điểm du lịch sinh thái tiêu biểu của Việt Nam. Có lúc, cả đoàn dừng chân khá lâu chỉ để ngắm những cánh bướm chập chờn trong nắng. Khoảnh khắc ấy khiến khu rừng mang vẻ đẹp vừa thực, vừa mơ.

Cây gội, một loài cây phổ biến trong Vườn Quốc gia Ba Bể,

Anh Hoàng Thăng Trình, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Vườn Quốc gia Ba Bể, vừa hướng dẫn chúng tôi đi vừa giới thiệu: Vườn có hơn 1.000 loài thực vật, khoảng 80 loài thú quý hiếm cùng hàng trăm loài động vật có xương sống. Giữa khu rừng nhiệt đới ấy hiện diện nhiều loài gỗ quý như nghiến, đinh, lim, lát hoa; đặc biệt có loài trúc dây đặc hữu bám trên các vách núi, tạo nên nét riêng cho cảnh quan hồ Ba Bể.

Theo định hướng phát triển du lịch bền vững của tỉnh, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Ba Bể đang xây dựng các tour, tuyến tham quan gắn với bảo tồn thiên nhiên trên cơ sở khai thác hợp lý hệ sinh thái đặc thù, bảo đảm tuân thủ quy định của pháp luật và giữ gìn nguyên vẹn các giá trị cốt lõi của di sản.

Khám phá dấu tích của người tiền sử

Không chỉ nổi tiếng bởi cảnh quan và đa dạng sinh học, Vườn Quốc gia Ba Bể còn lưu giữ nhiều dấu tích quý giá của người tiền sử trong các hang động đá vôi như Thẳm Kít, Thẳm Myà, Nả Phoòng, Kẹm Liềm và động Ba Cửa nằm trong vùng lõi của Vườn.

Hang Thẳm Kít nằm phía Bắc hồ Ba Bể, cao hơn 50m so với mặt hồ. Cửa hang hình vòm lớn quay về hướng Tây chếch Nam. Càng tiến gần cửa hang, cảm giác huyền bí càng rõ nét. Bên trong là không gian rộng gần 3.000m2, nền tương đối bằng phẳng, chia thành ba buồng lớn cùng nhiều ngách nhỏ.

Những khối đá tảng nằm rải rác là dấu tích của quá trình kiến tạo địa chất khi đá tách khỏi trần hang từ hàng nghìn năm trước.

Du khách thích thú khi trekking Vườn Quốc gia Ba Bể vào mùa hè.

Theo các nhà khảo cổ, Thẳm Kít được xem là "động người xưa" của khu vực Vườn Quốc gia Ba Bể. Tại đây đã phát hiện dấu tích cư trú cùng nhiều di vật của người nguyên thủy thuộc hậu kỳ Đá cũ, có niên đại gần 20.000 năm trước. Những lớp trầm tích, công cụ đá và dấu vết sinh hoạt còn lưu giữ trong hang là minh chứng cho sự hiện diện và thích nghi của con người với môi trường núi rừng từ hàng vạn năm trước.

Không xa Thẳm Kít là hang Kẹm Liềm, thuộc thôn Chợ Lèng, xã Đồng Phúc. Các nhà khảo cổ đã phát hiện tại đây nhiều vỏ ốc suối, xương động vật, hòn ghè, đá cuội nguyên liệu, đá có vết ghè và mảnh tước, phản ánh đời sống săn bắt, hái lượm của cư dân tiền sử.

Dựa trên địa tầng văn hóa và hệ thống di vật, các nhà nghiên cứu bước đầu xác định hang Kẹm Liềm là di tích cư trú của người tiền sử thuộc giai đoạn sớm thời đại Đá mới, cách nay khoảng 7.000-8.000 năm.

Các nhà khảo cổ tìm thấy dấu tích người tiền sử tại hang Kẹm Liềm, thuộc thôn Chợ Lèng, xã Đồng Phúc (trong Vườn Quốc gia Ba Bể).

Những phát hiện khảo cổ tại Vườn Quốc gia Ba Bể góp phần làm phong phú thêm nhận thức về văn hóa tiền sử ở khu vực phía Bắc Thái Nguyên nói riêng và Việt Nam nói chung. Điều đó cho thấy Ba Bể không chỉ là di sản thiên nhiên quý giá mà còn là không gian lưu giữ những tầng sâu văn hóa, nơi thiên nhiên và lịch sử hòa quyện trong một chỉnh thể thống nhất.

Khép lại hành trình trekking, đứng trước màu xanh thẳm của rừng, mặt hồ phẳng lặng và những dãy núi đá vôi nối tiếp nhau, chúng tôi cảm nhận rõ hơn giá trị đặc biệt của Vườn Quốc gia Ba Bể. Đó là giá trị của một hệ sinh thái giàu có, nơi từng tán cây, dòng suối, cánh bướm và tiếng chim đều góp phần tạo nên sức sống của đại ngàn. Đó cũng là giá trị của cảnh quan được thiên nhiên kiến tạo qua hàng triệu năm và của những di tích khảo cổ vẫn lặng lẽ kể câu chuyện về thuở bình minh của loài người.

Có lẽ, điều còn đọng lại sau chuyến đi không chỉ là vẻ đẹp của núi rừng Ba Bể, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm gìn giữ những giá trị thiên nhiên và di sản quý báu ấy cho hôm nay và mai sau.

Vi Diễn