Theo dấu họa tiết cung đình

Mới đây, tại Hội thảo Nghiên cứu Khoa học Sinh viên do Trường ĐH Khoa học, ĐH Huế tổ chức, gian hàng trưng bày sản phẩm thủ công mỹ nghệ được trang trí bằng họa tiết trang trí ô hộc trong kiến trúc cung đình Huế gây sự tò mò, thích thú cho nhiều sinh viên, giảng viên.

Những chiếc nón lá, quạt giấy... quen thuộc tạo điểm nhấn được điểm xuyết bởi các hoa văn cổ kính, gợi nhắc vẻ đẹp tinh tế của những mái điện xưa trong Đại Nội. Đằng sau những sản phẩm đầy màu sắc ấy là một hành trình tìm hiểu và “giải mã” họa tiết kiến trúc cung đình của hai sinh viên kiến trúc.

Hoàng Long kể, trước đây, cậu đã có sự yêu thích đối với những kiến trúc truyền thống. Sau khi vào học tại khoa Kiến trúc, Hoàng Long và Quang Nhật có dịp được theo chân ThS.KTS. Phạm Đăng Nhật Thái - giảng viên khoa Kiến trúc, Trường ĐH Khoa học, ĐH Huế - trong những chuyến đi thực tế ở các công trình truyền thống như đình làng, chùa chiền trên khắp mọi miền Tổ quốc. Chính trong những chuyến đi đó, hai chàng trai trẻ dần nhận ra, kiến trúc truyền thống ẩn chứa nhiều chi tiết thú vị hơn những gì mắt thường nhìn thấy.

“Trước đây, mỗi lần đến các lăng tẩm hay Đại Nội, chúng em chỉ nhìn thấy những chi tiết quen thuộc như rồng, phượng, bậc tam cấp… nhưng chưa bao giờ đặt câu hỏi sâu hơn về chúng. Chỉ khi đi nhiều, nhìn thấy rằng ở công trình cổ nào cũng xuất hiện những hệ thống ô hộc và được thầy Nhật Thái gợi ý hướng nghiên cứu về hệ thống ô hộc trong kiến trúc cung đình, em mới bắt đầu nhìn di sản bằng một ánh nhìn khác”, Hoàng Long chia sẻ. Nhờ sự tư vấn của thầy, Hoàng Long và Quang Nhật quyết định thực hiện đề tài “Nghiên cứu ứng dụng họa tiết ô hộc trên mái điện Thái Hòa vào thiết kế sản phẩm thủ công mỹ nghệ Huế” vào đầu năm 2025.

Hào hứng bước vào nghiên cứu, nhưng hai chàng trai đã gặp không ít trở ngại. Là sinh viên, họ không có nhiều kinh phí thực hiện nghiên cứu, trong khi công trình kiến trúc được lựa chọn lại nằm bên trong Đại Nội - một điểm tham quan phải mua vé khi muốn vào. Những ngày đầu khảo sát, nhóm cũng khá lúng túng khi tiếp cận hệ thống họa tiết dày đặc trên mái điện. Khi bắt đầu quan sát kỹ hơn, hai sinh viên phát hiện hệ thống ô hộc trên mái điện phong phú hơn họ tưởng. Những họa tiết như hoa cúc, hoa mẫu đơn, đôi chim, đôi cá hay các biểu tượng trong bộ bát bửu xuất hiện với nhiều cách thể hiện khác nhau. Mỗi hình ảnh lại gắn với những quan niệm văn hóa về thiên - địa - nhân, về sự phồn thịnh và bình an.

Hành trình của Hoàng Long và Quang Nhật không dừng lại ở việc khám phá các họa tiết cung đình. Điều khiến họ trăn trở hơn là làm thế nào để những chi tiết kiến trúc ấy không chỉ nằm yên trên các công trình kiến trúc, mà có thể bước ra đời sống hiện đại. Ý tưởng ứng dụng họa tiết ô hộc cung đình vào sản phẩm thủ công mỹ nghệ vì thế đã ra đời.

Những sản phẩm đầu tiên của nhóm khá đơn giản khi gần như giữ nguyên các họa tiết trong kiến trúc. Nhưng càng nghiên cứu sâu, hai sinh viên càng nhận ra rằng, cần phải điều chỉnh để phù hợp với từng sản phẩm. “Sau này chúng em bắt đầu thay đổi các module họa tiết, thậm chí chỉ sử dụng một phần chi tiết để tạo bố cục hài hòa hơn”, Hoàng Long chia sẻ.

Các họa tiết được vẽ lại bằng phần mềm thiết kế, sau đó phóng tác hoặc lắp ghép để tạo nên nhiều biến thể. Trong quá trình thực hiện, nhóm cũng nhận được sự hỗ trợ từ các nghệ nhân làng nghề. Những người thợ thủ công đã góp ý để các họa tiết phù hợp với chất liệu của từng sản phẩm. Từ những họa tiết trên mái điện, một mạch liên kết mới giữa di sản và đời sống đang dần hình thành.

Theo ThS.KTS. Phạm Đăng Nhật Thái, việc đưa họa tiết kiến trúc vào sản phẩm đời sống mang nhiều ý nghĩa: “Di sản không chỉ nằm trên các công trình mà còn có thể hiện diện trong những vật dụng hằng ngày. Khi một món quà lưu niệm mang họa tiết kiến trúc Huế được gửi tặng, đó cũng là cách lan tỏa vẻ đẹp văn hóa của vùng đất này”.

TS. KTS. Nguyễn Vũ Minh, Phó Trưởng khoa Kiến trúc, Trường ĐH Khoa học, ĐH Huế đánh giá đây là một hướng nghiên cứu đáng khích lệ: “Các bạn sinh viên đã vận dụng khéo léo những chi tiết thẩm mỹ rất Huế để tạo nên các sản phẩm thủ công mỹ nghệ có giá trị sử dụng. Đây là hướng đi có thể góp phần phát triển các sản phẩm du lịch mang thương hiệu Huế”.

Nhờ tính ứng dụng cao và sự tâm huyết của hai sinh viên trẻ, đề tài đã giành giải “Trình bày báo cáo xuất sắc” tại Hội thảo Nghiên cứu Khoa học Sinh viên do Trường ĐH Khoa học, ĐH Huế tổ chức. Với Hoàng Long và Quang Nhật, đề tài này cũng mở ra những dự định dài hơn với tiềm năng phát triển các sản phẩm mới, đồng thời lan tỏa niềm yêu thích kiến trúc di sản đến cộng đồng.