Thế hệ tỷ phú AI dành 430 tỷ USD cho tương lai nhân loại

Sự bùng nổ của AI tại Thung lũng Silicon đang tạo ra làn sóng từ thiện lớn nhất lịch sử. Khi OpenAI nộp hồ sơ IPO tại Mỹ với định giá ước tính 1.000 tỷ USD - sớm nhất vào tháng 9 tới - các nhà sáng lập, nhân viên và nhà đầu tư sắp sở hữu khối tài sản khổng lồ. Nhiều người trong số này đã bắt đầu tính chuyện cho đi số tiền họ kiếm được. Tổng cộng, họ đã cam kết quyên góp khoảng 430 tỷ USD, theo Economist.

Trong thời đại công nghiệp (cuối thế kỷ 19 - đầu thế kỷ 20), các ông trùm như Andrew Carnegie, John D. Rockefeller và Henry Ford đã quyên góp khối tài sản khổng lồ để tài trợ cho các trường đại học và xây dựng nhà hát hòa nhạc.

Đến thời đại Internet (1990-2018), thế hệ tỷ phú công nghệ như Bill và Melinda Gates, Mark Zuckerberg thúc đẩy Sáng kiến Cam kết Cho đi (Giving Pledge), hỗ trợ nông nghiệp, giáo dục và y tế cho những người nghèo nhất thế giới.

Nan Ransohoff - người phụ trách các dự án vì lợi ích công cộng tại Stripe - dự đoán AI có thể tạo ra làn sóng từ thiện thứ ba và lớn hơn rất nhiều. Thế hệ này hành động quyết liệt hơn, sở hữu tài sản khổng lồ và theo đuổi những góc nhìn đạo đức riêng biệt.

Nick Allardice từ tổ chức GiveDirectly chia sẻ họ đang chuẩn bị tiếp nhận hàng chục triệu USD: “Đây có thể là thời điểm hàng trăm triệu cuộc sống được cải thiện, và trong lịch sử có lẽ sẽ không có nhiều thời điểm như thế”.

CEO của OpenAI Sam Altman. Ảnh: Reuters.

Hàng trăm tỷ USD sẽ được cho đi

Tháng 1, cả 7 nhà đồng sáng lập Anthropic, trong đó có CEO Dario Amodei, cam kết quyên góp 80% tài sản, tương đương 110 tỷ USD, theo Forbes.

Cùng với đó, bà Ransohoff cho biết đội ngũ nhân viên của Anthropic có thể sớm đóng góp khoảng 60 tỷ USD vào các "quỹ từ thiện do người quyên góp chỉ định" (DAF).

OpenAI Foundation, đơn vị đang nắm giữ 26% cổ phần OpenAI, dự kiến dành khoảng 260 tỷ USD cho hoạt động từ thiện. Đội ngũ nhân viên của OpenAI cũng hứa hẹn trở thành lực lượng quyên góp tiềm năng trong tương lai.

Tổng cộng, các đợt IPO của Anthropic và OpenAI có thể mở ra khoảng 430 tỷ USD cho hoạt động từ thiện. Đây là số tiền tương đương khoảng 25 quỹ Ford Foundation.

Ngoài ra, còn có những startup AI nhỏ hơn, nơi các nhà sáng lập cam kết quyên góp tiền thu được từ công việc kinh doanh. Theo ước tính, khoảng 20,5 tỷ USD có thể được phân bổ mỗi năm.

Để so sánh, tổng quyên góp theo hình thức cá nhân ở Mỹ năm 2025 là 394 tỷ USD. Xét về hầu hết phương diện, làn sóng từ thiện thời AI sẽ lớn hơn nhiều các giai đoạn trước, ngoại trừ tỷ lệ đóng góp trên tổng thể nền kinh tế.

Do Mỹ hiện giàu có hơn nhiều so với trước đây, nên số tiền từ thiện này tương đương khoảng 1,3% GDP. Trong thời đại công nghiệp, con số này được cho lên tới 1,9% GDP.

Dù vậy, làn sóng từ thiện thời AI vẫn vượt xa thời Internet (1990-2018), khoảng 230 tỷ USD (0,8% GDP). Đáng chú ý, làn sóng từ thiện mới bùng nổ đúng thời điểm ngân sách viện trợ chính thức từ các chính phủ đang suy giảm.

Giới tỷ phú AI muốn làm từ thiện theo cách nào?

Giới từ thiện AI được cho có góc nhìn khác so với thế hệ trước. Nhiều người, dù không phải tất cả, theo đuổi “Chủ nghĩa vị tha hiệu quả” (Effective Altruism - EA). Đây là phong trào tập hợp những người theo chủ nghĩa duy lý, cho rằng hoạt động từ thiện nên tập trung vào những nơi mà mỗi USD quyên góp có thể tạo ra tác động lớn nhất, dựa trên bằng chứng thực tế.

Nghiên cứu khoa học và y tế công cộng toàn cầu có thể là những lĩnh vực thụ hưởng chính. Tháng 6 vừa qua, Anthropic, OpenAI Foundation và Stripe dẫn đầu khoản quyên góp 500 triệu USD để tìm ra vaccine phòng virus cảm lạnh và cúm.

Zachary Robinson thuộc Trung tâm Chủ nghĩa Vị tha Hiệu quả (Oxford), cho rằng các dự án được tài trợ sẽ ngày càng tham vọng. Chẳng hạn, các khoản tài trợ theo định hướng EA đang hỗ trợ nghiên cứu biến đổi gene muỗi nhằm làm giảm số lượng muỗi hoặc giúp chúng kháng lại ký sinh trùng sốt rét.

Khoảng 600.000 người chết vì sốt rét mỗi năm, vì vậy những dự án như trên có thể mang lại hiệu quả cao so với số tiền bỏ ra. Quan điểm của EA cũng có thể mở rộng sang nhiều lĩnh vực khác.

Nghiên cứu khoa học và y tế công cộng toàn cầu có thể là những lĩnh vực nhận được nhiều tiền tài trợ. Ảnh: Reuters.

David Goldberg của Founder’s Pledge, tổ chức giúp những người trong ngành công nghệ làm từ thiện, dự đoán nguồn tiền dành cho phúc lợi động vật sẽ tăng mạnh.

Các tổ chức tài trợ lớn cũng có thể rót tiền cho những dự án nhằm cải thiện khả năng dự đoán tương lai của con người hay sáng kiến YIMBY, ủng hộ xây dựng thêm nhà nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng thiếu hụt nhà ở và giá nhà đắt đỏ.

Tuy nhiên, vì tập trung vào những dự án có thể đo lường kết quả, các nhà tài trợ này có thể ít chú ý đến lĩnh vực khó định lượng hơn, chẳng hạn trao quyền cho phụ nữ hay bảo tồn di sản văn hóa.

Khi tiền từ thiện quay trở lại với AI

Quan điểm đáng chú ý khác của các nhà tài trợ theo khuynh hướng EA liên quan đến chính AI. Một số người lo ngại những kịch bản ít có khả năng xảy ra nhưng có thể gây hậu quả thảm khốc, như việc AI vượt khỏi tầm kiểm soát và đe dọa sự tồn vong của nhân loại.

Alexander Berger, đồng sáng lập kiêm CEO của Coefficient Giving, cho biết Coefficient Giving, trước đây có tên Open Philanthropy, đã tài trợ các nghiên cứu về “rủi ro hiện sinh” do AI mất kiểm soát gây ra.

Điều đó đồng nghĩa một phần tiền từ thiện của giới AI sẽ được rót trở lại vào chính lĩnh vực đã giúp họ trở nên giàu có.

Tháng 7, Coefficient Giving công bố khoản quyên góp 160 triệu USD cho Resolution, một tổ chức mới thành lập tập trung vào việc “điều chỉnh” hoạt động AI phù hợp hơn với các giá trị nhân văn.

Tuy nhiên, cách tiếp cận này cũng đặt ra không ít thách thức. Trước hết, rất khó để đánh giá hiệu quả của các nghiên cứu về an toàn AI.

Chính các nhà tài trợ cũng thừa nhận không thể biết chắc điều gì sẽ xảy ra nếu những nghiên cứu này không được thực hiện. Ngay cả khi AI không bao giờ gây ra thảm họa, cũng không thể xác định kết quả đó đến từ nỗ lực phòng ngừa hay đơn giản vì nguy cơ vốn chưa từng tồn tại.

Trong khi đó, các khoản tiền khác được rót vào lĩnh vực AI, đặc biệt những khoản không theo định hướng EA, cũng có nguy cơ trở thành một cách để những công ty công nghệ xây dựng hình ảnh đẹp hơn trong mắt công chúng.

Minh An