Thế hệ trẻ và sứ mệnh 'cầu nối' chuyển đổi số trong nông nghiệp

Khi nông nghiệp bước vào không gian số

Chuyển đổi nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững và gắn với kinh tế số đang trở thành yêu cầu tất yếu trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và tác động mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Từ sản xuất, quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc đến tiêu thụ nông sản, công nghệ và nền tảng số ngày càng hiện diện sâu hơn trong đời sống nông thôn.

Tuy nhiên, quá trình này không diễn ra một cách tự động, mà đòi hỏi những “cầu nối” đủ năng lực, đủ kiên nhẫn và đủ hiểu biết để đưa công nghệ đến gần hơn với người nông dân, đặc biệt là nông dân lớn tuổi. Trong dòng chảy ấy, thế hệ trẻ đang nổi lên như lực lượng trung tâm, đóng vai trò kết nối giữa truyền thống canh tác và phương thức sản xuất - tiêu thụ hiện đại.

Thực tế cho thấy, rào cản lớn nhất của chuyển đổi số trong nông nghiệp không chỉ nằm ở hạ tầng hay vốn đầu tư, mà còn ở năng lực tiếp cận và thói quen sản xuất. Nhiều nông dân đã gắn bó cả đời với ruộng đồng, quen với cách làm thủ công, “trông trời, trông đất, trông mưa”, nay phải tiếp cận điện thoại thông minh, phần mềm quản lý, sàn thương mại điện tử hay quy trình chứng nhận số là một thách thức không nhỏ. Khoảng cách thế hệ vì thế trở thành khoảng trống cần được lấp đầy.

Chuyển đổi nông nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững và gắn với kinh tế số đang trở thành yêu cầu tất yếu trong bối cảnh hội nhập sâu rộng. Ảnh minh họa

Trong bức tranh đó, lực lượng thanh niên nông thôn, sinh viên nông nghiệp, cán bộ trẻ tại hợp tác xã, doanh nghiệp khởi nghiệp nông nghiệp công nghệ cao đã và đang đảm nhiệm vai trò “phiên dịch” giữa hai thế giới: thế giới số và thế giới ruộng vườn. Họ là những người giúp nông dân cài đặt ứng dụng truy xuất nguồn gốc, hướng dẫn ghi chép nhật ký điện tử, đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, xây dựng thương hiệu nông sản trên mạng xã hội, hay đơn giản là giải thích vì sao một mã QR có thể giúp sản phẩm bán được giá cao hơn.

Nhiều mô hình cho thấy, khi có sự đồng hành của thế hệ trẻ, quá trình chuyển đổi diễn ra mềm mại hơn, ít va vấp hơn. Không ít hợp tác xã đã mạnh dạn giao cho cán bộ trẻ phụ trách mảng công nghệ, truyền thông và kết nối thị trường, trong khi thế hệ đi trước tập trung vào kinh nghiệm sản xuất và kiểm soát chất lượng. Sự phân vai này không chỉ tạo hiệu quả kinh tế, mà còn giúp hình thành một tư duy mới trong tổ chức sản xuất nông nghiệp, tôn trọng kinh nghiệm truyền thống nhưng không đứng ngoài xu thế.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia nông nghiệp, chuyển đổi số chỉ thực sự thành công khi người nông dân cảm nhận được lợi ích cụ thể và nhìn thấy kết quả rõ ràng. Và để điều đó xảy ra, cần những người “đứng giữa” đủ gần gũi để nông dân tin tưởng, nhưng cũng đủ am hiểu công nghệ để dẫn dắt. Thế hệ trẻ, với lợi thế về tri thức, khả năng thích ứng nhanh và tinh thần đổi mới, đang đảm nhận vai trò ấy một cách tự nhiên.

Từ người “học công nghệ” đến làm chủ thị trường

Câu chuyện tại Hợp tác xã Nông nghiệp sạch Đức Hậu Lưu là một ví dụ điển hình cho vai trò “cầu nối” của thế hệ trẻ trong thực tiễn chuyển đổi nông nghiệp. Chia sẻ về hành trình tiếp cận công nghệ số, ông Lê Hữu Diện - Giám đốc Hợp tác xã thẳng thắn nhìn nhận rằng, với những người đã lớn tuổi như ông, việc làm quen với công nghệ không hề dễ dàng trong giai đoạn đầu. Không được tiếp cận công nghệ từ sớm, nhiều khái niệm tưởng chừng đơn giản lại trở thành rào cản tâm lý không nhỏ.

“Chúng tôi phải nhờ rất nhiều đến sự hỗ trợ của con cháu, của lớp trẻ. Ban đầu là học cách dùng điện thoại thông minh, sau đó là ghi chép sản xuất trên nền tảng số, rồi đến việc quảng bá, tiêu thụ sản phẩm” - ông Diện cho biết.

Tuy nhiên, khi từng bước vận dụng công nghệ vào thực tế, hiệu quả mang lại đã vượt ngoài mong đợi. Chi phí sản xuất được tiết giảm, nhu cầu nhân công giảm bớt, trong khi việc tiêu thụ sản phẩm thuận lợi hơn nhờ tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng thông qua các kênh trực tuyến. Đặc biệt, quy trình sản xuất bưởi Diễn hữu cơ của hợp tác xã ngày càng được nhiều người biết đến, tạo dựng niềm tin cho thị trường, điều trước đây rất khó thực hiện nếu chỉ dựa vào phương thức truyền thống.

Ông Lê Hữu Diện - Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp sạch Đức Hậu Lưu. Ảnh: NVCC

Không chỉ dừng lại ở hỗ trợ kỹ thuật, thế hệ trẻ còn mang đến cho nông nghiệp một tư duy mới về thị trường. Nhiều bạn trẻ tham gia hợp tác xã với vai trò phụ trách truyền thông, xây dựng câu chuyện sản phẩm, thiết kế bao bì, kết nối đối tác phân phối. Họ hiểu rằng, trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt, nông sản không chỉ cần “sạch” mà còn phải “được kể đúng cách”, được định vị rõ ràng và minh bạch thông tin. Chính sự kết hợp giữa kinh nghiệm sản xuất của thế hệ đi trước và tư duy thị trường của lớp trẻ đã tạo nên giá trị gia tăng bền vững.

Ở nhiều địa phương, các mô hình thanh niên khởi nghiệp nông nghiệp số, tổ công nghệ số cộng đồng, hay các chương trình đưa trí thức trẻ về nông thôn đang phát huy hiệu quả rõ nét. Những người trẻ không chỉ mang kiến thức từ giảng đường về ruộng đồng, mà còn trở thành cầu nối giữa nông dân với doanh nghiệp, ngân hàng, đơn vị logistics và thị trường tiêu dùng hiện đại. Qua đó, nông nghiệp dần thoát khỏi hình ảnh sản xuất nhỏ lẻ, manh mún để tiến tới chuỗi giá trị có tổ chức.

Sứ mệnh “cầu nối” của thế hệ trẻ trong chuyển đổi nông nghiệp không phải là thay thế người nông dân, mà là đồng hành, hỗ trợ và trao quyền. Khi người nông dân lớn tuổi cảm nhận được sự tôn trọng, được hướng dẫn một cách kiên nhẫn và nhìn thấy lợi ích cụ thể, họ sẵn sàng thay đổi. Đó chính là nền tảng quan trọng để chuyển đổi số không trở thành phong trào hình thức, mà đi vào chiều sâu, bền vững.

Trong bối cảnh nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước yêu cầu tái cơ cấu mạnh mẽ, hướng tới xanh hóa, số hóa và hội nhập quốc tế, vai trò của thế hệ trẻ càng trở nên quan trọng. Họ không chỉ là lực lượng kế cận, mà còn là tác nhân đổi mới, là nhịp cầu nối giữa quá khứ và tương lai của nông thôn Việt Nam. Khi cây cầu ấy được xây dựng vững chắc, chuyển đổi nông nghiệp sẽ không còn là khẩu hiệu, mà trở thành động lực phát triển thực chất, lan tỏa từ từng thửa ruộng, vườn cây đến toàn bộ nền kinh tế nông nghiệp.

Minh Trang