Thế giới thời đàm: Phép thử 'NATO 3.0'

Được thành lập vào năm 1949, NATO là một liên minh quân sự liên chính phủ dựa trên nguyên tắc phòng thủ chung.

Khái niệm “NATO 3.0” được đưa ra nhằm đánh dấu một giai đoạn mới trong sự tồn tại của NATO. Hai giai đoạn trước đó là thời kỳ Chiến tranh Lạnh (NATO 1.0) và thời kỳ hậu Chiến tranh Lạnh (NATO 2.0). Thuật ngữ này lần đầu tiên được sử dụng vào năm 2010 bởi cựu Tổng thư ký NATO Anders Fogh Rasmussen (2009-2014). Khi đánh giá nguy cơ một cuộc tấn công quân sự lớn nhằm vào NATO là "thấp", ông Rasmussen đã liệt kê những mối đe dọa mới khó phát hiện hơn, từ khủng bố đến các cuộc tấn công mạng.

Ngay từ nhiệm kỳ đầu tiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục chỉ trích và đe dọa NATO, cho rằng gánh nặng an ninh châu Âu đặt lên vai Mỹ một cách không cân xứng, bởi Mỹ là quốc gia đóng góp lớn nhất cho liên minh quân sự này. Với yêu cầu các đồng minh tăng chi tiêu quân sự, nếu không Washington sẽ rút khỏi NATO, Tổng thống Trump đã đặt ra thử thách cho những nguyên tắc của NATO.

Tổng thư ký NATO Mark Rutte nói: “Chúng ta sẽ thổi sức sống vào tầm nhìn “NATO 3.0”: Một châu Âu mạnh mẽ hơn trong một NATO mạnh mẽ hơn”. Ảnh: nato.int

Chính trong bối cảnh này, tầm nhìn “NATO 3.0” đã nổi lên và nhận được ủng hộ của Thứ trưởng thứ nhất Bộ Chiến tranh Mỹ Elbridge Colby. Theo ông Colby, Mỹ mong muốn quan hệ đối tác, chứ không phải sự phụ thuộc từ các nước châu Âu. Ông Colby cũng nhấn mạnh ưu tiên của Washington hiện nay là lãnh thổ Mỹ, khu vực Tây bán cầu và khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương.

Khái niệm tầm nhìn “NATO 3.0” cũng được Bộ trưởng Bộ Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth đề cập tới trong bài phát biểu hôm 18-6. Ông Hegseth cho rằng, Lầu Năm Góc sẽ xem xét lại sự hiện diện của Mỹ trên lãnh thổ châu Âu, phù hợp với tầm nhìn “NATO 3.0”. Theo ông Hegseth, mục tiêu của “NATO 3.0” là mang lại sự phát triển mạnh mẽ cho NATO nhưng châu Âu cũng phải tự bảo đảm an ninh cho chính mình. Washington tiếp tục yêu cầu các nước thành viên châu Âu tăng chi tiêu quân sự và cho rằng các quốc gia không đáp ứng được các mục tiêu đề ra có thể phải đối mặt với hậu quả.

Về phần mình, chính phủ các nước đồng minh châu Âu cũng nhận thức được rằng, giờ đây họ sẽ phải gánh vác một phần trách nhiệm quốc phòng lớn hơn nhiều, khi Mỹ dần dần giảm bớt cam kết của mình đối với lục địa này. Tổng thư ký NATO Mark Rutte nói: “Chúng ta sẽ thổi sức sống vào tầm nhìn “NATO 3.0”: Một châu Âu mạnh mẽ hơn trong một NATO mạnh mẽ hơn”.

Ông Rutte có ba lý do để lạc quan một cách thận trọng khi đưa ra tuyên bố trên. Trước hết, châu Âu đang đầu tư những khoản tiền kỷ lục vào quốc phòng. Như đã biết, năm ngoái tại La Hay (Hà Lan), các nước đồng minh châu Âu đã cam kết tăng thêm 3,5%, nâng tổng cam kết chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP. Một số quốc gia, trong đó có Estonia, Latvia, Litva và Ba Lan, đã chi tiêu vượt xa các mục tiêu đã thỏa thuận, trong khi những quốc gia khác đang có những bước tiến đáng kể".

Thứ hai, NATO đang bù đắp hầu hết khoảng trống mà Mỹ để lại trong các kế hoạch quốc phòng của liên minh. Tuy nhiên, vẫn còn một số trở ngại như: Quân đội châu Âu thiếu hụt binh lính, một số quốc gia chật vật tăng ngân sách quốc phòng, nhiều năng lực chiến lược vẫn phụ thuộc phần lớn vào Mỹ… Khoảng trống lớn nhất chính là máy bay ném bom chiến lược - thứ mà châu Âu không có và không thể thay thế bằng loại tương đương.

Lý do thứ ba cho sự lạc quan của ông Rutte là các đại sứ NATO đã phê duyệt văn bản tuyên bố Hội nghị thượng đỉnh ở Ankara - một văn bản ngắn gọn, sắc bén tương tự như văn bản được thông qua năm ngoái tại La Hay. Tuyên bố tái khẳng định “cam kết vững chắc đối với phòng thủ tập thể của NATO theo điều 5” của Hiệp ước thành lập NATO và nêu rõ rằng các đồng minh châu Âu và Canada đang thực hiện các cam kết đã đưa ra tại La Hay.

Ngoài nghĩa vụ tài chính, NATO còn theo dõi cuộc chiến kéo dài ở Ukraine hơn 4 năm qua cũng như tình hình bất ổn ở Trung Đông hiện nay. Mặc dù can thiệp trực tiếp vào Trung Đông không nằm trong phạm vi nhiệm vụ của NATO, nhưng không thể phủ nhận thực tế rằng an ninh toàn cầu là một thể thống nhất không thể tách rời...

Trong bất ổn địa chính trị hiện nay cũng như những tin đồn cho rằng NATO “đã hết thời”, liên minh quân sự này vẫn luôn tìm cách thích nghi để duy trì được sự tồn tại của mình. Và Hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara chính là phép thử quan trọng cho tầm nhìn mới “NATO 3.0” của liên minh quân sự này.

YÊN BÌNH