Thể chế mở đường để văn hóa trở thành động lực phát triển

Để thực hiện yêu cầu ấy, nhiệm vụ được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặc biệt nhấn mạnh là tiếp tục hoàn thiện thể chế, tạo đột phá để giải phóng sức sáng tạo của toàn xã hội, huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực cho phát triển văn hóa.

Từ việc xây dựng Luật Bản quyền tác giả, Luật Hoạt động nghệ thuật, Luật Công nghiệp văn hóa, nghiên cứu Luật Văn học đến hoàn thiện hạ tầng văn hóa số, cơ chế quản trị dựa trên dữ liệu và hệ thống các bộ chỉ số đánh giá... tất cả đều nhằm xây dựng một khuôn khổ pháp lý đồng bộ để văn hóa phát triển tương xứng với vai trò là nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng của phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Nhìn từ thực tiễn hoạt động của Quốc hội cho thấy, những năm gần đây, Quốc hội đã dành sự quan tâm đặc biệt đối với lĩnh vực văn hóa thông qua việc từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách phát triển văn hóa.

Bên cạnh việc sửa đổi, bổ sung nhiều đạo luật trong lĩnh vực văn hóa, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 162/2024/QH15 phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035 và ngay tại kỳ họp đầu tiên của nhiệm kỳ khóa XVI, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 28/2026/QH16 về phát triển văn hóa Việt Nam. Những quyết sách này đã tạo nền tảng quan trọng để thể chế hóa chủ trương của Đảng, đồng thời mở ra những cơ chế mới, đột phá hơn nhằm huy động nguồn lực và mở rộng không gian phát triển của văn hóa.

Thông điệp của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước về hoàn thiện thể chế phát triển văn hóa cho thấy những yêu cầu cao hơn đối với công tác này trong giai đoạn tới. Nếu giai đoạn vừa qua, trọng tâm là xây dựng khuôn khổ pháp lý và cơ chế, chính sách cho phát triển văn hóa, thì tới đây, phải bảo đảm thể chế phát triển văn hóa được vận hành thực sự thông suốt, hiệu quả; tạo điều kiện để các giá trị văn hóa được chuyển hóa thành tri thức số, tài sản trí tuệ, sản phẩm sáng tạo và công nghiệp văn hóa; để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của quốc gia như mục tiêu Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã đặt ra.

Điều đó cũng đặt ra những yêu cầu rất cụ thể đối với Quốc hội.

Trước hết là tiếp tục thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng thông qua việc hoàn thiện các đạo luật nền tảng mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã chỉ ra. Điều quan trọng không chỉ là bổ sung các quy định pháp luật, mà phải bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ giữa pháp luật về văn hóa với pháp luật về sở hữu trí tuệ, dữ liệu, khoa học và công nghệ, chuyển đổi số cũng như các cơ chế huy động nguồn lực phát triển văn hóa. Chỉ khi hệ thống pháp luật vận hành đồng bộ, quá trình chuyển hóa từ di sản thành dữ liệu, từ dữ liệu thành tài sản trí tuệ, từ tài sản trí tuệ thành sản phẩm sáng tạo mới có thể diễn ra thông suốt.

Cùng với đó, phải phát huy hơn nữa vai trò giám sát tối cao của Quốc hội đối với việc thực hiện các nghị quyết, luật và chính sách đã được ban hành. Trong phát biểu kết luận, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhiều lần nhấn mạnh không thể chỉ đánh giá bằng tỷ lệ số hóa hay số lượng sản phẩm được đưa lên môi trường số, mà phải đo bằng khả năng tạo lập tri thức số, hình thành tài sản trí tuệ, phát triển sản phẩm sáng tạo và đóng góp thực chất của tài nguyên văn hóa đối với giáo dục, khoa học, công nghệ, công nghiệp văn hóa và tăng trưởng kinh tế. Đó cũng cần trở thành những tiêu chí quan trọng trong hoạt động giám sát của Quốc hội, để các quyết sách lập pháp không chỉ đúng về chủ trương mà còn hiệu quả trong thực tiễn.

Có thể nói, phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đòi hỏi Quốc hội phải nâng cao hơn nữa chất lượng hoạt động lập pháp và giám sát trong lĩnh vực văn hóa. Sau khi Quốc hội đã ban hành nhiều quyết sách quan trọng về phát triển văn hóa, thước đo của giai đoạn tới sẽ không chỉ là có thêm bao nhiêu đạo luật hay nghị quyết mới, mà là những thể chế đó có thực sự tạo ra chuyển biến trong đời sống văn hóa, thúc đẩy công nghiệp văn hóa và chuyển hóa được nguồn lực văn hóa thành động lực phát triển hay không.

Đó cũng chính là ý nghĩa sâu xa của yêu cầu "hoàn thiện thể chế" mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh. Thể chế không chỉ để quản lý, mà phải mở đường cho sáng tạo; không chỉ tạo khuôn khổ pháp lý, mà phải tạo ra không gian phát triển. Khi những quyết sách của Quốc hội được tổ chức thực hiện hiệu quả, nguồn lực văn hóa sẽ được chuyển hóa thành sức mạnh mềm quốc gia, thành năng lực cạnh tranh và động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Quỳnh Chi