Thể chế hóa kịp thời định hướng của Đảng để ngành Xuất bản bứt phá trong kỷ nguyên số

Chiều 7.5, tại Đà Nẵng đã diễn ra Hội thảo về thể chế hóa định hướng của Đảng tại Nghị quyết số 80-NQ/TW và Chỉ thị số 04-CT/TW trong sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản. Thứ trưởng Bộ VHTTDL Phan Tâm dự và chủ trì Hội thảo.

Tham dự hội thảo có Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Đà Nẵng Nguyễn Đình Vĩnh cùng đại diện các cơ quan quản lý, trường đại học, nhà xuất bản, chuyên gia và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực xuất bản…

Toàn cảnh Hội thảo

Theo Ban tổ chức, Hội thảo được tổ chức nhằm nghiên cứu, trao đổi và lấy ý kiến để thống nhất các nội dung liên quan trực tiếp đến hoạt động xuất bản dự kiến quy định trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản năm 2012. Đây được xem là bước quan trọng để tạo hành lang pháp lý vững chắc cho sự phát triển bền vững của ngành Xuất bản trong giai đoạn mới.

Các ý kiến tại Hội thảo nhận định, trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, hoạt động xuất bản không còn bó hẹp trong quy trình truyền thống “biên tập - in - phát hành” mà đã mở rộng sang môi trường số, đa nền tảng, với sự tham gia của các doanh nghiệp công nghệ, dịch vụ trung gian và các mô hình phân phối nội dung xuyên biên giới. Điều này đòi hỏi tư duy quản lý và hệ thống pháp luật phải được đổi mới tương ứng.

Xuất bản cần được nhìn nhận như một ngành công nghiệp văn hóa

Đề dẫn hội thảo cho biết, ngày 7.1.2026, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam; tiếp đó ngày 17.3.2026, Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 04-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác xuất bản trong tình hình mới.

Hai văn bản quan trọng này đã đặt ra yêu cầu mới cho ngành xuất bản Việt Nam, trong đó nhấn mạnh việc tiếp tục nâng cao vai trò của xuất bản trong tình hình mới, hướng tới xây dựng nền xuất bản “chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại”, gắn với chuyển đổi số, phát triển thị trường và công nghiệp văn hóa.

Theo các đại biểu, việc thể chế hóa các quan điểm, định hướng lớn của Đảng vào Luật Xuất bản sửa đổi là yêu cầu cấp thiết để bảo đảm chủ trương sớm đi vào thực tiễn.

Đặt trong tổng thể các chủ trương lớn về phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế tư nhân, mở rộng hợp tác quốc tế và đổi mới giáo dục, vấn đề sửa đổi Luật Xuất bản không chỉ là câu chuyện riêng của ngành xuất bản mà còn gắn với chiến lược phát triển chung của đất nước.

Thứ trưởng Bộ VHTTDL Phan Tâm phát biểu tại Hội thảo

Nhiều ý kiến tại Hội thảo thống nhất cần có cách tiếp cận mới đối với lĩnh vực xuất bản. Theo đó, xuất bản không chỉ là lĩnh vực tư tưởng - văn hóa quan trọng mà còn là một ngành công nghiệp văn hóa, gắn với kinh tế nội dung, dữ liệu, công nghệ và thị trường.

Định hướng này cần được thể hiện rõ trong luật, đặc biệt ở các quy định liên quan đến vị thế ngành, chính sách phát triển, tổ chức hoạt động và phương thức quản lý.

Các chuyên gia cũng cho rằng việc thể chế hóa cần bám sát phương châm “kiến tạo phát triển”, bảo đảm đồng bộ, khả thi và linh hoạt, đồng thời giữ vững ổn định an ninh tư tưởng, văn hóa trong bối cảnh môi trường số phát triển mạnh.

Tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý trong môi trường số

Từ thực tiễn thi hành Luật Xuất bản thời gian qua, nhiều vấn đề bất cập đã bộc lộ rõ hơn khi ngành xuất bản bước vào quá trình chuyển đổi số.

Theo Ban tổ chức, khung pháp luật hiện nay chưa theo kịp mô hình xuất bản số và sự phát triển của các nền tảng nội dung. Cơ chế phát triển thị trường xuất bản và hệ sinh thái nội dung còn thiếu và chưa đồng bộ. Hiệu lực bảo vệ bản quyền, nhất là trên môi trường mạng, còn hạn chế.

Bên cạnh đó, tổ chức và mô hình hoạt động của các chủ thể xuất bản còn chậm đổi mới; thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh chưa thật sự đơn giản, phù hợp; phương thức quản lý nhà nước cũng chưa đáp ứng yêu cầu phát triển mới.

Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Đà Nẵng Nguyễn Đình Vĩnh phát biểu tại Hội thảo

Trong khi đó, phạm vi sửa đổi Luật Xuất bản lần này được xác định là sửa đổi, bổ sung một số điều, không thay thế toàn diện. Vì vậy, việc lựa chọn đúng các “điểm nghẽn” cần tháo gỡ được xem là yếu tố then chốt.

Với cách tiếp cận đó, việc thể chế hóa cần được nhìn nhận theo các nhóm nội dung định hướng lớn, có tính liên kết, thay vì xử lý rời rạc từng vấn đề. Luật sẽ tập trung xác lập các nguyên tắc nền tảng, còn những nội dung mang tính kỹ thuật hoặc thay đổi nhanh theo thực tiễn sẽ giao Chính phủ quy định chi tiết nhằm bảo đảm tính linh hoạt.

Hiện Bộ VHTTDL đang tập trung sửa đổi, bổ sung hoàn thiện khoảng 26/54 điều của Luật Xuất bản hiện hành. Các nội dung trọng tâm gồm điều khoản giải thích từ ngữ; nội dung quản lý nhà nước; chính sách của Nhà nước đối với hoạt động xuất bản; các hành vi bị nghiêm cấm; loại hình tổ chức nhà xuất bản; cùng nhiều quy định liên quan đến lĩnh vực in, phát hành và xuất bản điện tử.

Đáng chú ý, nhiều ý kiến đề xuất cần bổ sung chức năng quản lý không gian số và chính sách phát triển công nghiệp văn hóa; xác lập rõ trách nhiệm pháp lý đối với các nền tảng và dịch vụ trung gian phát hành điện tử; đồng thời thúc đẩy phát triển thị trường xuất bản ra nước ngoài, chú trọng xuất khẩu xuất bản phẩm.

Các đại biểu cũng cho rằng luật cần tạo điều kiện để các nhà xuất bản chủ động đổi mới mô hình hoạt động, nâng cao năng lực cạnh tranh, thích ứng với xu hướng công nghệ mới và nhu cầu đọc thay đổi nhanh chóng của công chúng.

Hoàn thiện hành lang pháp lý để ngành xuất bản phát triển bền vững

Phát biểu kết luận Hội thảo, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Phan Tâm nhấn mạnh, Hội thảo đã đạt được sự thống nhất cao về sự cần thiết phải tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật Xuất bản năm 2012 sửa đổi, bổ sung nhằm thể chế hóa kịp thời và đầy đủ hơn các quan điểm, chủ trương lớn của Đảng tại Nghị quyết số 80-NQ/TW và Chỉ thị số 04-CT/TW.

Theo Thứ trưởng, thực tiễn cho thấy hoạt động xuất bản đã có nhiều thay đổi căn bản, mở rộng sang môi trường số và đa nền tảng, với sự tham gia của nhiều chủ thể mới. Điều này đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ cả tư duy phát triển lẫn phương thức quản lý nhà nước.

Thứ trưởng Phan Tâm cho biết, qua báo cáo rà soát và đánh giá dự thảo Luật đã trình Chính phủ vào đầu năm 2026 và đối chiếu với Nghị quyết số 80 và Chỉ thị số 04, có thể mạnh dạn khẳng định dự thảo Luật đã cơ bản thể chế hóa được đa số các quan điểm lớn của Đảng đối với lĩnh vực xuất bản.

Nhiều nội dung quan trọng đã được nghiên cứu, tiếp cận theo hướng chủ động “đón đầu”, như xuất bản điện tử, quản lý trên môi trường số, dữ liệu ngành, nền tảng số, chủ thể trung gian và chính sách phát triển gắn với công nghiệp văn hóa.

Đây được xem là kết quả của quá trình chủ động nghiên cứu từ sớm của cơ quan soạn thảo, giúp nhiều nội dung của Nghị quyết số 80 và Chỉ thị số 04 được cập nhật vào dự thảo luật trước khi các văn bản chính thức ban hành.

Ông Nguyễn Nguyên, Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành trình bày báo cáo tại Hội thảo

Tuy nhiên, Thứ trưởng Phan Tâm cũng cho rằng dự thảo Luật vẫn cần tiếp tục rà soát và hoàn thiện thêm một số nội dung quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành trong kỷ nguyên mới.

Trong đó, trọng tâm là làm rõ hơn vị thế của ngành Xuất bản trong tổng thể phát triển công nghiệp văn hóa; hoàn thiện các quy định về quản lý xuất bản trên môi trường số, nhất là đối với các nền tảng và dịch vụ trung gian; xác định rõ phạm vi, mức độ và phương thức tham gia của các chủ thể trong hệ sinh thái xuất bản.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục nghiên cứu các nội dung liên quan đến phân cấp quản lý, cơ chế thị trường, chính sách tài chính và hỗ trợ phát triển ngành.

Theo Thứ trưởng Phan Tâm, số lượng điều khoản cần điều chỉnh, bổ sung có thể không nhiều, nhưng có ý nghĩa rất quan trọng để bảo đảm dự thảo Luật bao quát được đầy đủ những vấn đề mới của thực tiễn, thể chế hóa đồng thời giữ vững đầy đủ các định hướng chính trị, tư tưởng và tính khả thi trong tổ chức thực hiện.

Một trong những vấn đề được nhấn mạnh là yêu cầu đổi mới mạnh mẽ phương thức quản lý nhà nước trong môi trường số.

“Hoạt động xuất bản ngày càng diễn ra trên nền tảng số, có sự tham gia của nhiều chủ thể trung gian và yếu tố xuyên biên giới; nếu tiếp tục chỉ dựa chủ yếu vào công cụ hành chính truyền thống thì sẽ khó bao quát các hành vi mới phát sinh và khó bảo đảm hiệu lực quản lý”, Thứ trưởng Phan Tâm nhấn mạnh.

Theo đó, Ban Biên soạn sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo theo hướng chuyển mạnh sang phương thức quản lý hiện đại hơn, tăng cường ứng dụng công nghệ, dữ liệu và các công cụ quản trị số trong quản lý hoạt động xuất bản.

Các đại biểu đóng góp ý kiến tại Hội thảo

Nhiều đại biểu kỳ vọng, với việc sửa đổi và hoàn thiện Luật Xuất bản lần này, ngành Xuất bản Việt Nam sẽ có thêm động lực để phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới, vừa bảo đảm thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị, tư tưởng, vừa từng bước hình thành thị trường xuất bản hiện đại, có sức cạnh tranh và hội nhập quốc tế hiệu quả.

Việc thể chế hóa đầy đủ, đúng trọng tâm các định hướng lớn của Đảng không chỉ góp phần nâng cao chất lượng dự thảo Luật Xuất bản sửa đổi, bổ sung mà còn mở ra nền tảng pháp lý quan trọng để ngành Xuất bản Việt Nam thích ứng với kỷ nguyên số, phát triển theo hướng chuyên nghiệp, nhân văn và hiện đại.

ĐỨC HOÀNG