Thể chế đi trước để đón đầu tương lai

Đối với Việt Nam, tiềm năng phát triển hydrogen xanh được đánh giá rất lớn nhờ lợi thế về năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió ngoài khơi. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành hiện thực, điều quan trọng không chỉ nằm ở công nghệ hay nguồn vốn mà còn ở việc xây dựng một hành lang pháp lý đủ rộng, đủ linh hoạt và có tầm nhìn dài hạn. Nói cách khác, thể chế phải đi trước và trở thành bệ phóng kích hoạt dòng vốn và công nghệ.

Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, quá trình chuyển dịch năng lượng là xu hướng tất yếu của thế giới. Bên cạnh các nguồn năng lượng tái tạo truyền thống, những loại nhiên liệu mới như hydrogen hay amoniac được xem là nhiên liệu của tương lai. Tuy nhiên, các công nghệ này vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, chi phí sản xuất còn cao và thị trường chưa thực sự hình thành đầy đủ.

Xu hướng phát triển năng lượng hiện nay không còn là mô hình đơn ngành mà đang chuyển sang mô hình tích hợp

Chính vì vậy, theo ông, các quốc gia muốn nắm bắt cơ hội không thể chờ đến khi công nghệ hoàn thiện mới bắt đầu xây dựng chính sách. Thay vào đó, cần chủ động chuẩn bị cơ chế, tiêu chuẩn, quy hoạch hạ tầng và các chính sách khuyến khích đầu tư ngay từ bây giờ để tạo nền tảng cho thị trường phát triển trong tương lai.

Thực tế cho thấy, nhiều nền kinh tế lớn như Nhật Bản, Hàn Quốc, Liên minh châu Âu hay Australia đều đang triển khai chiến lược hydrogen quốc gia với tầm nhìn hàng chục năm. Điểm chung của các chiến lược này là sự vào cuộc mạnh mẽ của Nhà nước trong việc hỗ trợ nghiên cứu, phát triển công nghệ, xây dựng cơ sở hạ tầng và tạo lập thị trường tiêu thụ.

Đối với Việt Nam, quá trình chuyển dịch năng lượng đang mở ra cơ hội để hình thành những ngành công nghiệp hoàn toàn mới, trong đó hydrogen được xem là một trong những lĩnh vực có tiềm năng lớn nhất. Tuy nhiên, cơ hội chỉ có thể trở thành hiện thực khi có những chính sách đủ sức hấp dẫn để thu hút đầu tư và tạo động lực cho doanh nghiệp tham gia.

Ở góc độ khác, Anh hùng Lao động, TS Nguyễn Hùng Dũng cho rằng việc hoàn thiện thể chế năng lượng hiện nay không chỉ phục vụ hoạt động dầu khí truyền thống mà cần được nhìn nhận như một bước đi chiến lược nhằm mở đường cho các ngành công nghiệp năng lượng mới.

Theo ông, không gian biển của Việt Nam không chỉ gắn với hoạt động dầu khí truyền thống mà còn mở ra cơ hội phát triển hàng loạt lĩnh vực mới như khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG), điện gió ngoài khơi, hydrogen và công nghệ thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon (CCUS). Để khai thác hiệu quả những tiềm năng này, cần xây dựng một hành lang pháp lý đồng bộ, linh hoạt và có tầm nhìn dài hạn.

TS Nguyễn Hùng Dũng nhấn mạnh rằng, xu hướng phát triển năng lượng hiện nay không còn là mô hình đơn ngành mà đang chuyển sang mô hình tích hợp. Trong đó, dầu khí, LNG, điện gió ngoài khơi, hydrogen và các giải pháp giảm phát thải có mối liên hệ chặt chẽ với nhau.

Đây cũng là lợi thế đặc biệt của Việt Nam khi ngành dầu khí đã xây dựng được hệ thống hạ tầng ngoài khơi, đường ống dẫn khí, cảng biển chuyên dụng, căn cứ dịch vụ kỹ thuật cùng đội ngũ nhân lực chất lượng cao sau hơn nửa thế kỷ phát triển. Những tài sản này hoàn toàn có thể được tận dụng để phát triển các dự án hydrogen xanh trong tương lai với chi phí thấp hơn và thời gian triển khai nhanh hơn.

Theo TS Nguyễn Hùng Dũng, điều quan trọng là thể chế cần cho phép việc sử dụng và chuyển đổi hạ tầng dầu khí hiện có để phục vụ các hoạt động năng lượng mới. Các công trình ngoài khơi, hệ thống đường ống, cảng biển hay các trung tâm công nghiệp - năng lượng ven biển có thể trở thành nền tảng cho phát triển hydrogen, điện gió ngoài khơi và các ngành công nghiệp năng lượng sạch.

Không chỉ dừng lại ở câu chuyện năng lượng, hydrogen còn được kỳ vọng tạo ra những không gian tăng trưởng mới cho nền kinh tế. Khi kết hợp với điện gió ngoài khơi, LNG, hóa dầu và các ngành công nghiệp biển hiện đại, hydrogen có thể góp phần hình thành các trung tâm công nghiệp - năng lượng quy mô lớn, tạo việc làm chất lượng cao, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Chủ động xây dựng hành lang pháp lý cho hydrogen là nền tảng hình thành các ngành công nghiệp mới

Tuy nhiên, một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là các công nghệ hydrogen vẫn đang phát triển rất nhanh. Nếu xây dựng chính sách quá cứng nhắc, hệ thống pháp luật có thể nhanh chóng lạc hậu trước thực tiễn.

Vì vậy, TS Nguyễn Hùng Dũng cho rằng các quy định pháp luật cần theo hướng ổn định, dài hạn nhưng vẫn đủ linh hoạt để thích ứng với sự thay đổi của công nghệ. Luật nên tập trung vào những nguyên tắc và định hướng lớn, trong khi các tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ chế vận hành hay chính sách cụ thể có thể được Chính phủ điều chỉnh phù hợp với từng giai đoạn phát triển.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao trong những năm tới, nhu cầu năng lượng sẽ tiếp tục gia tăng mạnh mẽ. Theo các chuyên gia, nếu hạ tầng năng lượng và thể chế phát triển năng lượng không theo kịp, đây có thể trở thành điểm nghẽn đối với tăng trưởng.

Bởi vậy, việc xây dựng khung chính sách cho hydrogen và các loại nhiên liệu xanh không đơn thuần là câu chuyện của một ngành kinh tế mà là một phần trong chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao năng lực tự chủ quốc gia và tạo động lực cho phát triển bền vững.

Trong cuộc đua năng lượng mới đang diễn ra trên toàn cầu, công nghệ có thể thay đổi rất nhanh, nhưng lợi thế về thể chế thường được hình thành từ rất sớm. Với Việt Nam, việc chủ động xây dựng hành lang pháp lý cho hydrogen và các nhiên liệu xanh ngay từ hôm nay sẽ không chỉ giúp đón đầu xu thế chuyển dịch năng lượng mà còn tạo nền tảng để hình thành những ngành công nghiệp mới, những cực tăng trưởng mới trong nhiều thập niên tới. Đây chính là tinh thần “đi trước một bước” mà ngành năng lượng cần hướng tới để chuẩn bị cho tương lai.

Đối với Việt Nam, quá trình chuyển dịch năng lượng mở ra cơ hội hình thành các ngành công nghiệp mới, trong đó hydrogen giàu tiềm năng nhất. Tuy nhiên, cơ hội này chỉ thành hiện thực nếu có chính sách đủ hấp dẫn để thu hút đầu tư và thúc đẩy doanh nghiệp tham gia.

Đình Khương