Thầy thuốc Bệnh viện Bạch Mai giành lại sự sống cho hai người bị sốt rét ác tính

Hai bệnh nhân nhận hoa chúc mừng của thầy thuốc trước khi ra viện.

Chiều 22/7, sau một thời gian điều trị tích cực tại Viện Y học Nhiệt đới (Bệnh viện Bạch Mai) hai người bệnh bị sốt rét ác tính đã được ra viện, về với gia đình.

Trước đó, ngày 6/7, một người đàn ông 51 tuổi, quê Hà Tĩnh, được chuyển đến Viện Y học Nhiệt đới trong tình trạng sốt cao, rối loạn ý thức. Qua thăm khám và xét nghiệm, các bác sĩ ghi nhận người bệnh suy đa tạng, với tổn thương não, gan, thận, phổi…, phải khẩn trương hồi sức tích cực và lọc máu để duy trì sự sống.

Các bác sĩ xác định, muốn cứu được người bệnh, phải nhanh chóng tìm ra căn nguyên gây bệnh để có phương án điều trị trúng đích. Giữa hàng trăm nguyên nhân có thể gây sốt cao, rối loạn ý thức và suy đa tạng, việc tìm được câu trả lời không hề dễ dàng. Trong khi đó, tình trạng người bệnh tiếp tục xấu đi từng giờ.

Các thầy thuốc chạy đua với thời gian để cứu chữa cho người bệnh.

Trước diễn biến nguy cấp, quy trình báo động đỏ được kích hoạt. Một cuộc hội chẩn với sự tham gia của chuyên gia truyền nhiễm, hồi sức, thận-lọc máu, huyết học-truyền máu, dược, vi sinh, điện quang, dinh dưỡng… Trong quá trình rà soát lại toàn bộ bệnh sử, một chi tiết tưởng như không liên quan đã trở thành chìa khóa mở nút thắt: Gần nửa tháng trước khi nhập viện, người bệnh từng sang Angola thăm người thân mới trở về. Từ yếu tố dịch tễ đặc biệt này, các bác sĩ đã nghĩ đến khả năng người bệnh mắc sốt rét ác tính và chỉ định xét nghiệm tìm ký sinh trùng sốt rét.

Kết quả soi máu trực tiếp đã khẳng định chẩn đoán là hoàn toàn chính xác. Theo các bác sĩ Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai, sốt rét hiện không còn lưu hành phổ biến tại Việt Nam. Những trường hợp được ghi nhận trong thời gian gần đây chủ yếu là ca bệnh du nhập, liên quan đến người từng sinh sống, làm việc hoặc đi qua các khu vực lưu hành dịch ở nước ngoài. Chính vì hiếm gặp, bệnh sốt rét có thể không được nghĩ đến ngay từ đầu, nhất là khi lịch sử đi lại người bệnh chưa được khai thác đầy đủ. Các triệu chứng ban đầu như sốt, mệt mỏi, đau đầu, rối loạn tiêu hóa cũng dễ nhầm lẫn với nhiều bệnh lý khác.

Khi xuất hiện rối loạn ý thức, suy gan, suy thận, rối loạn đông máu hoặc suy đa tạng, người bệnh có thể đã bước sang giai đoạn sốt rét ác tính và bỏ lỡ thời điểm điều trị thuận lợi nhất. Đặc biệt, sốt rét do ký sinh trùng Plasmodium falciparum có thể diễn biến rất nhanh, thay đổi theo từng giờ và gây tử vong nếu không được chẩn đoán, điều trị kịp thời.

Với ca bệnh ngày, việc khai thác được yếu tố dịch tễ và xác định đúng căn nguyên trong thời điểm quyết định đã mở ra cơ hội điều trị.

Các cuộc hội chẩn đa chuyên khoa liên tục được tổ chức để tìm ra phương án tối ưu.

Theo hướng dẫn chẩn đoán và điều trị sốt rét của Bộ Y tế, Artesunate đường tiêm là thuốc thiết yếu đối với người bệnh sốt rét ác tính. Tuy nhiên, do số ca bệnh trong nước rất ít, nhu cầu sử dụng không thường xuyên, việc dự trữ, mua sắm và điều tiết thuốc gặp nhiều khó khăn. Tại thời điểm người bệnh nhập viện, Bệnh viện Bạch Mai chỉ có đủ thuốc để điều trị kịp thời cho một người bệnh. Nếu có thêm bệnh nhân thì sẽ rất nguy hiểm.

Bệnh viện Bạch Mai đã khẩn trương liên hệ các đơn vị y tế trên cả nước, đồng thời báo cáo khẩn lên Bộ Y tế để tìm phương án hỗ trợ và điều tiết thuốc trong thời gian sớm nhất.

Trong khi các bác sĩ vẫn đang dốc lực điều trị cho người bệnh 51 tuổi thì Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai lại tiếp tục tiếp nhận một nam người bệnh, 38 tuổi (quốc tịch Trung Quốc) bị sốt rét ác tính trong tình trạng còn nguy kịch hơn. Kết quả xét nghiệm máu đã phát hiện người bệnh nhiễm Plasmodium falciparum với mật độ rất cao. Người bệnh đã ở giai đoạn sốt rét ác tính nặng, có biến chứng não, gan, thận; kèm viêm phổi, thiếu máu, giảm tiểu cầu, nguy cơ xuất huyết tiêu hóa và nhiễm khuẩn huyết… phải đặt nội khí quản, thở máy và lọc máu liên tục.

Thêm một lần nữa, các bác sĩ đứng trước cuộc chạy đua với thời gian khi nguồn thuốc đặc hiệu chưa thể tiếp cận ngay, cơ hội sống của người bệnh đang giảm dần theo từng giờ.

Tiến sĩ, bác sĩ Đỗ Văn Thành, Phó Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai cho biết, người bệnh có mật độ ký sinh trùng rất cao, tổn thương nhiều cơ quan và nguy cơ tử vong đặc biệt lớn. Thế nhưng toàn bộ ê-kíp chỉ có một mục tiêu là kiểm soát ký sinh trùng sớm nhất, hồi sức tích cực cao nhất. Các chuyên gia đa chuyên khoa liên tục đánh giá diễn biến, thống nhất phương án điều trị và điều chỉnh từng biện pháp hồi sức. Người bệnh được thở máy, lọc máu, kiểm soát nhiễm khuẩn, điều chỉnh rối loạn đông máu, bảo vệ chức năng gan, thận và theo dõi sát từng giờ.

Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (bên trái) bàn giao thuốc điều trị sốt rét cho đại diện Viện Y học Nhiệt đới.

Cũng rất may, Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới cũng đã điều phối kịp thời thuốc Artesunate từ nước ngoài về Việt Nam bàn giao cho Bệnh viện Bạch Mai. Nguồn thuốc quý giá này đã giúp tình trạng của người bệnh dần cải thiện. Ký sinh trùng trong máu được kiểm soát; chức năng gan, thận và các cơ quan từng bước hồi phục. Từ trạng thái hôn mê sâu, phụ thuộc vào máy thở và lọc máu, người bệnh đã tỉnh lại.

Ngày 22/7, hai người bệnh sốt rét ác tính đã được ra viện, sau những ngày giành giật sự sống trong phòng hồi sức.

Thành công của hai ca bệnh là kết quả của năng lực chuyên môn và sức mạnh phối hợp khẩn trương, nhịp nhàng giữa nhiều chuyên khoa.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai phát biểu tại lễ ra viện.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, trong thời đại toàn cầu hóa, khoảng cách địa lý không còn là rào cản đối với dịch bệnh. Một chuyến bay quốc tế có thể đưa mầm bệnh vượt qua hàng nghìn km chỉ trong vài giờ. Vì vậy, tuyến đầu chống dịch ngày nay không còn nằm ở biên giới mà nằm ngay trong các khoa cấp cứu, các phòng cách ly và các phòng xét nghiệm.

Và mỗi quyết định chẩn đoán đúng; mỗi giờ hồi sức thành công; mỗi người bệnh được cứu sống… đều góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giữ gìn uy tín của nền y học Việt Nam.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Xuân Cơ cho rằng, việc giành lại sự sống cho hai ca sốt rét ác tính nêu trên là minh chứng rất rõ, đó không chỉ là chiến thắng của một phác đồ điều trị mà là chiến thắng của tư duy lâm sàng, của sự phối hợp đa chuyên khoa, của tinh thần “không bỏ cuộc” trước người bệnh. Trong những giờ phút khó khăn nhất, những người thầy thuốc đã hành động thống nhất, dựa trên bằng chứng khoa học, hội chẩn liên tục, phối hợp giữa hồi sức, truyền nhiễm, vi sinh, dược lâm sàng và nhiều chuyên khoa khác để giành lại sự sống cho người bệnh.

Minh Hoàng