Thấy gì sau đại hội cổ đông bất thường 'thay người mới' của Eximbank?

Thập niên hỗn loạn

Ngày 24/7, Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank, HoSE: EIB) tổ chức kỳ họp đại hội đồng cổ đông bất thường với nội dung chính về nhân sự hội đồng quản trị (HĐQT). Sự kiện này lẽ ra không gây nhiều chú ý bởi hơn 10 năm qua, giới quan sát đã quá quen với những màn "thay tướng giữa dòng" của nhà băng này. Nhưng lần này, sự khác biệt đã xuất hiện.

Lần đầu tiên, HĐQT của Eximbank toàn người nước ngoài, bao gồm: Chủ tịch Nguyễn Lê Quốc Anh (người Mỹ gốc Việt) cùng các thành viên: ông Ho Poh Wah, bà Richa Goswami, bà Ooi Huey Tyng, ông Michael Richard Harte và ông Chua Teck Huat Bill.

Trong số này, ông Nguyễn Lê Quốc Anh là tâm điểm của sự chú ý bởi lý lịch 5 năm làm Techcombank (2016-2020). Không có xác nhận nào được đưa ra, nhưng về logic, thị trường hiểu Eximbank dường như đã thêm một lần đổi chủ.

Ông Nguyễn Lê Quốc Anh (thứ 2 tính từ bên phải) giữ chức Chủ tịch Eximbank sau kỳ họp ĐHCĐ bất thường ngày 24/7. Ảnh: EIB

Biến động giới chủ Eximbank diễn ra từ năm 2015 khi ông Lê Hùng Dũng chính thức rời vị trí Chủ tịch HĐQT. Hai nhóm cổ đông lớn khi đó là Nam Á và Âu Lạc đã đua tranh để lấp đầy khoảng trống quyền lực được để lại.

Tại đại hội đồng cổ đông bất thường của Eximbank cuối năm 2015, nhóm Âu Lạc đã "cầm cờ" khi ông Lê Minh Quốc (Phó chủ tịch HĐQT Âu Lạc) được bầu làm Chủ tịch HĐQT, trong khi ông Ngô Thanh Tùng - người được sự ủng hộ của các cổ đông Âu Lạc - cũng vào HĐQT. Còn 2 đại diện của nhóm Nam Á là Trần Ngô Phúc Vũ (cựu Tổng giám đốc Nam A Bank) và ông Trần Ngọc Tâm (cựu Phó tổng giám đốc Nam A Bank) bị đánh bật.

Năm 2016, nhóm Nam Á đã khơi lên một cuộc chiến quyền lực. Trước phiên họp thường niên 2016, bà Nguyễn Thị Xuân Loan (cựu Chủ tịch Nam A Bank) đại diện nhóm cổ đông nắm 11,82% và ông Phạm Hữu Phương đại diện nhóm cổ đông nắm 10,42% yêu cầu bổ sung 2 thành viên vào HĐQT. Nhưng tới ngày tổ chức, 2 nhóm cổ đông lớn lại không xuất hiện, khiến đại hội bất thành.

Tại đại hội đồng cổ đông thường niên 2016 lần 2 tổ chức hôm 24/5/2016, căng thẳng lên tới đỉnh điểm. Không chỉ bất thành, đó còn là kỳ họp hỗn loạn nhất trong lịch sử Eximbank khi các cổ đông quay ra chỉ trích nhau dữ dội. Hệ quả là đại hội đồng cổ đông thường niên 2016 lần thứ 3 dự kiến tổ chức vào tháng 8/2016 đã phải hủy bỏ, dẫn đến cả năm đó Eximbank không có kỳ họp đại hội nào thành công.

Mãi tới tháng 4/2017, đại hội đồng cổ đông thường niên của Eximbank mới tổ chức thành công. Sóng gió tạm yên tới năm 2018. Nhóm Nam Á cuối cùng cũng đạt được thành quả khi bà Lương Thị Cẩm Tú (cựu Tổng giám đốc Nam A Bank) được bầu vào HĐQT Eximbank vào tháng 4/2018.

Tuy nhiên, bước sang năm 2019, "nội chiến" lại bùng nổ. Tháng 3/2019, ngay trước thềm đại hội đồng cổ đông thường niên, HĐQT Eximbank đã ban hành Nghị quyết bầu bà Lương Thị Cẩm Tú làm Chủ tịch HĐQT và bãi miễn chức vụ của ông Lê Minh Quốc, mặc dù ông Quốc chưa hết nhiệm kỳ. Ngay lập tức, ông Quốc phát đơn khởi kiện, yêu cầu Tòa án nhân dân TP.HCM áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời. Eximbank rơi vào tình trạng hỗn loạn. Tới tháng 5/2019, ông Lê Minh Quốc mới chấp nhận rút đơn kiện và từ nhiệm Chủ tịch HĐQT.

Dù vậy, bà Lương Thị Cẩm Tú cũng không thể tiếp tục cương vị. Tháng 5/2019, ông Cao Xuân Ninh được bầu làm Chủ tịch HĐQT như một giải pháp trung hòa. Nhưng được 1 tháng, ông Ninh có đơn từ nhiệm. Ông Yasuhiro Saitoh được bầu lên thay thế. Song do cổ đông Sumitomo Mitsui Banking Corporation (nắm 15% Eximbank) phủ nhận vai trò đại diện của ông Yasuhiro Saitoh nên ông Cao Xuân Ninh lại làm Chủ tịch HĐQT cho tới tháng 6/2020.

Năm 2019 cũng đánh dấu việc nhóm Thành Công bắt đầu tiến vào Eximbank. Vào tháng 4/2019, ông Nguyễn Anh Tuấn, Chủ tịch HĐQT Thành Công Group, công khai việc tập đoàn này sở hữu tới 12,97% cổ phần Eximbank. Sự hiện diện của Thành Công khiến "cuộc chiến" tại Eximbank càng thêm nóng bỏng.

Những năm 2020-2021, Eximbank hiện lên như ngân hàng hỗn loạn nhất Việt Nam khi liên tiếp tổ chức đại hội đồng cổ đông bất thành. Không chỉ thế, HĐQT ngân hàng này còn tạo ra kỷ lục "vô tiền khoáng hậu" vào ngày 13/4/2021 khi ra 2 nghị quyết cho 2 cuộc họp chỉ cách nhau đúng 25 phút để bãi miễn rồi lại bầu lại Chủ tịch HĐQT đối với ông Yasuhiro Saitoh.

Trước những diễn biến này, đầu năm 2022, Sumitomo Mitsui Banking Corporation chấm dứt thỏa thuận liên minh chiến lược với Eximbank, vốn được xây lên từ năm 2007. Tháng 9/2022, ông Võ Quang Hiển - đại diện theo ủy quyền của Sumitomo Mitsui Banking Corporation - thông báo đã không còn là thành viên HĐQT Eximbank.

Đến giữa năm 2022, Âu Lạc cũng rút dần khỏi Eximbank khi tiến hành bán gần hết cổ phiếu EIB mà đơn vị này nắm giữ, khép lại 7 năm tranh đấu. Còn nhóm Thành Công, dù đạt được thành quả là đưa 2 nhân sự gồm ông Đào Phong Trúc Đại và bà Lê Hồng Anh vào HĐQT vào đầu năm 2022, thì tháng 10 năm đó cũng phải rời đi. HĐQT Eximbank cuối năm 2022 chỉ còn lại 4 thành viên với 2 nhân sự Nam Á, trong đó bà Lương Thị Cẩm Tú làm Chủ tịch HĐQT.

Tháng 4/2026, ông Nguyễn Trọng Hiền (cựu Chủ tịch GELEX) tham gia vào HĐQT Eximbank những đã từ nhiệm trước đại hội đồng cổ đông bất thường hôm 24/7 vừa qua. Ảnh: Gelex.

Năm 2023, bà Lương Thị Cẩm Tú nhường ghế Chủ tịch cho bà Đỗ Hà Phương trong êm đẹp. Nhưng cũng từ năm này, một thế lực khác lại xuất hiện tại Eximbank, đó là Amber Group. Tháng 8/2023, ông Nguyễn Hoàng Hải, một trong những lãnh đạo của hệ sinh thái Amber, làm Phó tổng giám đốc thường trực Eximbank rồi giữ chức quyền Tổng giám đốc. Một người khác cùng nhóm Amber Group là ông Nguyễn Cảnh Anh cũng vào HĐQT để tháng 4/2024 đắc vị Chủ tịch.

Đi cùng với Amber Group là GELEX Group. Tháng 7/2024, Eximbank công bố GELEX sở hữu 4,9%. Chỉ 1 tháng sau, GELEX nâng sở hữu lên 10% và liên tục cử người vào HĐQT Eximbank, trong đó nổi bật là ông Nguyễn Trọng Hiền (cựu Chủ tịch GELEX) vào tháng 4/2026.

Tuy vậy, cuộc chơi của bộ đôi Amber - GELEX đã phân hóa ngay sau đó. Cuối năm 2025, ông Nguyễn Cảnh Anh từ nhiệm Chủ tịch HĐQT, nhường chỗ cho bà Phạm Thị Huyền Trang. Trong khi đó, ông Nguyễn Hoàng Hải cũng rời cương vị quyền Tổng giám đốc, đánh dấu chấm hết cho sự hiện diện của Amber Group tại Eximbank. Còn với GELEX, việc ông Nguyễn Trọng Hiền từ nhiệm trước đại hội đồng cổ đông bất thường hôm 24/7 vừa qua ít nhiều cho thấy sự suy giảm ảnh hưởng của tập đoàn tại nhà băng này.

Đầy rẫy thách thức sau "nội chiến"

Những cuộc "tranh ngôi quyền lực" suốt hơn một thập niên đã đẩy Eximbank từ một ngân hàng top đầu xuống vị thế của một ngân hàng hạng 2. Năm 2011, lãi sau thuế của Eximbank vượt ngưỡng 3.000 tỷ đồng, đứng vào nhóm dẫn đầu thị trường. Nhưng 13 năm sau, ngân hàng này mới đạt được cột mốc cũ (3.326 tỷ đồng). Trong khi đó, nhiều ngân hàng khác đã nhân 5, nhân 7 để đạt lợi nhuận "vạn tỷ" từ lâu.

Không triển khai được chiến lược dài hạn một cách liên tục do biến động cổ đông và quản trị, không duy trì, tạo ra được lợi thế cạnh tranh nổi bật với các ngân hàng khác, phải dành khá nhiều nguồn lực để xử lý tài sản có vấn đề… là những nguyên do cốt lõi khiến Eximbank không thể thoát ra "chiếc kén" của chính mình.

Nhìn vào kết quả kinh doanh trong thập niên 2015-2025, có thể thấy sự bất ổn rất rõ rệt của Eximbank, khi biên độ thăng giáng lợi nhuận giữa các năm lên tới hàng chục %, thậm chí hàng trăm %, dù về tổng thể ngân hàng này vẫn đang cố gắng đi lên.

Nguồn: BCTC EIB

Xem xét hoạt động kinh doanh và chất lượng tài sản của Eximbank những năm gần đây, có thể thấy nhà băng này đang đối diện với không ít vấn đề.

Một là NIM (tỷ suất lợi nhuận ròng) khá thấp và suy giảm mạnh. Đơn cử giai đoạn 2022-2025, thu nhập lãi thuần của Eximbank gần như không có đột phá, lần lượt đạt: 5.592 tỷ đồng, 4.597 tỷ đồng, 5.923 tỷ đồng và 5.979 tỷ đồng. Hệ quả là NIM giật lùi từ 3,34% (2022) xuống 2,48% (2023), 2,85% (2024) rồi 2,35% (2025).

Sự sụt giảm mạnh của NIM trong giai đoạn trên nói chung và năm 2025 nói riêng có thể được bào chữa là do diễn biến chung của toàn ngành khi mặt bằng lãi suất dâng lên. Song, có một thực tế khó phủ nhận đó là Eximbank không có tiền gửi không kỳ hạn (CASA) "khủng" khiến không gian lựa chọn của ngân hàng này trở nên hạn hẹp trước làn sóng tăng lãi suất.

Khi không tạo ra đột phá từ tăng trưởng dư nợ tín dụng, lợi nhuận của Eximbank trở nên phụ thuộc nhiều hơn vào thu nhập ngoài lãi, nhất là hoạt động dịch vụ và hoạt động khác. Cú lập đỉnh lợi nhuận 2024 là biểu hiện rõ nét của tình trạng này khi thu nhập từ hoạt động dịch vụ đạt 2.166 tỷ đồng, tăng 55% (tạo lãi thuần 1.080 tỷ đồng), thu từ hoạt động khác đạt 1.079 tỷ đồng, tăng 16% (tạo lãi thuần 947 tỷ đồng). Sang năm 2025, khi lãi thuần từ hai "trụ cột" này giảm lần lượt 77% và 49%, lãi sau thuế của Eximbank lập tức sụt giảm 66%.

Áp lực lợi nhuận của Eximbank còn tới từ trích lập dự phòng. Trong 3 năm gần nhất, chi phí trích lập tăng lên rất mạnh: năm 2023 tăng 6,6 lần (đạt 694 tỷ đồng), năm 2024 tăng 39% (đạt 969 tỷ đồng), năm 2025 tăng 57% (đạt 1.526 tỷ đồng). Quý I/2026, chi phí trích lập tăng gấp 2,5 so với cùng kỳ năm trước (đạt 319 tỷ đồng), góp phần quan trọng khiến lãi sau thuế giảm 59% so với cùng kỳ (chỉ đạt 269 tỷ đồng).

Sự gia tăng của chi phí trích lập là do trong các năm qua, nợ xấu của Eximbank đã tăng một cách bền bỉ với tốc độ tăng khá nhanh, từ 2.346 tỷ đồng (năm 2022) lên 3.727 tỷ đồng (năm 2023, tăng 59%), lên tiếp 4.181 tỷ đồng (năm 2024, tăng 12%), rồi 5.272 tỷ đồng (năm 2025, tăng 26%) và chạm mốc 5.807 tỷ đồng (quý I/2026, tăng 10%).

Nguồn: BCTC EIB

Đáng nói, tỷ lệ nợ xấu tăng lên khá nghiêm trọng, từ 1,79% (năm 2022) leo lên 2,65% (năm 2023), giảm nhẹ 2,53% (năm 2024) để rồi lên tiếp 2,86% (2025) và cuối cùng đạt tới 2,88% (tính chung 6 tháng đầu năm 2026) - áp sát ngưỡng kiểm soát 3%. Nhưng trong toàn bộ hành trình này, nợ xấu của Eximbank đã "đột phá" lên 3,06% trong quý I/2026 - lần đầu tiên sau hàng chục quý, báo hiệu một tình cảnh rất đáng quan ngại cho nhà băng này. Đó là chưa nói đến việc nợ nhóm 2 rất cao, đạt 2.909 tỷ đồng vào cuối quý I/2026, tăng 33% so với cuối năm trước.

Điều khiến giới quan sát thêm phần lo lắng là tỷ lệ bao phủ nợ xấu của Eximbank rất thấp, lại có xu hướng giảm rất mạnh trong những năm qua: năm 2021 là 60,8%, năm 2022 chỉ còn 55,8%, năm 2023 hạ xuống 41,1%, năm 2024 nhích lên 42,3%, năm 2025 nhích tiếp lên 43,9%, nhưng đến quý I/2026 lại tụt xuống chỉ còn 37,8% - thuộc nhóm có bộ đệm dự phòng thấp nhất toàn ngành.

Ngoài ra, không thể không nhắc tới khoản mục ngoại bảng "nợ khó đòi đã xử lý" của Eximbank đạt 13.850 tỷ đồng vào cuối quý I/2026, tăng 711 tỷ đồng so với cuối năm 2025. Điều này cho thấy "kho" tài sản cần xử lý của nhà băng này vẫn đang đầy lên - một dấu vết củng cố thêm cho những sự tồn tại trong quản trị rủi ro mà ban lãnh đạo Eximbank phải tìm cách giải quyết.

Với chừng ấy vấn đề ở Eximbank, công việc của ban lãnh đạo mới là rất nặng nề. Chiến thắng của họ và nhóm cổ đông đứng sau tại đại hội đồng cổ đông bất thường hôm 24/7 chỉ là sự khởi đầu cho hành trình "Make Eximbank great again" (Làm cho Eximbank vĩ đại trở lại) - điều mà các cổ đông trung thành với nhà băng này đã luôn khao khát và cũng đã luôn thất vọng suốt 15 năm qua.

Tuy nhiên, trước khi "vĩ đại trở lại", Eximbank cần dọn dẹp những tàn tích cũ để xây dựng nền tảng mới, bao gồm: rà soát danh mục tài sản, hoàn thiện mô hình kinh doanh, nâng cao năng lực quản trị rủi ro, tái thiết nguồn vốn…

Kế hoạch kinh doanh năm 2026 dường như phản chiếu khá rõ tư duy này: tổng tài sản 310.000 tỷ đồng, tăng 13,4%; huy động vốn 232.598 tỷ đồng, tăng 17,8%; dư nợ tín dụng 228.430 tỷ đồng, tăng 16,5%; song lợi nhuận trước thuế chỉ đặt ở mức 1.515 tỷ đồng, gần như đi ngang so với năm trước; tỷ lệ nợ xấu 2,5%... Việc đặt kế hoạch tài sản, huy động, tín dụng tăng hai chữ số mà lợi nhuận gần như không tăng hàm ý sự ưu tiên cho xây đắp nền tảng hơn là tối đa hóa lợi nhuận trong ngắn hạn.

Đó có lẽ là lựa chọn tối ưu cho nhà băng này trong bối cảnh hiện nay, khi mà chẳng ai dám chắc, dàn nhân sự cấp cao mới "trình làng" hôm 24/7 có phải là lần biến động cuối cùng.

Hải Thu