Thắp lên hy vọng tìm danh tính liệt sĩ

Miền Tây Nam Bộ đang bước vào mùa mưa... Những cơn mưa đầu mùa làm dịu đi cái oi nồng sau chuỗi ngày nắng hạn, nhưng lại vô tình khiến công việc thu mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ gặp nhiều khó khăn. Vùng đất Tây Nam Bộ với đặc trưng 6 tháng mùa khô, 6 tháng mùa nước nổi đã tạo nên điều kiện môi trường vô cùng khắc nghiệt đối với việc bảo quản hài cốt. Mùa nước nổi, mực nước ngầm dâng cao có thể làm ngập tiểu, quách. Đến mùa khô, đất đai lại khô cứng, nứt nẻ. Nhiều khu vực còn chịu tác động của phèn và mặn, khiến các mẫu sinh phẩm bị phân hủy nhanh hơn.

Trung tâm Giám định ADN, Viện Sinh học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) thu nhận mẫu sinh phẩm từ hài cốt liệt sĩ phục vụ giám định ADN tại Nghĩa trang Liệt sĩ Giồng Riềng (An Giang).

Ông Vũ Anh Tuấn, Trung tâm Giám định ADN, Viện Sinh học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) phân tích: “Nếu môi trường luôn khô hoặc luôn ngập nước thì việc bảo tồn mẫu sẽ thuận lợi hơn. Tuy nhiên, sự thay đổi liên tục giữa hai trạng thái trong nhiều năm khiến chất lượng ADN bị suy giảm đáng kể. Dù vậy, những khó khăn đó đã nằm trong tính toán của các nhà khoa học và đều có những giải pháp kỹ thuật để xử lý”.

Có những trường hợp phải mất nhiều giờ đồng hồ mới tìm được một mẫu vật đủ điều kiện phục vụ phân tích ADN. Khó khăn là vậy, nhưng điều dễ nhận thấy nhất tại nghĩa trang liệt sĩ những ngày này chính là sự kiên trì và niềm hy vọng vẫn luôn hiện hữu. Giữa hàng nghìn ngôi mộ liệt sĩ, mỗi phần hài cốt đều được các chuyên gia tiếp cận một cách cẩn trọng và đầy trách nhiệm. Những đôi tay làm công việc khoa học ấy không chỉ chính xác trong từng thao tác mà còn chứa đựng niềm thành kính sâu sắc trước sự hy sinh của thế hệ cha anh.

Ông Trần Việt Vinh, cán bộ Trung tâm Giám định ADN cho biết: “Các chuyên gia luôn ưu tiên lựa chọn những mẫu còn khả năng lưu giữ ADN tốt nhất như răng hoặc các đoạn xương lớn. Sau khi được làm sạch và xử lý tại hiện trường, các mẫu sẽ được bảo quản nghiêm ngặt trước khi chuyển về phòng thí nghiệm để hạn chế tối đa tác động của môi trường”.

Đằng sau từng thao tác tưởng chừng rất nhỏ ấy là hy vọng của biết bao gia đình đã chờ đợi suốt hàng chục năm. Bởi đôi khi chỉ một mẫu ADN đạt chuẩn cũng có thể giúp khép lại hành trình tìm kiếm kéo dài qua nhiều thế hệ. Điểm đặc biệt của đợt lấy mẫu lần này là sự tham gia của các nhà khoa học và chuyên gia nhân chủng học quốc tế trong khuôn khổ dự án hợp tác giữa Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam với Ủy ban Quốc tế về người mất tích (ICMP), được tài trợ bằng nguồn viện trợ không hoàn lại của Chính phủ Hoa Kỳ. Sự hợp tác ấy không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ về chuyên môn mà còn mở ra cơ hội tiếp cận những công nghệ giám định ADN tiên tiến hàng đầu thế giới.

Theo Tiến sĩ Thomas Parsons, Cố vấn khoa học cấp cao của ICMP, trước đây, việc xác định danh tính chủ yếu dựa trên ADN ty thể. Tuy nhiên, loại ADN này không mang tính duy nhất tuyệt đối nên vẫn tồn tại khả năng trùng hợp trong quần thể người. “Công nghệ giải trình tự ADN thế hệ mới mà ICMP đang phối hợp chuyển giao cho Việt Nam có khả năng phân tích sâu hơn, từ đó giúp xác định danh tính với độ chính xác gần như tuyệt đối, kể cả đối với những mẫu hài cốt đã bị phân hủy nặng sau nhiều thập kỷ”, Tiến sĩ Thomas Parsons nhấn mạnh.

Sau khi hoàn tất việc lấy mẫu, hài cốt các liệt sĩ được an táng trang nghiêm trong lòng đất mẹ. Các liệt sĩ nằm đó, giữa những hàng mộ thẳng tắp, giữa màu xanh của cây cỏ và sự bình yên của quê hương hôm nay. Nhưng giờ đây, bên cạnh họ là niềm hy vọng mới được thắp lên từ những tiến bộ của khoa học. Rồi sẽ đến một ngày những tấm bia còn khuyết danh được khắc đầy đủ họ tên. Những gia đình sau nhiều thập kỷ chờ đợi được thắp nén hương đúng phần mộ người thân của mình. Và những người con đã hy sinh cho độc lập, tự do của dân tộc được trở về quê hương, gia đình với đầy đủ danh tính.

THÚY AN