Tháp Bà Pô Nagar - nơi lưu giữ những giá trị văn hóa Chăm - Việt

Trên ngọn đồi Cù Lao, giữa tiếng gió từ cửa biển và dòng sông Cái hiền hòa, di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar không chỉ là một công trình kiến trúc độc đáo mà còn lưu giữ hành trình gặp gỡ, tiếp biến của hai nền văn hóa Chăm - Việt suốt hàng trăm năm.

Có những nơi chỉ cần ghé qua một lần cũng đủ để nhớ. Có những nơi, mỗi lần trở lại đều mang đến một cảm giác khác. Với tôi, di tích quốc gia đặc biệtTháp Bà Pô Nagar là một nơi như vậy. Một buổi sáng mùa hè, từ chân đồi Cù Lao, tôi bước chân theo những bậc đá dẫn lên khu di tích. Nhìn xuống bên dưới là dòng sông Cái lặng lẽ xuôi về biển, phía trên là những ngọn tháp gạch đỏ nổi bật giữa nền trời xanh. Gió từ cửa biển thổi lên mang theo vị mặn rất nhẹ. Khung cảnh ấy vừa mang vẻ uy nghi của một công trình hàng nghìn năm tuổi, vừa tạo cảm giác bình yên như tách biệt khỏi nhịp sống hối hả của phố biển.

Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar - điểm đến nổi tiếng ở Khánh Hòa.

Tôi đứng khá lâu dưới những hàng cột gạch của khu Mandapa. Những viên gạch cũ màu theo năm tháng, có chỗ phủ rêu phong, có những vết hằn in dấu tích thời gian. Giữa bao đổi thay, những hàng cột gạch vẫn lặng lẽ như chứng nhân cho một phần ký ức của vùng đất nơi đây. Không chỉ mang đến ấn tượng và cảm xúc ở vẻ đẹp nghệ thuật kiến trúc, di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar còn kể cho mỗi người câu chuyện văn hóa về sự giao thoa, tiếp biến giữa các dân tộc anh em.

Tháp Bà Pô Nagar được người Chăm xây dựng từ thế kỷ VIII đến thế kỷ XIII để thờ Nữ thần Pô Nagar là Mẹ xứ sở của người Chăm. Nơi đây là một quần thể kiến trúc gồm có tháp cổng, Mandapa và khu đền tháp. Tuy nhiên, do biến động của lịch sử nên hiện nay khu di tích còn lại 5 công trình kiến trúc ở hai mặt bằng là Mandapa và khu đền tháp. Nữ thần Pô Nagar trong quan niệm của đồng bào Chăm là biểu tượng của sự sinh sôi và che chở. Trải qua lịch sử, người Việt đến vùng đất này đã tiếp nhận và tôn kính Nữ thần bởi những sự gần gũi trong quan niệm về tín ngưỡng thờ Mẫu nên gọi bà là Thiên Y A Na Thánh Mẫu. Hai dân tộc, hai cách gọi khác nhau, nhưng cùng gửi gắm niềm tin vào một biểu tượng chung của lòng biết ơn đối với đất trời và con người, cũng như tấm lòng thành kính hướng về những giá trị tốt đẹp sẽ đến trong cuộc sống nhân sinh.

Hình ảnh về tượng nữ thần Pô Nagar trong tháp chính.

Bên trong tháp chính, ngắm nhìn hình ảnh pho tượng nữ thần Pô Nagar giữa làn khói hương quyện trong không gian tạo nên một cảm giác vừa gần gũi, vừa linh thiêng. Ở đó, có những người Việt khẽ chắp tay nguyện cầu, có những phụ nữ Chăm trong trang phục truyền thống thành kính dâng lễ. Chỉ đơn giản vậy thôi cũng đủ nói lên những giá trị chung mang tính vĩnh cửu trong mỗi người, đó là niềm tin, lòng biết ơn và tinh thần hướng vọng về những điều cao cả, tốt đẹp sẽ đến với mỗi người, với cộng đồng và đất nước mình. Mỗi người dân vẫn thầm lặng thực hành niềm tin tâm linh của mình một cách giản dị nhất, nhưng đó cũng là biểu hiện cao cả nhất trong giữ gìn giá trị di sản. “Đến với di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar, tôi cảm nhận được sự linh thiêng, hòa hợp. Đứng trước tháp cổ nghìn năm, tôi cảm nhận rõ hơn về chiều sâu văn hóa đang được giữ gìn, thực hành ở nơi đây”, bà Lê Phương Mai (63 tuổi, đến từ TP. Hà Nội) chia sẻ. Sống gần khu di tích, bà Nguyễn Thị Hoa (58 tuổi) đến Tháp Bà Pô Nagar gần như hàng ngày, bởi đơn giản, nơi đây mang đến cho bà cảm giác bình an trong tâm hồn.

Di tích quốc gia đặc biệt Tháp Bà Pô Nagar hôm nay đã trở thành một điểm đến nổi tiếng ở Khánh Hòa. Mỗi ngày, hàng nghìn người dân, du khách vẫn đến nơi đây để được chiêm ngưỡng về những giá trị vật thể, cảm nhận những giá trị phi vật thể đang được gìn giữ, lưu truyền ở nơi đây. Ngày từng ngày, những ngọn cổ tháp, những hàng trụ gạch bát giác vẫn đang âm thầm kể cho chúng ta nghe câu chuyện về những giá trị trường tồn trong đời sống tâm linh, tín ngưỡng của người dân Khánh Hòa hôm nay và mai sau.

HUYỀN DIỆU